Adam Żeromski

Adam Żeromski
Ilustracja
Adam Żeromski (1917)
Data i miejsce urodzenia

8 września 1899
Warszawa

Data i miejsce śmierci

30 lipca 1918
Nałęczów

Przyczyna śmierci

gruźlica

Narodowość

polska

Rodzice

Stefan i Oktawia Żeromscy

Adam Żeromski wraz z ojcem, Władysławem Chrzanowskim i Gustawem Daniłowskim przed wejściem do rodzinnej chaty w Nałęczowie (1906)
Adam Żeromski (drugi z prawej, w środkowym rzędzie) na zdjęciu klasowym w Paryżu (1910)

Adam Żeromski (ur. 8 września 1899 w Warszawie, zm. 30 lipca 1918 w Nałęczowie) – polski skaut, plutonowy I Zakopiańskiej Drużyny Skautowej, syn Stefana.

Życiorys

Urodził się na terenie Królestwa Polskiego jako drugi[a] syn Stefana i Oktawii z Radziwiłłowiczów primo voto Rodkiewiczowej (1865−1928)[1][2]. Miał dwie przyrodnie siostry: Henrykę Rodkiewiczównę (1889–1940, żonę Jana Witkiewicza) i Monikę Żeromską[2].

W 1909 w związku z wydaleniem Żeromskich z terenów zaboru wyjechał z rodzicami do Paryża. Tego samego roku rozpoczął naukę w humanistycznym liceum Montaigne’a (lycée Montaigne), szybko opanowując język francuski[2]. W uznaniu jego odwagi w czasie wypraw morskich na kanale La Manche (1910), Henryk Sienkiewicz nazywał go Stasiem (od imienia bohatera pisanej przez niego wtedy powieści W pustyni i w puszczy)[1][3]. We wrześniu 1912 zamieszkał z rodzicami przy ul. Garncarskiej 1 w Krakowie. Został warunkowo przyjęty do klasy trzeciej w I Cesarsko-Królewskiej Wyższej Szkole Realnej[b], do której uczęszczał razem z Janem Axentowiczem. Wpis na listę uczniów miał uzyskać po zdaniu egzaminu uzupełniającego z przedmiotów ścisłych[1]. W tym okresie wstąpił do VI Krakowskiej Drużyny Skautowej im. Bartosza Głowackiego, prowadzonej przez Hermana Mojmira; należał do zastępu „Jaskółek”. W listopadzie 1912 przerwał naukę wskutek zapalenia opłucnej. Ojciec winą za chorobę syna obarczył skauting. Bolesław Leonhard natomiast jej przyczyny doszukiwał się w zdarzeniu z tego samego miesiąca: Adam Żeromski sprzeciwił się romansowi swojego ojca z Anną Zawadzką i doszło między nimi do sprzeczki[4].

Za protest dostał w twarz z uwagą, że gdy dorośnie, będzie robił to samo. Rozżalony, z mieszkania przy ul. Garncarskiej wybiegł na pobliskie Błonia moknące w deszczu, i tam go po kilku godzinach znaleziono leżącego i łkającego.

Bolesław Leonhard, Treny Stefana Żeromskiego, „Tygodnik Powszechny”, nr 2 z 12 stycznia 1975

W połowie grudnia tego roku za radą lekarzy zamieszkał z rodzicami w Zakopanem. Gdy stan zdrowia Żeromskiego uległ poprawie, wiosną 1913 wstąpił do I Zakopiańskiej Drużyny Skautowej im. ks. Józefa Poniatowskiego, założonej przez Adama Ciołkosza, który w lipcu tego roku przekazał ją Andrzejowi Małkowskiemu. We wrześniu zdał egzamin do trzeciej klasy prywatnego gimnazjum w Zakopanem. Został patrolowym (zastępowym) patrolu „Górali”, do którego należał również przybyły z Krakowa Jan Axentowicz. Mimo początkowego oporu ojca przed złożeniem przez syna przyrzeczenia, zdobył stopień młodzika[5].

Kilka miesięcy po wybuchu I wojny światowej zajął się urządzaniem tajnych składów broni i żywności dla Rzeczypospolitej Zakopiańskiej, za co 21 lutego 1915 został nagrodzony przez Andrzeja Małkowskiego dyplomem uznania za pracę podczas wojny 1914 i 1915, w szczególności za prowadzenie patrolu. Sam Małkowski określał Żeromskiego mianem „złotego skauta”[2]. W październiku 1915 został mianowany plutonowym I Zakopiańskiej Drużyny Skautowej[6].

Schyłek życia i śmierć

W styczniu 1918 zamieszkał w Krakowie przy ul. Siemiradzkiego 17[7]. Ze względu jednak na jego stan zdrowotny, w połowie czerwca 1918 za radą lekarza został przewieziony do Nałęczowa. Od tego momentu jego stan bardzo szybko się pogarszał. Zmarł w 1918 w chacie-pracowni Stefana Żeromskiego przy ul. Armatnia Góra[8][9]. Bezpośrednią przyczyną śmierci była gruźlica[10].

Różne źródła akademickie podawały datę jego śmierci jako 31 lipca[11][12]. Inne natomiast mówią o dniu poprzedzającym[13][14]. Inskrypcja na nagrobku Żeromskiego nosi datę 30 lipca[15]. Jego ojciec pisał[9]:

Dnia 30 lipca o wpół do trzeciej nad ranem Jan Witkiewicz zastukał... W izbie ciemno. Po omacku dotknąłem czoła Adasia. Było zimne. We śnie zaiste zasnął w Bogu...

Został pochowany na nałęczowskim cmentarzu parafialnym w grobowcu babki Oktawii Chmielewskiej. Jego ciało przeniesiono do pobliskiego kamiennego mauzoleum po zakończeniu jego budowy 19 marca 1922[16][8].

Upamiętnienie

Stefan Żeromski zadedykował mu tekst publicystyczny o tematyce społeczno-politycznej Początek świata pracy[17], jak i wydany w 55 egzemplarzach tren pt. O Adamie Żeromskim wspomnienie[18]. Został patronem m.in. powstałej w 1933 w Krakowie XXIII Drużyny im. Adama Żeromskiego czy kieleckiej 29 Drużyny Harcerskiej „Ogniki” im. Adasia Żeromskiego[19].

Uwagi

  1. ↑ Pierwsze dziecko pary, Stefan, zmarło jako niemowlę w 1893.
  2. ↑ W 1953 przemianowanej na V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego (na podst. internetowej kroniki historii szkoły).

Przypisy

  1. 1 2 3 Leonhard 2017 ↓, s. 102.
  2. 1 2 3 4 Leonhard 2016 ↓, s. 250.
  3. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 250.
  4. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 103.
  5. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 104.
  6. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 116.
  7. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 107.
  8. 1 2 Leonhard 2016 ↓, s. 251.
  9. 1 2 Leonhard 2017 ↓, s. 109.
  10. ↑ Dramat i zgorszenie. Nieznana biografia Żeromskiego [online], polskieradio.pl [dostęp 2025-02-05] (pol.).
  11. ↑ Jarosław Ławski: Czytać Tadeusza Micińskiego. Studia. Antoni Czyż, Marcin Pliszka, Sławomir Sobieraj. Siedlce: Wydział Humanistyczny UPH, 2016, s. 143.
  12. ↑ Monika Gabryś-Sławińska: Historia i prywatność ze Stefanem i z Oktawią Żeromskimi w tle (w świetle egodokumentów Henryki Witkiewicz). Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2022, s. 23.
  13. ↑ Leonarda Mariak, Rodzina, wyd. I, Słownictwo pism Stefana Żeromskiego, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2023 (t. 17), s. 44, ISBN 978-83-7972-586-1 [dostęp 2025-02-09].
  14. ↑ Barbara Olech (red.), Żeromski: tradycja i eksperyment, Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2013 (VII), s. 210, ISBN 978-83-63470-19-7, OCLC 900481341.
  15. ↑ Fotografia tabliczki grobu – https://www.maslow.pl/asp/galeria/20180727_wycieczka_Naleczow/p1060620.jpg.
  16. ↑ 30 lipca [online], mnki.pl [dostęp 2025-02-11].
  17. ↑ Patron [online], biblioteka.zakopane.eu [dostęp 2025-02-11].
  18. ↑ Obiekt tygodnia [online], mnki.pl [dostęp 2025-02-08].
  19. ↑ Leonhard 2017 ↓, s. 114.

Bibliografia

  • Adam Żeromski (1899-1918). W: Bolesław Leonhard: Krakowski Rocznik Historii Harcerstwa. Janusz Wojtycza (red.) i inni. T. 13. Kraków: Zarząd Okręgu Małopolskiego ZHR, 2017, s. 102–116. ISSN 1895-6319.
  • Bolesław Leonhard: Harcerski słownik biograficzny. T. 4. Warszawa: Muzeum Harcerstwa, 2016, s. 249–252. ISBN 978-83-923571-0-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.