6 sonat na skrzypce solo op. 27 (Ysaÿe)

6 sonat na skrzypce solo op. 27
Six sonates pour violon seul op. 27
Ilustracja
Okładka pierwszego wydania
Kompozytor

Eugène Ysaÿe

Opus/Oznaczenie

27

Forma muzyczna

cykl sonat

Czas powstania

1923–1924

Miejsce powstania

Het Zoute, Belgia

Wykonawcy premiery

Josef Gingold (III sonata)

Czas trwania

około 65 minut

6 sonat na skrzypce solo op. 27[1] (fr. Six sonates pour violon seul op. 27[2]) – cykl sześciu sonat skrzypcowych autorstwa Eugène’a Ysaÿe’a, opublikowany w 1924 roku, jedno z najważniejszych XX-wiecznych dzieł na skrzypce solo.

Historia

Kompozytor wypowiedział się następująco o planowanym cyklu: Czułem się zainspirowany i zachęcony, aby pokusić się o eksperyment. Myślę o napisaniu utworu na skrzypce solo „przez skrzypce i dla skrzypiec”, dążącego momentami do ukazania specyfiki wykonawczej jednego lub drugiego skrzypka[3]. Zbiór powstał w latach 1923–1924, autor pisał go w swoim domu w Het Zoute[4], gdzie pracował ze swoimi skrzypcami Guarneri[3]. Sonaty były inspirowane Sonatami i partitami na skrzypce solo autorstwa Johanna Sebastiana Bacha[5], domniemywa się, że ich wykonaniem przez Józsefa Szigetiego[6] – jego wykonania tychże sonat Ysaÿe słuchał w 1923 roku[3]. Podobieństwa do Bachowego dzieła to m.in.: złożona polifonia, taka sama tonacja I sonaty, motyw z Preludium Partity E-dur pojawił się w Prelude II sonaty[7].

Każda z sonat jest dedykowana jednemu z wirtuozowskich skrzypków z czasów życia kompozytora[8], wszyscy byli młodsi od kompozytora i w każdej sonacie Ysaÿe starał się oddać odrobinę ich osobowości[6]; Jacquesowi Thibaud był przyjacielem autora[9]. Kompozytor nigdy nie wykonał publicznie żadnej ze swych z sonat z opusu 27[10]. III sonata została po raz pierwszy wykonana przez Josefa Gingolda[11].

Cykl opublikowano w 1924 roku w Brukseli w Editions Ysaÿe (Antoine Ysaÿe)[2], pierwszy drukowany egzemplarz na pergaminie został przekazany belgijskiej królowej Elżbiecie Gabrieli Bawarskiej[3].

W 2018 roku znaleziono rękopis skrzypaczki Josette Lavergne[12] z odmienną, nieukończoną wersją VI sonaty, wykonanie cyklu przez Walentina Niklasa z tą wersją wydało Naxos w 2020 roku[13].

Budowa

Sonaty stanowią od strony formalnej różnorodne tematycznie fantazje o swobodnej budowie[5]. Zaprezentowano w nich całość technik wirtuozowskich znanych w czasach Ysaÿe’a[5]. Zastosowana harmonika jest niekonwencjonalna, a kolorystyka momentami impresjonistyczna[5]. Wykonanie całości zajmuje około 65 minut[14].

I sonata g-moll dedykowana Józsefowi Szigetiemu[5]

I. Grave

II. Fugato

III. Allegretto poco scherzoso

IV. Finale con brio

II sonata a-moll „Obsession” dedykowana Jacquesowi Thibaudowi[5]

I. Prelude

II. Malinconia

III. Danse des ombres

IV. Les Furies

III sonata d-moll „Ballada” dedykowana George’owi Enescu[5]

I. Lento molto sostenuto – Molto moderato quasi lento – Allegro in tempo giusto e con bravura – Tempo poco più vivo e ben marcato[15]

IV sonata e-moll dedykowana Fritzowi Kreislerowi[5]

I. Allemande

II. Sarabande

III. Finale

V sonata G-dur dedykowana Mathieu Crickboomowi[5]

I. L’aurore

II. Danse rustique

VI sonata e-moll dedykowana Manuelowi Quirodze[5]

I. Allegro giusto non troppo vivo – Allegretto poco scherzando – Allegro. Tempo primo[15]

Analiza

I sonata pozostaje pod wyraźnym wpływem swojego Bachowskiego pierwowzoru, także pod względem budowy (wolno-szybko-wolno-szybko)[4]. Tonacja zmienia się z g-moll na B-dur w 3. części[4].

II sontata była pierwotnie na 4. miejscu, autor zmienił jej położenie przed publikacją[4]. Pojawia się w niej motyw zaczerpnięty z sekwencji Dies irae[16] we wszystkich częściach[4], a zwłaszcza w drugiej i trzeciej części[7]. Powolna część Malinconia w tonacji e-moll przechodzi z łagodnego motywu pieśni ludowej do tematu chorałowego[4]. Danse des ombres (Taniec cieni) w tonacji G-dur otwiera cantus planus, który zostaje przetworzony na sarabandę w technice pizzicato, po niej następuje sześć wariacji, w tym pieśń ludowa, musette, dwuczęściowa inwencja w tonacji molowej, po czym następuje powrót do sarabandy[4]. Ostatnia żywiołowa część Les Furies jest utrzymana w tonacji a-moll[4].

III sonata jest jednoczęściowa i stanowi połączenie wirtuozerii z narracją w duchu Johannesa Brahmsa i Fryderyka Chopina[4].

IV sonata przypomina strukturę partit J.S. Bacha (brakuje courante); w drugiej części zastosowano potrójne metrum i z ukryte ostinato: fragment gamy A-G-F-E, który powtarza się co takt[4]. Wszystkie części utrzymane są w tonacji molowej, część finałowa przechodzi pod koniec w tonację durową[4].

Pierwsza część V sonaty rozpoczyna się dwoma powolnymi frazami z kwintami czystymi, zbudowanymi diatonicznie, powoli unoszącymi się, które mogą w słuchaczu wzbudzić skojarzenia ze wschodem Słońca[4]. Po powtórzeniu segmentu pojawiają się wyraźne dysonanse, ostatecznie klarownie harmonicznie rozwiązane i zakończone arpeggiami[4]. Druga część jest zbudowana podobnie do pierwszej i powtarza się w niej kilkukrotnie ten sam motyw[4].

VI sonatę o hiszpańskim charakterze można określić jako kadencję z habanerą; pojawiają się m.in. spiętrzone seksty[4]. Pomimo obecności elementów Bachowskich bliżej jej do stylu kompozytorskiego Niccolò Paganiniego[17].

Recepcja

Zbiór jest uznawany za najwybitniejsze osiągnięcie kompozytorskie Eugène’a Ysaÿe’a[5] i jest również jego najbardziej znanym dziełem[9]. Sonaty są wykonywane we współczesnym repertuarze konkursowym i estradowym[18]. Prof. Andrzej Gębski wypowiedział się tak: każdy szanujący się skrzypek powinien całość znać lub przynajmniej przeczytać oraz [n]ie będzie przesadnym stwierdzenie, w skrzypcowym pojmowaniu, że Sonaty i Partity Jana Sebastiana Bacha to „STARY TESTAMENT” zaś Sonaty na skrzypce solo Eugène Ysaÿe’a to „NOWY TESTAMENT”[10]. Dawid Ojstrach wypowiedział się o cyklu następująco: otwierają one nowy rozdział w historii wirtuozerii skrzypcowej. Pod tym względem Ysaÿe jako kompozytor jest największym nowatorem po Paganinim[3].

Nagrania

Dzieło wykonywało i rejestrowało w całości wielu artystów, m.in.:

Przypisy

  1. ↑ Niezwykłe sonaty Eugène'a Ysaÿe - Dwójka [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2024-08-18] (pol.).
  2. 1 2 Sonata for violin,op. 27. No. 6 – Juilliard Manuscript Collection [online] [dostęp 2024-08-18] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 EUGÈNE YSAŸE 6 Sonat na skrzypce solo. Program, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, 2018, s. 3.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ysaÿe: Six Sonatas for Solo Violin, Op. 27: Analysis [online], Mara Marietta [dostęp 2024-05-30] (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jerzy Kusiak, Przewodnik po muzyce skrzypcowej, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2003, s. 470, ISBN 978-83-224-0932-9.
  6. 1 2 John Henken, Sonata in A minor for Solo Violin ("Obsession"), Op. 27, No. 2, Eugène Ysaÿe [online], LA Phil [dostęp 2024-05-30] (ang.).
  7. 1 2 Robin Stowell, The Cambridge Companion to the Violin, Cambridge University Press, 10 grudnia 1992, s. 197, ISBN 978-0-521-39923-4 (ang.).
  8. ↑ Jerzy Kusiak, Przewodnik po muzyce skrzypcowej, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2003, s. 470–471, ISBN 978-83-224-0932-9.
  9. 1 2 Lucy Miller Murray, Chamber Music: An Extensive Guide for Listeners, Rowman & Littlefield, 9 kwietnia 2015, s. 418, ISBN 978-1-4422-4343-9 (ang.).
  10. 1 2 Andrzej Gębski, EUGÈNE YSAŸE 6 Sonat na skrzypce solo, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, 2018, s. 2.
  11. ↑ Frank Lakatos, Bach, Br Bach, Brahms, Y ahms, Ysaye: Extended Pr e: Extended Program Notes am Notes [online], Southern Illinois University Carbondale, 10 kwietnia 2020, s. 19 (ang.).
  12. ↑ Updated: Lost Ysaÿe sonata receives first performance by Philippe Graffin [online], The Strad [dostęp 2024-08-18] (ang.).
  13. ↑ C.M.D. - Ysaye: Six Sonatas for Violin Solo, Op. 27 [online], C.M.D. - Classical Music Distribution [dostęp 2024-08-18] (pol.).
  14. 1 2 Eugène Ysaÿe, Six sonates pour violon seul, op. 27, catalog.lib.msu.edu, 1989 [dostęp 2024-05-15].
  15. 1 2 Ysaye Impressions – CD Accord [online], 16 czerwca 2000 [dostęp 2024-05-30] (pol.).
  16. ↑ Hanns-Werner Heister, Music and Fuzzy Logic: The Dialectics of Idea and Realizations in the Artwork Process, Springer Nature, 21 lutego 2021, s. 477, ISBN 978-3-662-62907-9 (ang.).
  17. ↑ Georg Predota, How did Eugène Ysaÿe celebrate his violinist friends in his six sonatas? [online], 19 maja 2021 [dostęp 2024-08-18] (ang.).
  18. 1 2 Jerzy Kusiak, Przewodnik po muzyce skrzypcowej, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, 2003, s. 471, ISBN 978-83-224-0932-9.
  19. ↑ The Ysaye Solo Sonatas [online], Violinist.com [dostęp 2024-05-15] (ang.).
  20. ↑ Ysaye Solo Violin Sonatas [online], Gramophone [dostęp 2024-05-15] (ang.).
  21. ↑ YSAYE: Six Sonatas for Solo Violin, Op. 27 BIS [online], Chandos Records [dostęp 2024-05-15].
  22. ↑ YSAŸE, E.: 6 Sonatas for Solo Violin, Op. 27 (Kale.. - 8.555996 | Discover more releases from Naxos [online], www.naxos.com [dostęp 2024-05-30].
  23. ↑ Eugène Ysaÿe: Sonates pour violon [online], ECM Records [dostęp 2024-05-15].
  24. ↑ YSAŸE Six Solo Violin Sonatas (Hilary Hahn) [online], Gramophone [dostęp 2024-05-15] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.