Biskup na Børglum i jego krewny

Biskup na Børglum i jego krewny

Bispen paa Børglum og hans Frænde

Ilustracja Lorenza Frølicha
Autor	Hans Christian Andersen
Typ utworu	baśń literacka
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Kopenhaga
Język	duński
Data wydania	27 stycznia 1861
Wydawca	Forlagsbureauet
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego	1956
Wydawca	Państwowy Instytut Wydawniczy
Przekład	Stefania Beylin

Biskup na Børglum i jego krewny^[a] (duń. Bispen paa Børglum og hans Frænde, współ. duń. Bispen på Børglum og hans frænde) – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w 1861 roku.

Andersen odwiedził Børglum podczas swej podróży do Północnej Jutlandii latem 1859 roku. Spał we wspomnianym w baśni klasztorze w Børglum, dawnej siedzibie biskupa 30 lipca 1859 roku. Goszczono go w pokoju, w którym biskup P.C. Kierkegaard, brat Sørena, miał widzieć duchy katolickich kanoników sprzed wieków. Andersen, jak sam opisał w dzienniku, zaobserwował wieczorem jakąś poświatę na drzwiach, która okazała się być tylko odbiciem od lustra blasku zza okna w jasną letnią noc^[1].

Dawna katolicka diecezja Børglum istniała w latach 1056–1536. Kościół w Børglum pełnił funkcję katedry od 1130 roku. Ostatnim biskupem pozostającym w komunii ze Stolicą Apostolską był Stygge Krumpen, więziony w latach 1536–1542, zmarły w 1551 roku^[2]. Opowieść spisana w 1600 roku o zabójstwie biskupa Olufa Globa^[3] i kilku jego zwolenników w kościele w Hvidbjerg w 1260 roku, o konotacjach wyraźnie antykatolickich, do której Andersen odwołał się w baśni, pozostaje kwestią debaty. Historia o złym biskupie jest wyraźnie inspirowana opowieścią „Jens Glob den Hårde” z 1. tomu „Danmarks Folkesagn (1843-60)” Justa Mathiasa Thielego. Motyw biskupa okradającego wraki pojawia się w wydanej pośmiertnie w 1935 roku powieści Andersena Christian den Andens Dverg, a wcześniej w sztuce z 1833 roku Agnete og Havmanden^[4].

Baśń o Biskupie na Børglum i jego krewnym została opublikowana przez Andersena po raz pierwszy w Kopenhadze 27 stycznia 1861 roku w periodyku „Illustreret Tidende” wydawanym przez wydawnictwo Forlagsbureauet. Utwór wznowiony został za życia autora w 1865 oraz w 1871 roku (z rysunkami Lorenza Frølicha)^[5].

Baśń została przetłumaczona na język polski^[6]:

• 1956 – Biskup na Børglum i jego krewniacy: Stefania Beylin (tłum.): Baśnie. Warszawa. Brak numerów stron w książce
• 2006 – Biskup na Børglum i jego krewny: Bogusława Sochańska, Baśnie i opowieści. T. III: 1862–1873, Poznań (z oryginału duńskiego)

Jesteśmy w Jutlandii, niedaleko moczarów w Vildmose, słyszymy szum Morza Północnego. Dojeżdżamy do piaszczystego wzniesienia, na którym wznosi się Børglum Kloster. Wjeżdżamy na dziedziniec otoczony lipami i podziwiamy stare mury. Miejscowi opowiadają o duchach dawnych kanoników, które rzekomo wciąż nawiedzają to miejsce^[7].

Na wybrzeżu dochodzi do katastrofy statku, a ludzie biskupa przejmują cały ładunek, zabijając uratowanych. Biskup Oluf Glob rządzi twardą ręką i dąży do jeszcze większej władzy. Próbuje przejąć majątek wdowy po swoim krewnym, ale ona się opiera. Purpurat wysyła dokumenty do papieża, by uzyskać ekskomunikę dla kobiety. Z Italii wraca posłaniec z klątwą, która wyklucza wdowę z Kościoła i społeczeństwa. Wszyscy ją opuszczają, ale ona nie traci wiary i uprawia ziemię z pomocą jednej służącej. Gdy biskup wzywa ją na sąd, kobieta rusza w drogę przez Europę z ostatnimi wołami. W dalekim kraju spotyka rycerza, który okazuje się być jej synem. Syn rozpoznaje matkę, przytula ją i obiecuje zemstę^[7].

Jens Glob wraca do Danii i stawia biskupowi zarzuty. Glob jedzie na nabożeństwo do Hvidbjergu, nieświadomy zasadzki. Oluf Hase próbuje dotrzeć przez zamarznięte tereny, by wesprzeć Jensa. Gdy Hase dociera do kościoła, Jens już pokonuje biskupa i jego ludzi. W klasztorze odbywa się pogrzeb tyrana, o czym wieszczą klasztorne dzwony. Dziś nowy dzień rozświetla wnętrza klasztoru, ale echo dawnych wydarzeń wciąż pobrzmiewa w murach. Rybacy z Løkken pomagają rozbitkom^[7].

• Ilustracje baśni Biskup na Børglum i jego krewny
• 
• 

• Tekst oryginalny (duń.)