Ciżmówka biaława

Ciżmówka biaława

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	ciżmówkowate
Rodzaj	ciżmówka
Gatunek	ciżmówka biaława
Nazwa systematyczna
Crepidotus malachius Sacc. Sylloge fungorum (Abellini) 5: 883 (1887)

Ciżmówka biaława (Crepidotus malachius Sacc.) – gatunek grzybów należący do rodziny ciżmówkowatych (Crepidotaceae)^[1].

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Crepidotus, Crepidotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi^[1].

Po raz pierwszy opisał go w 1887 r. Pier Andrea Saccardo^[1]. Synonimy^[2]:

• Agaricus malachius Berk. & M.A. Curtis 1859
• Crepidotus malachius var. phragmocystidiosus Hesler & A.H. Sm. 1965
• Crepidotus malachius var. plicatilis Peck 1887
• Crepidotus malachius var. trichifer Hesler & A.H. Sm. 1965

Polską nazwę zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym w 2025 r.^[3]

Kapelusz

O średnicy 10–30 mm, bez trzonu, do podłoża przyczepiony bokiem, łopatkowaty, nerkowaty do półokrągłego, początkowo wypukły, później płasko-wypukły, z lekko zagiętym, nieprążkowanym brzegiem, delikatnie owłosiony, higrofaniczny, ochrowobrązowy do lekko żelazistego^[4].

Blaszki

Gęste, L = 10–20, l = 7–9, do szerokości do 3 mm, brzuchate, wąsko przyrośnięte, blade, za młodu ochrowobrązowe, potem cynamonowy. Krawędzie strzępiaste, białawe^[4].

Miąższ

Cienki, szarobiały, bez zapachu, smak gorzkawy^[4].

Wysyp zarodników

Ochrowobrązowy^[4].

Cechy mikroskopowe

Zarodniki 4,8–6,5 × 4,6–6,2 μm, Q = 1–1,1, kuliste do prawie kulistych, zwężone w kierunku wyrostka wnęki, brodawkowato-punktowe, wyraźnie ubarwione. Podstawki 19–26 × 7–8 μm, czterozarodnikowe, ze sprzążkami. Cheilocystydy 34–55 × 4–5 × 7–17 μm, silnie główkowate, rzadko maczugowate, elastyczne, szkliste, cienkościenne, osadzone w gęstym, brązowawym śluzie, który nie rozpuszcza się w KOH i jest dobrze widoczny w eksykatach. Pilocystydy podobne do cheilocystyd. Trama blaszek prawie równoległa, strzępki o szerokości 5–13 μm. Strzępki w tramie kapelusza o szerokości 4–14 μm, splecione. Skórka kapelusza zbudowana ze strzępek o szerokości 3–4 μm, z licznymi, bardzo gęstymi, wyprostowanymi pilocystydami. Sprzążki obecne we wszystkich częściach grzyba^[4].

Gatunki podobne

Wśród podobnych gatunków (ciżmówka płaska C. applanatus, ciżmówka szafranowa C. crocophyllus, C. ehrendorferi), ciżmówka biaława wyróżnia się obecnością bardzo gęstych pilocystyd. Rozproszone pilocystydy występują również u C. applanatus, ale o innym kształcie. Ponadto C. applanatus ma większy kapelusz z półprzezroczystym, prążkowanym brzegiem^[4].

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Japonii^[5]. W Polsce podano wiele stanowisk^[6].

Nadrzewny grzyb saprotroficzny. Występuje na pniach drzew liściastych (zwłaszcza na bukach) i iglastych, owocniki głównie od września do października^[4].