Biblioteka Hadriana

Biblioteka Hadriana

Βιβλιοθήκη του Αδριανού

Fasada (2017)
Państwo	Grecja
Miejscowość	Ateny
Fundator	cesarz Hadrian
Ukończenie budowy	ok. 132
Zniszczono	267
Odbudowano	412; XX w.
Plan budynku Plan z XVIII wieku
Położenie na mapie Aten Biblioteka Hadriana
Położenie na mapie Grecji Biblioteka Hadriana
37°58′32,02″N 23°43′34,00″E/37,975561 23,726111

Biblioteka Hadriana^[1] (gr. Βιβλιοθήκη του Αδριανού) – wielofunkcyjna biblioteka wzniesiona w II wieku n.e. w Atenach (Grecja), obecnie zachowana w stanie ruiny.

Gmach został ufundowany przez cesarza Hadriana^[2] i został wzniesiony przypuszczalnie w latach 131–132^[3][4]. Był wzorowany na Templum Pacis^[3] (zob. Forum Wespazjana), miał to być obiekt o charakterze wielofunkcyjnego centrum kulturalnego^[3]. Odwiedził go Pauzaniasz i zostawił jego krótki opis^[3] w dziele pt. Wędrówki po Helladzie (1.18.9)^[5]. Zniszczyli go Herulowie w 267 roku^[6] podczas napaści^[7]. Pozostałości zostały włączone do rzymskiego muru obronnego^[6]. Reperował je eparcha Herkuliusz w 412 roku^[6].

Na miejscu obiektu w czasach bizantyjskich zbudowano trzy kościoły^[2] – na dziedzińcu wzniesiono czworoboczny kościół w V wieku^[6]. Na jego miejscu postawiono trójnawową bazylikę w VII wieku, którą z kolei zastąpiono jednonawową świątynią Megale Panagia w XI wieku^[6]. W czasach panowania tureckiego kościół był wykorzystywany jako siedziba wojewody, a następnie na terenie biblioteki powstały koszary króla Ottona I Wittelsbacha^[6].

Obiekt był nazywany biblioteką od XIX wieku^[3]. Pierwsze prace archeologiczne przeprowadził Wilhelm Dörpfeld i Stefanos Kumanudis po pożarze agory i kościoła Megale Panagia w 1885 roku^[6]. Drugie wykopaliska prowadzili Włosi, a po nich Giannes Meliades i Anastasios Orlandos^[6], a także Joanis Trawlos w latach 70. i 80. XX wieku^[6]. Od 1987 roku były prowadzone rządowe wykopaliska w części zachodniej^[6].

Zachowały się ruiny, głównie jedna ściana biblioteki^[2]. Podjęto się rekonstrukcji zachodniej fasady oraz kolumnady bazyliki w latach 1960–1970, a w latach 1975–1976 zajmowano się odtworzeniem propylonu^[6].

Budynek znajduje się na skraju agory ateńskiej^[2], w północnej części^[8] forum rzymskiego^[3]. Został wzniesiony na rzucie prostokąta o wymiarach około 122 na 82 m^[8] z wapienia poros^[3] i marmuru pentelickiego (mur zachodni)^[3]. Od zachodu znajduje się propylon^[6] przez niego prowadziło jedyne wejście do wnętrza^[8]. Cztery kolumny propylonu wykonano z różowego marmuru frygijskiego, a korynckie kapitele oraz fronton z marmuru pentelickiego^[8]. Możliwe, że do budowy wykorzystano także marmur cipollino^[9].

Wewnątrz znajdował się perystylowy dziedziniec^[6] (z czterema perystazami z białego i różowego marmuru frygijskiego^[3] – quadriporticus) o wymiarach 82 na 60 m z ogrodem i podłużną cysterną pośrodku, otoczoną przez posągi^[8]. Pauzaniasz wspomniał, że obiekt posiadał sto kolumn z frygijskiego kamienia^[10].

Wnętrza obejmowały: centralną salę biblioteki z trzema wnękami na papirusy^[11], czytelnie^[8], sale wykładowe i gabinety^[6].

• 
  Widok z Akropolu (2020)
• 
  Przypuszczalny wygląd fasady (grafika z 1794)
• 
  Fasada (2022)
• 
  Ruiny biblioteki (2024)
• 
  Posąg Nike (2014)
• 
  Pozostałości kościoła Megali Panagia (2021)
• 
  Łacińska inskrypcja wspominająca cesarza Hadriana (2014)