Łutówka

Łutówka
Ilustracja
Rodzaj

wiśnia

Gatunek

wiśnia pospolita

Inne nazwy

English Morello, Griotte du Nord, Schatternmorelle

Wiśnia 'Łutówka' – odmiana uprawna (kultywar) wiśni o późnej porze dojrzewania owoców. Jest bardzo stara, nieznanego pochodzenia, najprawdopodobniej francuskiego lub holenderskiego. Uprawiana we wszystkich krajach, w których uprawia się wiśnie. W Polsce jest znana od dawna i bardzo popularna. Jest najczęściej uprawianą wiśnią, zarówno w uprawie towarowej jak i amatorskiej.

Łutówka jest rodzajem wiśni typu morello[1][2] (z wł. morello - czarny, ciemny, od łać. Maurus - Maur)[3] - kwaśnej, o ciemnej skórce, ciemno czerwonym miąższu i ciemno czerwonym soku, w odróżnieniu od wiśni typu amarelle[1] (od średniowiecznej łaciny "amarellus", z łać. amarus - gorzki, kwaśny)[4] - kwaśnej, o jasno czerwonej skórce, żółtym miąższu i bezbarwnym soku, w Polsce znanej jako wiśnia "Szklanka"[5].

Prócz łutówki istnieje wiele innych kultywarów wiśni typu morello, różniących się smakiem, aromatem i wielkością owoców[6], pokrojem, wielkością, kolorem i woskowatością liści, czasem dojrzewania i innymi cechami wynikającymi z genetyki kultywaru.[7]

Przykładowo są to Griotte du Nord, Griotte Joliette, morello angielskie, dalmatyńska wiśnia maraska[8] (ang. marasca cherry), z której przetworem są wiśnie maraschino do koktajli i dekorowania tortów, oraz likier maraskino, kanadyjskie odmiany z serii "Romance" z Uniwersytetu Saskatchewan[9][10][11]. Importowana na przełomie lat 1980-tych i 1990-tych z Polski do Kanady wiśnia łutówka jest znana w Kanadzie również pod nazwą "Rose cherry" od imienia żony hokejowego komentatora sportowego Dona Cherry.[12]

Nazwa pochodzi od miary masy jaką mają móc osiągać owoce - łuta, bo jest kultywarem o stosunkowo dużych owocach w porównaniu z innymi kultywarami typu morello.[6]

Polska łutówka jest odporna na mróz i nadaje się do uprawy w zimnym klimacie Kanady i północno- zachodnich Stanów Zjednoczonych.[13]

Morfologia

Pokrój
Drzewo rośnie średnio silnie na podkładce czereśni ptasiej lub słabo na antypce. Tworzy koronę dość rzadką, kulistą, o gałęziach skierowanych bardziej stromo w górę (czereśnia) lub rozchylających się na boki (antypka). Rozgałęzienia dalszego rzędu wyrastają pod kątem prostym i mają tendencję do zwisania i ogałacania się. Owocuje wyłącznie na długopędach.
Liście
Średniej wielkości, mięsiste, ciemnozielone, nieco rynienkowato ułożone wzdłuż nerwu. Ogonki liściowe są sztywne, z długo utrzymującymi się przylistkami.
Kwiat Łutówki
Kwitnące drzewa łutówki w sadzie
Kwiaty
Wolnopłatkowe, płatki korony lekko wklęsłe, białe, dość duże o średnicy 2,5–3,0 cm, osadzone w podbaldaszkach po 4–5 sztuk, w pełni rozwinięte mają dużo nektaru. Kwitną późno i są odporne na niekorzystne warunki atmosferyczne.
Owoce
Duże pestkowce, niekiedy bardzo duże (5–7g) szerokokuliste lub kuliste, o zaokrąglonym czubku i spłaszczonej stronie szwu. Skórka jest mocna, ciemnowiśniowo-brązowa, nieco ciemniejsza wzdłuż szwu. Strona przednia owocu jest spłaszczona, często z szerokim wklęśnięciem wzdłuż szwu, głębszym bliżej szypułki. Strona tylna równo uwypuklona, u większych owoców z widoczną płytką bruzdką. Szypułka jest średniej długości (32–42 mm), zielona, mięsista, dość gruba i miernie zrośnięta z owocem. Miąższ jest ciemnoczerwony, miękki, soczysty i kwaśny, dobrze oddzielający się od pestki. Sok ciemnoczerwony, barwiący[14].

Uprawa

Jest najpowszechniej uprawianą w Polsce odmianą wiśni w sadach towarowych. Znajduje się w rejestrze Odmian Roślin Uprawnych prowadzonym przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych od początku jego istnienia[15]. Jako podkładki najczęściej stosuje się siewki antypki lub czereśni ptasiej lub rozmnażane wegetatywnie podkładki Colt i F12/1[16].

Zapylenie

Jest odmianą samopylną, czyli może rosnąć w monokulturze i dobrze owocuje, jest także dobrym zapylaczem dla innych obcopylnych odmian.

Zdrowotność

Drzewo jest wytrzymałe na mróz; na brunatną zgniliznę drzew pestkowych (monilioza) jest średnio wrażliwe, natomiast bardzo wrażliwe na drobną plamistość liści drzew pestkowych powodowaną przez grzyb Blumeriella jaapi (Rehm) Arx[17]. Uprawiane na podkładce – czereśni ptasiej jest mniej wrażliwe na raka bakteryjnego. Pąki kwiatowe są dość wytrzymałe na mróz.

Zbiór i przechowywanie

W warunkach polskich, w zależności od rejonu i typu gleby, dojrzałość zbiorczą osiąga w końcu lipca lub na początku sierpnia. Tak jak większość wiśni zbiera się je bez szypułek, lecz ze względu na wyciekający sok nie nadaje się do przechowywania.

Nadaje się do zbioru mechanicznego, do którego powinna być uprzednio przygotowana poprzez oprysk preparatami stymulującymi produkcję etylenu, co poprawia równomierność wybarwienia oraz łatwiejsze odrywanie się szypułek. Ponadto drzewa muszą mieć uformowany co najmniej 80 cm pień. Koszt zbioru mechanicznego (z uwzględnieniem amortyzacji maszyn) ocenia się na 1/2-1/3 kosztów zbioru ręcznego[18].

Przypisy

  1. 1 2 John J. Lee, The Two Types Of Tart Cherries Explained [online], Tasting Table, 25 lipca 2022 [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  2. ↑ Amy Iezzoni [online], Department of Horticulture [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  3. ↑ morello, Oxford Reference, DOI: 10.1093/oi/authority.20110803100209307#:~:text=morello%20is%20a%20name%20given,latin%20maurus,%20'moor'. [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  4. ↑ Definition of AMARELLE [online], www.merriam-webster.com [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  5. ↑ Dawne odmiany roślin sadowniczych - wiśnie Amarello i Duke [online], www.sadnowoczesny.pl, 1 czerwca 2022 [dostęp 2025-01-19].
  6. 1 2 Cherries - Western Agricultural Research Center | Montana State University [online], agresearch.montana.edu [dostęp 2025-01-19].
  7. ↑ CooksInfo, Morello Cherries [online], CooksInfo [dostęp 2025-01-20] (ang.).
  8. ↑ Turističke, Pierwszy przepis na maraskino w Zadarze został napisany w XVI wieku i był również pity na Titanicu [online], Turističke priče, 27 grudnia 2024 [dostęp 2025-01-19].
  9. ↑ Sour cherries - Gardening at USask - College of Agriculture and Bioresources [online], gardening [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  10. ↑ The secret cherry taking over Canada [online], www.bbc.com [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  11. ↑ Canadian Agriculture at a Glance: Sour cherries in Canada [online], www150.statcan.gc.ca [dostęp 2025-01-20] (ang.).
  12. ↑ Shrub Cherry : ROSE 90-120cm (36-48") plant [online], Whiffletree Farm & Nursery [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  13. ↑ Rose Cherry [online], T&T Seeds [dostęp 2025-01-19] (ang.).
  14. ↑ Aleksander Rejman, Józef Rembacz: Atlas czereśni i wiśni. PWRiL, 1975.
  15. ↑ Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych: Lista Odmian Roślin Sadowniczych wpisanych do Krajowego Rejestru w Polsce. [dostęp 2014-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-12)].
  16. ↑ Aleksander Rejman, Eberhardt Makosz: Szkółkarstwo roślin sadowniczych. Kraków: "Plantpress", 1994. ISBN 83-85982-03-5.
  17. ↑ A. Broniarek-Niemiec, A. Bielenin: Aktualne zagrożenia sadów wiśniowych chorobami powodowanymi przez grzyby i możliwości ich zwalczania. Progress in Plant Protection. [dostęp 2009-10-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-15)]. (pol.).
  18. ↑ Paweł Wawrzyńczak: Mechanizacja zbioru owoców pestkowych. Hasło ogrodnicze, 2005. [dostęp 2009-10-30]. (pol.).

Bibliografia

  • Aleksander Rejman: Pomologia. Warszawa: PWRiL, 1994. ISBN 83-09-01612-3.

Zobacz też

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.