Córka króla moczarów (baśń)

Córka króla moczarów

Dynd-Kongens Datter

Ilustracja Williama Heatha Robinsona
Autor	Hans Christian Andersen
Typ utworu	baśń literacka
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Kopenhaga
Język	duński
Data wydania	15 maja 1858
Wydawca	C.A. Reitzels
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego	1900
Wydawca	K.S. Jakubowski
Przekład	Antonina Gawrońska

Córka króla moczarów, także Córka króla błot (duń. Dynd-Kongens Datter, współ. duń. Dyndkongens datter) – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w 1858 roku.

Utwór jest drugą pod względem długości baśnią H.C. Andersena. Uznawany jest za „mniej udany”^[1].

Andersen, jak w przypadku innych swoich baśni literackich, zaczerpnął z motywów znanych z folkloru nordyckiego. Król bagna zainspirowany został postacią Nøkkena, złośliwego ducha wodnego, który mieszka w toni grzęzawiska i zwabia do niej swoje ofiary. Również motyw transformacji w zwierzęta (istota zmiennokształtna), znany także z innych utworów Andersena, występował w podaniach ludowych Skandynawii. Uczynienie z bocianów bohaterów baśni może być również potraktowane jako zapożyczenie. Ptak ten w kulturze Danii, podobnie jak u innych ludów europejskich, symbolizuje szczęście i pojawienie się dzieci. Autor posłużył się nim w funkcji łącznika pomiędzy Egiptem a Skandynawią. W tekście baśni wspomniani zostali skandynawscy bogowie: Odyn, Thor, Freja, Baldur, Loke, Surt, Walkirie. Pojawiają się też: alf, „bezusta”, „bezpióry ptak”, Jormungand (wąż-smok). Jest mowa o Ragnaröku i Gjallarhornie, o runach^[2].

Chociaż Andersen nie był nigdy w Egipcie, nawiązuje do wątków związanych z kulturą i przyrodą egipską: Nil, piramida, sfinks, balsamowanie, mumia, minaret, święty kwiat lotosu, palmy daktylowe, lew, słoń, strusie, ibisy^[3].

Chrześcijańskie przesłanie baśni wiąże się z motywem walki sił dobra ze złem i wykorzystaniem elementów takich, jak: Bóg Ojciec, Jezus Chrystus (Biały Chrystus), Duch Święty, Mojżesz, zamordowany kapłan, chrzest, odniesienia i cytaty z Pisma Świętego. Wspomniana została przez pisarza historyczna postać Ansgara ewangelizującego Hedeby. Baśń eksploruje też konflikt na linii pogaństwo chrześcijaństwo. Tematyka utworu oddaje ducha współczesnej Andersenowi Danii i panujących ideałów romantyzmu^[2][3].

Baśń o Córce króla moczarów została opublikowana przez Andersena po raz pierwszy w Kopenhadze 15 maja 1858 roku w antologii Nowe Bajki i Opowieści. Pierwsza Seria. Druga Kolekcja. 1858 (duń. Nye Eventyr og Historier. Første Række. Anden Samling. 1858). W tomie znalazły się też baśnie literackie: Biegacze (duń. Hurtigløberne) i Głębia dzwonu (duń. Klokkedybet). Andersen dedykował tom Læssøe z d. Abrahamson. Córkę króla moczarów wznowiono za życia pisarza w 1870 roku^[4].

Baśń została przetłumaczona na język polski^[2]:

• 1900 – Córka króla na moczarach: Antonina Gawrońska (tłum.): Opowieści Andersena. Lwów. Brak numerów stron w książce
• 1900 – Córka króla trzęsawisk: Maria Glotz (tłum.): Nowe powieści czarodziejskie Andersena. T. 1. Warszawa. Brak numerów stron w książce
• 1905 – Królewna bagniska: Wanda Młodnicka (tłum.): Wybór bajek Andersena. Lwów. Brak numerów stron w książce
• 1931 – Córka króla błot: Stefania Beylin (tłum.): Baśnie. Warszawa. Brak numerów stron w książce
• 1938 – Córka króla bagien: Marceli Tarnowski (tłum.): Bajki. Warszawa. Brak numerów stron w książce
• 2006 – Córka króla moczarów: Bogusława Sochańska, Baśnie i opowieści. T. II: 1852–1862, Poznań (z oryginału duńskiego)

Rzecz dzieje się w epoce wikingów. Bociana para spędza lato na moczarach w Vildmose w Jutlandii, gdzie panował tytułowy król moczarów (duń. Dyndkongen). Ptaki mają stałe gniazdo na wieży w domu wikinga nad Limfjorden. Bocian opowiada samicy zaobserwowaną tragedię. Do Danii przylatują z Egiptu pod postacią łabędzi trzy księżniczki. Jedna z nich przybywa, by znaleźć kwiat lotosu, którego chce użyć, by uzdrowić swojego ojca. Nieszczęsna zostaje schwytana i wciągnięta pod wodę przez króla moczarów. Jej złe towarzyszki niszczą łabędzie upierzenie, bez którego nie sposób wrócić do Egiptu^[3].

Po jakimś czasie bocian znajduje na środku bagniska ukrytą w kwiecie lilii wodnej dziewczynkę. Podrzuca ją do domu wikinga, gdzie zostaje przyjęta jako własna córka. Helga ma dwoistą naturę: w ciągu dnia jest piękna jak jej matka, egipska księżniczka, nocą, przybierając postać żabią, brzydka jak jej ojciec, król moczarów. W nocy przemienia się w odrażającą wyglądem ropuchę o dobrotliwej, łagodnej osobowości. Żona wikinga postanawia ukrywać przybraną córkę każdej nocy. Nic nie mówi o jej przekleństwie mężowi^[3].

Bociany odlatują na południe, a wiking wraca z dalekiej podróży do Galii. Urządza ucztę w rodzinnym domu. Następnie znowu wyjeżdża, tym razem do Walii. Tymczasem bociany w Egipcie widzą chorego pana tęskniącego za swoją córką. Bocian postanawia ukraść łabędzie stroje niegodziwym księżniczkom i przynieść je do Danii^[3].

Po szesnastu latach Helga wyrasta na dorodną dziewczynę. Jest bardzo dzika, co podoba się jej przybranemu ojcu. Każdego wieczoru zamienia się w żabę. Matka pisze runy, by ja odczarować, ale to na nic, urok trwa w najlepsze. Samica bociana obawia się, że dzika Helga jest w stanie dla zabawy zniszczyć gniazdo. Bocianica bardzo kocha swojego partnera. Podziwia go w locie. Bocian również darzy ją wielkim uczuciem^[3].

Jesienią wiking przywozi z wyprawy jako niewolnika młodego kapłana chrześcijańskiego. Wikingowie postanawiają złożyć go bogom w ofierze. Helga jest do niego wrogo nastawiona. Jednak nocą, przybierając postać żabią, wysłuchuje pełnych żalu słów przybranej matki. Uwalnia duchownego i uciekają razem na koniu. Kapłan modli się, a Helga na wrzosowisku przybiera postać dziewczęcą. Rzuca się na mężczyznę z nożem w ręku. Szamoczą się. Duchowny egzorcyzmuje Helgę i usiłuje ochrzcić. Pod znakiem krzyża dziewczyna jej ciało wiotczeje. Mężczyzna chce zabrać ją do Hedeby, do św. Ansgara. Jadą przez las i wrzosowiska z krzyżem trzymanym w dłoni. Napadają na nich rozbójnicy, zabijają duchownego i konia. O zachodzie słońca Helga niespodziewanie przemienia się w żabę, co wywołuje popłoch wśród zgrai^[3].

Helga grzebie kapłana. Czyniąc znaki krzyża, traci żabią postać, zaczyna wymawiać imiona wypowiadane wcześniej przez duchownego: Jezus Chrystus. Zmęczona zasypia. O północy zjawia się jej koń i duchowny jakby w językach ognistych. Dziewczyna doświadcza płomienia Ducha Świętego. Następuje magiczna wędrówka nad lasami i moczarami z krzyżem w ręku. Helga, śpiewając święte pieśni, z kadzielnicą wydająca piękną woń, odnajduje matkę. Bocian rzuca na nie okrycia łabędzie i matka z córką mogą lecieć do Egiptu. Helga żegna swą przybrana matkę w chacie wikinga i razem z bocianami leci nad Europą^[3].

W Egipcie matka z córką stykają chorego. W jego ciało wraca życie. Nocą Helga rozmyśla o dalekiej krainie i przybranej matce. Wiosną przesyła bransoletę z odlatującymi bocianami. Jesienią zostaje żoną królewicza z Arabii. Na weselu znowu zjawia się zabity kapłan. Helga modli się i zostaje uniesiona, by zobaczyć Boga Ojca. Gdy wraca, okazuje się, że minęły setki lat. Na starym pomniku widnieje jej podobizna^[3].

• Ilustracje baśni Córka króla moczarów
• 
• 
• 
• 
•