Centrum Sztuki Mościce

Centrum Sztuki Mościce

Widok na budynek Centrum Sztuki Mościce
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Miejscowość	Tarnów
Data założenia	15 listopada 1947
Dyrektor	Anna Chmura
Adres	ul.Traugutta 1, 33-101 Tarnów
Położenie na mapie Tarnowa Centrum Sztuki Mościce
Położenie na mapie Polski Centrum Sztuki Mościce
Położenie na mapie województwa małopolskiego Centrum Sztuki Mościce
50°00′36,29″N 20°55′37,20″E/50,010080 20,927000
Strona internetowa

Centrum Sztuki Mościce (CSM) – samorządowa instytucja kultury województwa małopolskiego, działająca w Tarnowie na terenie osiedla Mościce

Placówka zajmuje się prowadzeniem działalności kulturalnej m.in. poprzez ochronę, kultywowanie, pomnażanie i promocję dziedzictwa Małopolski, inspirowanie aktywnych form udziału w kulturze wśród społeczności lokalnej i mieszkańców regionu, edukację kulturalną oraz działalność wystawienniczą, wydawniczą z zakresu kultury, sztuki i historii regionu^[1].

Prekursorką najważniejszej mościckiej instytucji kultury była świetlica fabryczna przy PFZA w Mościcach, powstała na początku lat 30. XX wieku. Przeznaczona była dla pracowników i ich rodzin, mieściła się w baraku na terenie, gdzie ulokowano pętlę autobusów miejskich^[2].

Po niemieckiej okupacji ziem polskich za początek wznowienia działalności można uznać ponowne otwarcie świetlicy zakładowej, które nastąpiło 15 listopada 1947 roku w budynku zwanym Nowym Kasynem^[3]. Budynek, zwany początkowo kasynem urzędniczym, na początku mieścił gastronomię, wspomagającą funkcjonowanie sąsiednich dwóch hoteli dla kawalerów. Wzniesiono go w latach 1936–1938^[4]. Świetlica dysponowała tam ośmioma salami o różnej powierzchni i przeznaczeniu^[5].

W 1956 roku świetlica została nazwana Domem Kultury Zakładów Azotowych im. Feliksa Dzierżyńskiego w Tarnowie^[6]. Wraz z rozszerzającą się działalnością pojawiła się potrzeba wzniesienia jeszcze większego budynku, który umożliwiłby organizację różnych wydarzeń. Budowę rozpoczęto w 1956, ale szybko ją przerwano. Prace wznowiono w 1965^[7]. W okresie 1956–1991 dyrektorem ZDK był Jerzy Szawica^[8][9], który współpracował z wicedyrektorem Józefem Seremetem^[10] (Po powołaniu w 1991 Mościckiej Fundacji Kultury weszli w skład Rady MFK^[11]). Budowa przy skrzyżowaniu ulic Traugutta i Czerwonych Klonów trwała do 2 czerwca 1971 roku, kiedy to przy okazji Dnia Chemika^[12] do użytku został oddany modernistyczny budynek. Konstrukcja jest projektem Zbigniewa S. Bielaka, Bogumiła Zaufala, Bronisława Stefanika i Stanisława Karpiela^[13]. Niektórzy uważali, że bryła, nawiązująca kształtem do gór, nie nadaje się na teren równin^[14].

Koszt inwestycji wyniósł 37 mln złotych^[15]. Wykonawcą głównym był Samodzielny Oddział Wykonawstwa Inwestycyjnego Zakładów Azotowych (SOWI ZA), a podwykonawcami m.in. Instal, Chemobudowa^[15]. Powierzchnia użytkowa to około 3800 m², salę widowiskowo-kinową zaprojektowano dla 630 widzów, a kawiarnię dla 120 konsumentów^[15]. W rozległym budynku lepsze warunki do pracy znalazły m.in. zakładowa biblioteka (z czasem stała się filią Miejskiej Biblioteki Publicznej^[16][17]), Zespół Pieśni i Tańca z kapelą^[18]. Nową siedzibę znalazło tu Społeczne Ognisko Muzyczne (istniejące od 1953^[19]), powstał Klub Krótkofalowców „Chemik”, nową siedzibę otrzymał tarnowski Oddział Polskiego Związku Krótkofalowców^[10]. W marcu 1974 zaczęło działać kino „Kosmos”, którego nazwę wybrano w plebiscycie przeprowadzonym w 1971^[7].

Po transformacji ustrojowej w Polsce w 1989 roku, Zakłady Azotowe przeszły proces restrukturyzacji, co wpłynęło również na działalność Zakładowego Domu Kultury^[20]. W latach 90. instytucja musiała dostosować się do nowych realiów ekonomicznych i społecznych. W wyniku zmian własnościowych i organizacyjnych, Zakładowy Dom Kultury przekształcono w Mościcką Fundację Kultury.

W 2006 r. decyzją Samorządu Województwa Małopolskiego o stworzeniu na bazie Mościckiej Fundacji Kultury nowej samorządowej instytucji kultury powstało Mościckie Centrum Kultury^[21][22]. W tym okresie przeprowadzono szereg modernizacji, które miały na celu poprawić infrastrukturę i zwiększyć komfort uczestników wydarzeń^[23]. Podjęto decyzję o modernizacji budynku i przeprowadzono ją w latach 2008–2011, m.in. dzięki funduszom Unii Europejskiej w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego.

2 marca 2012 roku instytucję przemianowano na Centrum Sztuki Mościce^[21][24].

Centrum Sztuki Mościce wydaje Magazyn Kultury „Wena”, podsumowujący i zapowiadający najważniejsze wydarzenia odbywające się w instytucji^[25].

Centrum Sztuki Mościce jest jednym z elementów miasteczka kulturalno-sportowego, w którego skład wchodzą m.in. stadion żużlowy „Jaskółcze gniazdo”, kryta pływalnia, otwarty basen^[26], kryte sztuczne lodowisko, wykorzystywane następnie jako Hala Jaskółka, po wyburzeniu której powstała sportowo-widowiskowa Arena Jaskółka Tarnów, stadion lekkoatletyczny^[27][28], plac zabaw dla dzieci i ćwiczeń fizycznych^[29]; funkcjonował również niewielki ogród zoologiczny, przeniesiony w 1969 do parku na ulicę Topolową^[30].

CSM dysponuje zapleczem, umożliwiającym organizację różnorodnych wydarzeń kulturalnych, obejmującym:

• Salę widowiskową – przystosowaną do koncertów, spektakli teatralnych i seansów filmowych (dla 581 osób i 3 osób z niepełnosprawnością^[31]),
• Salę kameralną – wykorzystywaną do seansów filmów artystycznych i spotkań z artystami,
• Przestrzeń wystawienniczą – wewnątrz i na zewnętrz budynku,
• Antresolę z widownią i tarasem – przystosowaną do koncertów i spotkań tematycznych,
• Kino – działające jako Kino Millennium, wykorzystujące dwie sale kinowe,
• Sale baletowe – będące miejscem spotkań tarnowskiego Ogniska Baletowego,
• Pracownie artystyczne – z wyposażeniem do prowadzenia zajęć warsztatowych^[32].

Budynek Centrum Sztuki Mościce jest dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami^[33].

• Ruchowo: bezprogowe ciągi komunikacyjne i przystosowana winda.
• Wzrokowo: plany obiektu z tyflografikami i alfabetem Braille’a, eksponaty podpisane dużą czcionką i z audiodeskrypcją.
• Słuchowo: tłumaczenia na język migowy, polskie napisy do filmów, pętla indukcyjna w salach kinowych oraz zapowiedzi w języku migowym i z napisami.

Dzięki funduszom Unii Europejskiej w ramach Małopolskiego Regionalnego Program Operacyjnego w instytucji przeprowadzono dwie gruntowne modernizacje. Pierwsza w okresie 2008–2011, a druga w latach 2017–2018, za którą instytucja otrzymała Tytuł Modernizacja Roku 2018 w kategorii Obiekty Kultury^[34].

• Od pierwszej edycji (w 1987 r.) do czwartej edycji w ZDK odbywała się, zainicjowana tu, Tarnowska Nagroda Filmowa^[35][36]
• Festiwal Teatrów Tańca SCENA OTWARTA^[37][38]
• GÓRNOLOTNI – spotkania ludzi gór^[39] oraz DALEKOSIĘŻNI – letnie spotkania podróżników^[40] w ramach cyklu ZA HORYZONT DOMU^[41]
• Muzyczne Tarasy^[42][43][44]
• Tarnowianie^[45]
• FunFest^[46][47]

Nagrody przyznane Centrum Sztuki Mościce^[48]:

• Srebrny medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”^[49]
• Srebrny Medal Polonia Minor^[50]
• Jubileuszowa statuetka Eugeniusza Kwiatkowskiego^[51]
• Statuetka Jana Wnęka^[52]
• Tytuł Modernizacja Roku 2018 w kategorii „Obiekty Kultury” – Modernizacja Sali Widowiskowej Centrum Sztuki Mościce Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego^[53]
• Nagroda im. Jana Szczepanika^[54]
• Nagroda Samorządu Województwa Małopolskiego za zachowanie tożsamości społecznej i kulturowej w projektach MRPO^[55]
• Srebrna Róża TEMI za najlepszą w 2012 roku ofertę kulturalną w mieście^[56]
• Nagroda Powiatu Tarnowskiego^[57]

Przy CSM działa Zespół Pieśni i Tańca „Świerczkowiacy”. Repertuar grupy obejmuje tańce, pieśni i obrzędy ludowe z różnych regionów Polski, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji małopolskich^[58]. „Świerczkowiacy” wykonują m.in. tańce krakowskie, rzeszowskie, śląskie, lubelskie oraz podhalańskie. Członkowie zespołu występują w tradycyjnych strojach ludowych, które są wiernymi rekonstrukcjami ubiorów z różnych regionów Polski. Zespół korzysta także z tradycyjnych instrumentów ludowych, takich jak skrzypce, akordeon, czy kontrabas.

Zespół Pieśni i Tańca „Świerczkowiacy” składa się z kilku grup wiekowych, w tym dziecięcej, młodzieżowej i dorosłej, a w jego skład wchodzą tancerze, śpiewacy i muzycy.

Zespół Świerczkowiacy powstał w 1963 roku z inicjatywy grupy entuzjastów folkloru, którzy chcieli zachować i popularyzować tradycyjne tańce, pieśni oraz obrzędy ludowe z regionu Małopolski. Pierwotnie działał jako grupa amatorska przy Zakładach Azotowych (obecnie Grupa Azoty) w Tarnowie. Później zyskał status zespołu działającego w ramach Mościckiej Fundacji Kultury, a obecnie po restrukturyzacjach instytucji funkcjonuje jako grupa działającej w Centrum Sztuki Mościce Instytucji Kultury Województwa Małopolskiego.

„Świerczkowiacy”^[59] są laureatami ponad trzydziestu nagród i wyróżnień.

Zespół jest certyfikowanym członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia CIOFF^[60].

Podczas Gali Jubileuszu 60-lecia od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zespół otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

• MarekM. Smoła MarekM., Fabryka: dokument dziejów, Tarnów: Kraków: Azoty Tarnów ; Grupa Tomami, 2012, s. 468–481, ISBN 978-83-60246-95-5 [dostęp 2024-08-01] .
• MarekM. Smoła MarekM., Zespół Pieśni i Tańca Świerczkowiacy: Ludzie – miejsca – wydarzenia: 60 lat aktywności artystycznej, Tarnów: Wydawnictwo S-Can s.c., 2023, ISBN 978-83-65228-40-6 [dostęp 2024-08-01] .
• RomanR. Włodek RomanR., 100 lat Marzenia: Historia kina w Tarnowie, Tarnowskie Centrum Kultury, Tarnów 2013, s. 152, ISBN 978-83-934955-2-8 .

• csm.tarnow.pl
• Świerczkowiacy