Andrzej Świetlicki

Andrzej Świetlicki
Ilustracja
Data urodzenia

19 kwietnia 1915

Data i miejsce śmierci

21 czerwca 1940
Palmiry

Miejsce spoczynku

Cmentarz w Palmirach

Andrzej Świetlicki (ur. 19 kwietnia 1915[1][2][3], zm. 21 czerwca 1940 w Palmirach) – polski polityk nacjonalistyczny, szef Dzielnicy Warszawskiej Ruchu Narodowo-Radykalnego Falanga, przywódca kolaboracyjnej Narodowej Organizacji Radykalnej.

Życiorys

Syn Michaliny z Wróblewskich oraz Stanisława Ksawerego (1880-1945), nauczyciela. Od 1924 był uczniem Prywatnego Gimnazjum Męskiego, gdzie w 1925 dyrektorem został jego ojciec. Od 1933 jako wolny słuchacz uczestniczył w zajęciach na Wydziale Humanistycznym UW, gdzie związał się z Oddziałem Akademickim Obozu Wielkiej Polski. Po rozwiązaniu tej organizacji wszedł w skład Sekcji Młodych Stronnictwa Narodowego[4].

Po udziale w bójce z działaczami Legionu Młodych został w grudniu 1933 usunięty z uczelni, zaś po pobiciu Marcelego Handelsmana w marcu 1934 przez bojówkę Uczelnie Różne trafił na kilka dni do Centralnego Więzienia Śledczego. W kolejnym miesiącu wszedł w skład ONR, a po jego delegalizacji był kilkukrotnie aresztowany. W kwietniu 1935 przystąpił do RNR Falanga (uczestniczył w zjeździe ugrupowania w czerwcu 1935)[4]. Z czasem stał się jej prominentnym działaczem[5] (wchodził do kierownictwa ugrupowania obok m.in. Bolesława Piaseckiego)[6]. Jako kierownik Dzielnicy Warszawskiego był wielokrotnie zatrzymywany przez policję ze względu na bojówkarską i terrorystyczną działalność jej członów[7]. Przed wybuchem wojny miał też należeć do Narodowej Partii Robotniczej[6].

Od 1935 uczęszczał do Prywatnego Gimnazjum Męskiego Towarzystwa Salezjańskiego w Różanymstoku, gdzie zdał maturę w 1936 i wznowił studia na Wydziale Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego[4]. Nie ukończył jednak studiów między innymi na skutek coraz większego zaangażowania w działalność polityczną.

W 1937 dowodził antysemicką akcją RNR w Warszawie, w trakcie której falangiści pikietowali pod żydowskimi sklepami, wzywając do ich bojkotu. Dochodziło do pobić zarówno Żydów, jak i Polaków, którzy nie chcieli włączyć się do akcji[8].

Z ramienia Falangi nadzorował Polski Front Faszystowski, który zgłosił do niej akces[5]. Bezskutecznie próbował stworzyć formację o profilu narodowo-socjalistycznym na wzór NSDAP[9]. Był ponadto podejrzewany o pozyskiwanie na rzecz RNR wsparcia ze strony narodowo-socjalistycznych kół przemysłowych w Łodzi[10].

W październiku 1939 w porozumieniu z Wehrmachtem współzakładał Narodową Organizację Radykalną, której przywódcą został. Ugrupowanie kolaborowało z hitlerowcami[11][12][13][14] i odpowiadało za antyżydowski pogrom wielkanocny w marcu 1940.

Po zerwaniu przez hitlerowców współpracy z NOR, w trakcie hitlerowskiej akcji AB wymierzonej przeciwko polskiej inteligencji, Świetlicki został aresztowany. Został rozstrzelany w Palmirach w nocy z 20 na 21 czerwca 1940 wraz z innymi działaczami NOR, Tadeuszem Lipkowskim i Wojciechem Kwasieborskim.

Życie prywatne

Żonaty z obywatelką Włoch Letycją, którą podejrzewano o bycie łączniczką między Falangą a wywiadem włoskim[15].

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Baza osób polskich: Świetlicki, Andrzej: 1915-1940
  2. ↑ Młodzież Imperium - Historia
  3. ↑ W. Bartoszewski, Warszawski pierścień śmierci 1939-1944. Terror hitlerowski w okupowanej stolicy, wyd. 3 uzup., Świat Książki, Warszawa 2008, s. 91 (błędne imię: Antoni).
  4. 1 2 3 M. Motas, Świetlicki Andrzej Konstanty (1915-1940), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. LI, Warszawa-Kraków 2016-1017, s. 367.
  5. 1 2 S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 95.
  6. 1 2 S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 103.
  7. ↑ S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 157, 159, 166.
  8. ↑ S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 174.
  9. ↑ J. A. Młynarczyk, Pomiędzy współpracą a zdradą. Problem kolaboracji w Generalnym Gubernatorstwie – próba syntezy, [w:] Pamięc i Sprawiedliwość, 1 (14), 2009, s. 106.
  10. ↑ S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 79.
  11. ↑ Antoni Dudek, Grzegorz Pytel: Bolesław Piasecki: próba biografii politycznej. Warszawa: Aneks, 1990, s. 108.
  12. ↑ Krzysztof Kaczmarski, Próby „legalizacji” Obozu Narodowo-Radykalnego (Grupy „Szańca”) i wejścia jego przedstawicieli w struktury władz RP na wychodźstwie 1939–1941, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2008 (1 (12)), przypis 19, 2008, s. 260-261, ISSN 1427-7476, Cytat: Premier pisząc o „innych odłamach” ONR, „które w kraju usiłują głosić ideologię prohitlerowską i dążą do współpracy politycznej z Niemcami”, miał zapewne na myśli Narodową Organizację Radykalną. Została ona utworzona przez Andrzeja Świetlickiego, jednego z czołowych działaczy Ruchu Narodowo-Radykalnego („Falangi”), wkrótce po zajęciu Warszawy przez oddziały Wehrmachtu. Świetlicki działał w porozumieniu i za zgodą niemieckich władz wojskowych, od których otrzymał do dyspozycji dawny lokal Związku Młodej Polski w Alejach Ujazdowskich oraz mieszkanie Juliana Tuwima. Najprawdopodobniej w przedsięwzięciu tym nie uczestniczył Bolesław Piasecki. [...] Płk Stefan Rowecki w meldunku z 9 I 1940 r. informował o tym gen. Kazimierza Sosnkowskiego: „w ONR zaznaczyły się silne rozdźwięki na tle stosunku do hitlerowców i do okupacji niemieckiej. Pewne jednostki dały się pociągnąć ku myśli o współdziałaniu z Niemcami, co jednak wywołało bardzo ostrą reakcję w tym środowisku, ale nie zahamowało tej zdradzieckiej roboty” [...]. W kolejnym meldunku, z 22 II 1940 r., płk Rowecki donosił: „ONR-Falanga. Rozbita w wyniku podjęcia przez część kierownictwa i członków działalności prohitlerowskiej” [...]. Kolaboracyjna działalność grupy Świetlickiego trwała do wiosny 1940 r., kiedy sprawą NOR zajęło się gestapo. 8 maja Świetlicki został aresztowany i osadzony w więzieniu na Pawiaku, a 20 VI 1940 r. rozstrzelany w zbiorowej egzekucji w Palmirach.
  13. ↑ S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 633.
  14. ↑ P. Zychowicz, Opcja niemiecka. Czyli jak polscy antykomuniści próbowali porozumieć się z okupantem, 2014, s. 34 (w formacie PDF).
  15. ↑ S. Rudnicki, Falanga, 2018, s. 78.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.