Apostoł lwowski

Frontyspis ze św. Łukaszem i pierwsza strona I rozdziału
Strona z herbem Lwowa i sygnetem drukarskim

Apostoł lwowski – apostoł (księga liturgiczna) wydany we Lwowie w 1574 roku przez Iwana Fedorowicza w języku cerkiewnosłowiańskim, najstarsza datowana drukowana książka, opublikowana na dzisiejszym terytorium Ukrainy.

Historia

Książka została wydana we Lwowie, w monasterze św. Onufrego[1] przez Iwana Fedorowicza w 1574 roku[2][3][4][1] (25 lutego 1574 roku[5]), który przeniósł się do Lwowa w 1572 roku[1] i jest uważana za najstarszą znaną datowaną książkę opublikowaną na terytorium Ukrainy[3][6][1][7]; jest nazywana Apostołem lwowskim, w odróżnieniu od Apostoła moskiewskiego z 1564 roku[8]. Nakład był wysoki jak na ówczesne czasy[5], wyniósł prawdopodobnie około 1000–1200 egzemplarzy[2]. Zachowało się 119 kopii[6], 5 z nich posiada Biblioteka Narodowa Ukrainy[1], lecz każdy z tychże pięciu egzemplarzy jest niekompletny[2]. W Polsce znajdują się dwa egzemplarze: jeden ma Biblioteka Narodowa, a drugi Biblioteka Książąt Czartoryskich[9]. Wartość jednego egzemplarza ocenia się na przeszło 200 tys. euro (stan na 2016 rok)[4]. Kopia Apostoła moskiewskiego ze zbiorów Biblioteki Narodowej Ukrainy im. W.I. Wiernadskiego została ukradziona z biblioteki w 2016 roku[4] (media podały błędnie, że chodziło o Apostoła lwowskiego[10]), książkę udało się odzyskać rok później, sprawcy kradzieży próbowali sprzedać starodruk za 100 000 dolarów[11].

Biblioteka Bodlejańska udostępniła zdigitalizowaną wersję publikacji 4 kwietnia 2022 roku[6] na podstawie własnego egzemplarza w XVI-wiecznej oprawie[7]. Z okazji 450-lecia publikacji wydano na Ukrainie faksymilowy reprint dzieła w 2024 roku na podstawie egzemplarza z Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. Wasyla Stefanyka[3].

Zawartość

Tekst książki odpowiada Apostołowi, który Iwan Fedorowicz wydał wcześniej w Moskwie[6] w 1564 roku[4], jest to jego nowy wariant[5], druk w stosunku do pierwowzoru stoi na wyższym poziomie, zastosowano jednakże tę samą czcionkę[10]. Publikacja zawiera dwie księgi Nowego Testamentu: Dzieje Apostolskie oraz Listy Apostolskie[6], zapisane w języku cerkiewnosłowiańskim[1] cyrylicą[12]. Edycja z 1574 roku ma dodany autobiograficzny epilog, w którym Iwan Fedorowicz opowiedział o historii swoich drukarni w Moskwie, Zabłudowie i Lwowie[1].

Druk wydano w dużym formacie (wysokość 32 cm[7]), na 278 lub 280 stronach[13], w tym 264 numerowanych[2]. Książkę otwiera wizerunek herbu Grzegorza Chodkiewicza, protektora drukarza[5]. Po rozdziale wstępnym znajduje się frontyspis[5] z ryciną przedstawiającą św. Łukasza piszącego swoją Ewangelię[6] (podobna ilustracja znajduje się w moskiewskim Apostole[10]). Grafikę wykonał polski rytownik Wendel Szarffenberg (zob. Szarffenbergowie)[5]. Tekst jest udekorowany licznymi inicjałami i winietami[5]. Książkę zamyka wizerunek herbu Lwowa oraz sygnet drukarski Iwana Fedorowicza w postaci strzały z wstęgą w kształcie odwróconej litery „S”[5].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 The Acts and the Epistles of the Apostles [online], Library of Congress [dostęp 2025-04-12] (ang.).
  2. 1 2 3 4 Ancient print edition of the Apostol by Ivan Fedorov stolen from Vernadsky Library [online], OrthoChristian.Com [dostęp 2025-04-12].
  3. 1 2 3 Fedorovych's "Apostle": facsimile reprint of the oldest book of Ukraine - Journal Violity [online], violity.com, 19 lutego 2024 [dostęp 2025-04-12] (ang.).
  4. 1 2 3 4 Stepan, The Oldest Ukrainian Printed Book Is Stolen in Kiev [online], iBookBinding - Bookbinding Tutorials & Resources, 18 maja 2016 [dostęp 2025-04-12] (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Gaworczyk, Jasienowicz 1973 ↓, s. 2.
  6. 1 2 3 4 5 6 The first book ever printed in Ukraine was this illustrated Acts of the Apostles and the Epistles [online], Aleteia — Catholic Spirituality, Lifestyle, World News, and Culture [dostęp 2025-04-12] (ang.).
  7. 1 2 3 Bodleian Library B 21.16 Th. [online], digital.bodleian.ox.ac.uk [dostęp 2025-04-12] (ang.).
  8. ↑ Jerzy Czarnecki, Rzut oka na historję książki wileńskiej, Kraków – Wilno 1932, s. 21.
  9. ↑ Gaworczyk, Jasienowicz 1973 ↓, s. 4.
  10. 1 2 3 Чому московський Апостол Федорова цінніший за львівський — DSnews.ua [online], www.dsnews.ua, 24 maja 2016 [dostęp 2025-04-12] (ukr.).
  11. ↑ Band of thieves who stole 1574 Apostol arrested in Kiev [online], Православие.RU [dostęp 2025-04-12].
  12. ↑ Kalendarium dziejów Lwowa [online], lwow.wypoczynek.turystyka.pl [dostęp 2025-04-12].
  13. ↑ Gaworczyk, Jasienowicz 1973 ↓, s. 3.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.