August Wilhelm Hegenscheidt
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
9 października 1823 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
1 marca 1891 |
| Miejsce spoczynku |
Gliwice, cmentarz starokozielski |
| Zawód, zajęcie | |
| Wyznanie | |
| Rodzice |
Peter i Katherina z d. Opterdeck |
| Małżeństwo |
Johanna Hesse (1857) |
August Wilhelm Hegenscheidt (ur. 9 października 1823 w Altenie, zm. 1 marca 1891 w Gliwicach) – niemiecki przedsiębiorca związany z przemysłem metalurgicznym, założyciel pierwszej na Górnym Śląsku fabryki drutu, filantrop.
Życiorys
Urodził się 9 października 1823 roku w Altenie w Westfalii[1]. Skończył szkołę podstawową i już w wieku 15 lat poszedł do pracy, szybko się usamodzielniając[2]. W latach 1847–1850 prowadził handel drutem w Meschede i Altenie, a w 1851 roku stał się właścicielem walcowni drutu swojego ojca w Altenie[3].
W 1852 roku przeprowadził się na Górny Śląsk. Odziedziczył po ojcu sumę 6 tys. talarów, która wraz z pieniędzmi pożyczonymi od braci pozwoliła mu na zbudowanie niewielkiego warsztatu[4]. W tym celu nabył stary młyn w Szobiszowicach (późniejsza część Gliwic), w którym produkował drut[1]. Jeszcze w tym samym roku wystawił we Wrocławiu swoje pierwsze wyroby na sprzedaż[5]. W 1857 roku wybudował pierwszą na Górnym Śląsku walcownię drutu. Dążył do realizacji swoich planów mimo początkowych problemów z rynkiem zbytu oraz szerzącą się epidemią cholery, a także mimo utraty prawej dłoni w wyniku wypadku, jakiemu uległ przy uruchamianiu polerki drutu. Kupując okoliczne huty, zagwaranował dostawy surowca do produkcji łańcuchów, gwoździ i drutu[2].
W 1865 roku kupił nieczynną od dwóch lat hutę „Baildon” w Dębie (późniejsza część Katowic), co pozwoliło zwiększyć mu obroty. Nadał on wyrobom huty znak firmowy „BHH”, będący skrótowcem najprawdopodobniej od określenia „Baildon Hütte Hegenscheidt”[6]. Około 1870 roku z jego inicjatywy w rejonie późniejszej ulicy W. Bogusławskiego w katowickiej dzielnicy Załęże zostało wzniesione osiedle domów robotniczych, nazywane jego nazwiskiem, tj. kolonia Hegenscheidta. Ogłosił, że udzieli kilkuletniej pożyczki na działkę i budowę domu każdemu, kto zgodzi się odpracować dług[7].
W 1870 roku jego zakłady w Gliwicach składały się już z trzech części: Zakładu Górnego (przy późniejszej ulicy S. Dubois), Zakładu Dolnego (pomiędzy ulicami J. Śliwki i S. Dubois) oraz Nowego Zakładu (teren późniejszej spółki Izo-Erg). W 1883 roku zakupił folwarki i ziemie w Ornontowicach i Dębieńsku, gdzie uruchomił kolejne zakłady produkcyjne[2]. W 1887 roku połączył swoje zakłady wraz ze swoim największym konkurentem – rodziną Caro[4], powołując Oberschlesische Eisenindustrie AG für Bergbau und Hüttenbetrieb (z niem. Górnośląski Przemysł Żelazny S.A. dla Hutnictwa i Górnictwa) oraz Oberschesische Drahtindustrie AG (z niem. Górnośląski Przemysł Druciany S.A.)[1]. Obie firmy 1 stycznia 1889 roku połączono w jedną spółkę[8].
Był aktywny społecznie. Należał do gminnej rady parafialnej, starał się o budowę kościoła ewangelickiego i opiekę parafialną nad chorymi. W latach 60. XIX wieku był prezydentem izby handlowej, najpierw w Gliwicach, a potem w Opolu. W 1873 roku za zasługi dla gospodarki i polityki społecznej uhonorowano go tytułem radcy handlowego (niem. Kommerzienrat)[8]. Był także filantropem. Ufundował m.in. szkołę przemysłową w Gliwicach (późniejsze V Liceum Ogólnokształcące im. A. Struga w Gliwicach[4]), szkołę przy ulicy J. Śliwki, kościoły i ich wyposażenie, a także obiekty sportowe[2].
Zmarł 1 marca 1891 roku w Gliwicach[1] po ciężkiej chorobie[2]. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na tamtejszym cmentarzu starokozielskim[4]. W testamencie zapisał dla szkoły przemysłowej w Gliwicach kapitał w wysokości 25 tys. marek, z których utworzono fundację Hegenscheidta-Wernickiego[8] przyznającą corocznie stypendia dla najzdolniejszych uczniów[9].
Życie prywatne
Urodził się w rodzinie Petera i Katheriny z d. Opterdeck, właścicieli małego zakładu produkującego drut[2], jako najmłodszy z pięciorga rodzeństwa[5].
W 1857 roku ożenił się z Johanną Hesse[2] pochodzącą z Minden. Mieli sześcioro dzieci – czterech synów i dwie córki. Dwaj synowie zostali przedsiębiorcami (w tym urodzony w 1867 roku Otto, który przejął interes po śmierci ojca[4]; doprowadził do budowy na przełomie XIX i XX wieku pałacu rodowego w Ornontowicach[2]), trzeci studiował rolnictwo i przejął majątki ziemskie ojca w powiatach rybnickim i pszczyńskim, a najmłodszy Friedrich studiował prawo i ożenił się z Irmą von Gethusy-Huc, córką pisarki Valeski Gräfin Bethusy-Huc[10].
W jego rodzinie panował surowy patriarchalizm i był bardzo wymagającym człowiekiem. Jednocześnie był człowiekiem honoru i żył po chrześcijańsku (był ewangelikiem[3]). W wolnym czasie uczestniczył w wycieczkach i słuchał piosenek marszowych, czasem również tanecznych[5].
Przypisy
- 1 2 3 4 Rostropowicz 2013 ↓, s. 98.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Kamil Grzywok: Rodzina Hegenscheidt. historiaornontowic.pl. [dostęp 2024-10-20]. (pol.).
- 1 2 Alfons Perlick: Hegenscheidt, Carl August Wilhelm. www.deutsche-biographie.de. [dostęp 2024-10-20]. (niem.).
- 1 2 3 4 5 Małgorzata Malanowicz: August Wilhelm Hegenscheidt. www.gliwiczanie.pl, 2005. [dostęp 2024-10-20]. (pol.).
- 1 2 3 Janusz Antonik; Michał Stawowiak: Zarys historii rodziny Hegenscheidt. spzg.org.pl, 2020-05-28. [dostęp 2024-10-20]. (pol.).
- ↑ Rzewiczok 2009 ↓, s. 17.
- ↑ Rzewiczok 2009 ↓, s. 25.
- 1 2 3 Rostropowicz 2013 ↓, s. 99.
- ↑ V Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Andrzeja Struga w Gliwicach: Historia V Liceum Ogólnokształcącego. vlo.gliwice.pl. [dostęp 2024-10-20]. (pol.).
- ↑ Rostropowicz 2013 ↓, s. 100.
Bibliografia
- Joanna Rostropowicz (red.), Ślązacy od czasów najdawniejszych do współczesności. IV: A–Z, Łubowice-Opole: Górnośląskie Centrum Kultury i Spotkań im. Eichendorffa w Łubowicach; Fundacja Nauki i Kultury na Śląsku, 2013, ISBN 978-83-918483-2-6 (pol.).
- Urszula Rzewiczok, Huta Baildon i jej twórca, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2009, ISBN 978-83-87727-99-4 (pol.).