Aleta Baun

W 1995 roku w wiosce odbyło się oficjalne otwarcie pierwszej kopalni marmuru. Jej lokalizacja budziła kontrowersje lokalnej społeczności, gdyż znajdowała się w miejscu o nazwie Fatunausus, które uważane było za święte. Decyzja ta podzieliła lud Mollo na dwie strony: popierającą powstanie kopalni oraz przeciwników tej decyzji^[3].

Aleta od początku była przeciwnikiem kopalni. Według jej relacji wraz z kilkoma innymi kobietami chodziła od domu do domu i od wioski do wioski, namawiając ludzi do sprzeciwu wobec powstania kopalni^[8]. Z czasem liczba protestujących wzrosła do kilkuset, a Aleta aktywnie organizowała pokojowe protesty przeciwko firmom wydobywczym^[3]. Mimo że społeczność Mollo jako główny argument w dyskusji podejmowała tradycję i ochronę świętych miejsc, Aleta Baun podkreślała, że chodzi także o ochronę lasu z przyczyn ekologicznych, a górnictwo wiąże się także z hałasem i brakiem dostępu do czystej wody, co zakłócałoby także działalność rolniczą i hodowlaną^[9].

Do protestu w ciągu lat dołączały nowe osoby, ostatecznie angażując kilkuset lokalnych mieszkańców sprzeciwiających się kopalniom. Na ich czele stała Aleta Baun, która w 2004 roku w noc Bożego Narodzenia została Amaf – jako pierwsza kobieta od dawna i druga kobieta w historii^[9].

W 2006 roku nieopodal otworzono kolejną kopalnię marmuru: w Fatumnasi – wiosce, do której spacerem od góry Mutis można się było dostać w 30 minut^[3]. Tam doszło do okupacji, w ramach której 150 kobiet spędziło rok, siedząc na marmurowych skałach i blokując miejsce wydobycia. W tym czasie tkały tradycyjną tkaninę^[5]. Aleta Baun przyznała, że chociaż mężczyźni także popierali sprawę, nie chciano, aby angażowali się bezpośrednio, ponieważ obawiano się, że doszłoby wtedy do starć i ataków ze strony firm górniczych^[8]. Chociaż w tradycyjnym podziale ról to kobiety zajmowały się domem: odpowiadały za zdobywanie żywności oraz pozyskiwanie naturalnych barwników i substancji leczniczych z roślin rosnących na górze Mutis, to w czasie trwania kampanii potrzebowały wsparcia mężczyzn. Doszło więc do zamiany ról: w czasie protestu to mężczyźni zajmowali się domem, gotując, sprzątając i opiekując się dziećmi^[5].

Po kilku latach presji, w 2010 roku ostatecznie firmy górnicze wstrzymały wszystkie swoje operacje we wszystkich czterech lokalizacjach na terytoriach Mollo^[3][5].