Biblioteka Polska w Rumunii

Biblioteka Polska w Rumunii
Ilustracja
Pieczątka biblioteki, książka ze zbiorów Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego
Państwo

 Rumunia

Miejscowość

Jassy

Data założenia

1866

Data likwidacji

1892

Wielkość zbiorów

ponad 4000 (1892)

Rodzaje zbiorów

literatura piękna, literatura historyczna, naukowa

Filie

Bacău, Botoszany, Bukareszt, Piatra Neamț, Pașcani, Tecuci, Târgu Frumos, Zervești

brak współrzędnych

Biblioteka Polska w Rumunii (Biblioteka Rumuńska[1]) – biblioteka przeznaczona dla Polaków przebywających w Rumunii (właśc. w Zjednoczonych Księstwach Rumunii, a następnie w Królestwie Rumunii), która działała w latach 1866–1892, od 1870 roku w Jassach; następnie jej zbiory trafiły następnie do Bytomia, później do Katowic, a ostatecznie do Biblioteki Śląskiej.

Historia

Książnica została założona w 1866 roku przez lekarza Juliana Łukaszewskiego, który został zmuszony do emigracji po powstaniu styczniowym, w którym brał udział[2]. Z pomocą Franciszka Kopernickiego i lokalnej gminy otworzono wówczas czytelnię w Mihăileni[3]. Biblioteka miała być finansowana z budżetu gminy oraz składek członkowskich; planowano utworzenie filii w miejscowościach, gdzie przebywali Polacy[3]. Ustanowiono czytelnie m.in. w: Bakowie, Botoszanach, Bukareszcie, Jassach, Niamcu, Paszkanach, Tekuczu, Târgu Frumos i Zworesztach[3][4]. Julian Łukaszewski został lekarzem naczelnym szpitala św. Trójcy w Jassach i przeniósł tamże siedzibę biblioteki w 1870 roku[3].

Towarzystwo Biblioteka Polska w Rumunii zostało powołane w 1875 roku, a biblioteka miała być własnością narodową[3]. Początkowo biblioteka znajdowała się w mieszkaniu Juliana Łukaszewskiego, a później wynajęto dwie izby na jej potrzeby[5]. Założyciel biblioteki pełnił rolę jej prezesa, a także sekretarza, skarbnika oraz bibliotekarza, co doprowadziło do nieporozumień i konfliktów z innymi członkami towarzystwa[5]. Planowano utworzyć także polską szkołę ludową w Jassach przy bibliotece[2]. W 1891 roku Zarząd Biblioteki Polskiej w Rumunii wydał Książkę pamiątkową, która zawierała kronikę 25-letniej działalności biblioteki[6].

Polacy stopniowo wyjeżdżali z Rumunii, a założyciel postanowił zamieszkać we Lwowie, w związku z tym samodzielnie zadecydował o przeniesieniu księgozbioru na Górny Śląsk, który jego zdaniem był najbardziej zagrożony wynarodowieniem[5]. Stowarzyszenie biblioteczne działało do 1892 roku[7]. Na potrzeby przyjęcia daru w liczbie około 3000 woluminów[8] 11 lipca 1892 roku powstało Górnośląskie Towarzystwo Literackie z siedzibą w Bytomiu, które początkowo nie było zbyt aktywne[5]. Zbiory rumuńskiej biblioteki pozostawały kilka lat w siedzibie redakcji czasopisma „Katolik”[5].

Górnośląskie Towarzystwo Literackie zostało przekształcone w Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku w maju 1920 roku[9], które przeniosło się do Katowic w 1922 roku[10]. Zbiory biblioteczne powiększano jedynie poprzez wymiany i dary[10]. Problemy lokalowe sprawiły, że 22 maja 1934 roku towarzystwo zadecydowało o darowiźnie księgozbioru na rzecz Biblioteki Sejmu Śląskiego[10]. Podczas II wojny światowej zbiory wcielono do Landesbücherei w Katowicach, która służyła wyłącznie Niemcom[10]. Po II wojnie światowej zbiory trafiły do Śląskiej Biblioteki Publicznej (późniejsza Biblioteka Śląska)[10].

Zbiory

Biblioteka była przeznaczona dla wszystkich zainteresowanych Polaków, korzystanie ze zbiorów było płatne[11]. Większość zbiorów stanowiły dary z Polski oraz z zachodniej emigracji; m.in. od księgarza Jana Konstantego Żupańskiego[10]. Dary przysłała także np. Akademia Umiejętności czy Biblioteka Polska w Paryżu[10]. Opiekunami biblioteki, którzy pomagali w jej działalności byli m.in. Jan Niecisław Baudouin de Courtenay, Józef Ignacy Kraszewski, Karol Libelt, Eliza Orzeszkowa[12]. Nabywano książki także drogą kupna[13].

Biblioteka gromadziła książki, broszury i niemal 100 tytułów czasopism[3]. W momencie założenia biblioteka dysponowała około 200 woluminami, a w chwili przekazania zbiorów na Górny Śląsk liczyła przeszło 4000 woluminów[3]. W 1934 roku zbiór przekazywany Bibliotece Śląskiej liczył 10 520 woluminów[10]. Trudno oszacować, ile z tej liczby zachowało się w zbiorach Biblioteki Śląskiej[14].

Księgozbiór obejmował głównie literaturę piękną w języku polskim, a także dzieła historyczne, geograficzne, prace naukowe, oraz książki w języku niemieckim i kilka książek w języku ukraińskim, a także czasopisma i druki okolicznościowe[15].

Przypisy

  1. ↑ ARIADNA [online], www.ariadna.org.pl [dostęp 2025-05-11].
  2. 1 2 Biblioteka Polska w Rumunii, „Kurjer Paryzki”, 21, 15 lipca 1882, s. 2.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Skóra 1995 ↓, s. 133.
  4. ↑ Zdzisław Gębołyś, Rumuńskie losy Biblioteki Polskiej w Rumunii, [w:] Przeszłość i dzień dzisiejszy relacji polsko-rumuńskich = Trecutul și prezentul relațiilor polono-române, Elżbieta Wieruszewska-Calistru, Suceava 2024, s. 34, ISBN 978-973-0-40633-7.
  5. 1 2 3 4 5 Skóra 1995 ↓, s. 134.
  6. ↑ Biblioteka Polska 1891 ↓, s. 80.
  7. ↑ Dlaczego Uczelnia Łukaszewski? - Uczelnia Łukaszewski | Warszawa [online], 12 listopada 2024 [dostęp 2025-05-11].
  8. ↑ Biblioteka Rumuńska. Opis kolekcji [online], Śląska Biblioteka Cyfrowa [dostęp 2025-05-11].
  9. ↑ Skóra 1995 ↓, s. 134–135.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 Skóra 1995 ↓, s. 135.
  11. ↑ Biblioteka Polska 1891 ↓, s. 2.
  12. ↑ Skóra 1995 ↓, s. 136.
  13. ↑ Biblioteka Polska 1891 ↓, s. 10, 79.
  14. ↑ Skóra 1995 ↓, s. 137.
  15. ↑ Skóra 1995 ↓, s. 136–137.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.