Ład międzynarodowy

System monocentryczny – w stosunkach globalnych dominuje jedno główne mocarstwo (hipermocarstwo) mające co najmniej dwukrotną przewagę jeśli chodzi o potęgę nad pozostałymi mocarstwami: np. Wielka Brytania w l. 1856-1890, lub USA po 1991. Zdaniem niektórych teoretyków system biegunowy nie występuje nigdy w czystej postaci, gdyż dominacji jedynego globalnego mocarstwa – tzw. „kreatora” – towarzyszy regionalna bądź sektorowa (w niektórych dziedzinach) dominacja kilku mocarstw – tzw. „moderatorów” – którymi są obecnie Unia Europejska, Rosja, Chiny, Japonia, Indie.

System bipolarny – dominacja i rywalizacja dwóch głównych mocarstw (supermocarstw) wyraźnie dominujących nad pozostałymi, np. Wielka Brytania i Rosja w l. 1815-1856, lub USA i ZSRR w l. 1945–1991. Według niektórych opinii układ ten odrodził się obecnie pod postacią G-2 tworzonej przez dwa supermocarstwa – USA i Chiny^[4][5].

System policentryczny – świat staje się polem oddziaływania trzech lub większej liczby głównych mocarstw. Rozmaite wizje politologiczne:

3 bieguny

• W latach 1941–1945 w II wojnie światowej brały udział trzy główne mocarstwa: USA, Niemcy i ZSRR^[6]

• Wielka trójka: USA, ZSRR i Wielka Brytania w 1945. W kolejnych etapach „zimnej wojny” uznawano, że oprócz USA i ZSRR wyłania się trzecie światowe mocarstwo – Chiny^[7]

• Parag Khanna twierdzi że świat staje się areną wpływu trzech największych supermocarstw: USA, oraz jego potencjalnych rywali: Chin i Unii Europejskiej określanych jako „G-3”. Ich wzajemna równowaga i ścieranie się wpływów ma zastąpić dotychczasową hegemonię USA^[8]. Na drugim poziomie znajdują się mocarstwa o mniejszym znaczeniu: Rosja, Indie i Japonia^[9][10].

• geostrategiczny trójkąt: USA – Rosja – Chiny^[11][12]

• USA, Chiny i Indie według raportu „Global Governance” w 2025 będą stanowić trójkąt wiodący w polityce globalnej^[13]

4 bieguny

• Idea Franklina D. Roosevelta „czterech policjantów” – czyli kwartet głównych mocarstw zwycięzców II wojny światowej które zapewniałyby stabilizację globalną: USA, ZSRR, Wielka Brytania i Chiny

• Nowy ład światowy – źródłem stabilizacji jest konformizm mocarstw. Tworzą go: USA, Chiny, UE (ewentualnie Niemcy) i Rosja^{[14][15][16][17][18]}.

• Cztery megaprzestrzenie: oblicza XXI wieku zdeterminuje strategiczny kwartet: Unia Europejska – USA – Chiny – Indie^[19]

5 biegunów

Współcześnie pentarchię zdaniem niektórych publicystów miałyby tworzyć: Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny, Unia Europejska i Rosja^[20][21] , lub Stany Zjednoczone, Chiny, Unia Europejska, Rosja i Indie^{[22][23][24][25]}.).

6 biegunów

Pojawiają się także przewidywania co do możliwości zaistnienia koncertu 6 mocarstw – Stany Zjednoczone, Chiny, Unia Europejska, Indie, Japonia, Rosja^{[26][27][28][29][30]}

Świat bez biegunów

Niall Ferguson przewiduje że alternatywą dla hegemonii USA nie muszą być rosnące w siłę ośrodki: Unia Europejska, Chiny czy świat Islamu. Będzie nią raczej brak biegunów i globalna anarchia (układ „zerobiegunowy”)^[31].

Typologia systemów bezpieczeństwa

W przypadku liczby mocarstw większej od trzech system może występować zasadniczo w dwóch typach:
Kolektywno-paternalistyczny – między mocarstwami jest zgoda co do podstawowych celów systemu. Np. Wielka Brytania, Francja, USA, Japonia, Włochy w l. 1919-1931.
Blokowy – jeśli mocarstwa grupują się w przeciwstawne koalicje, np. przed I wojną światową: Ententa: Wielka Brytania, Francja, Rosja i Trójprzymierze: Niemcy, Austro-Węgry i Włochy^[32]

Randall L. Schweller, profesor Uniwersytetu Stanu Ohio, twórca „teorii równowagi interesów” wyróżnił dwie kategorie mocarstw: bieguny (ang. poles) i mniejsze mocarstwa (ang. lesser great powers)^[33].

Periodyzacja ładu międzynarodowego w geopolityce^[34]