Czesław Lewkowicz

Czesław Lewkowicz

kapitan artylerii
Data i miejsce urodzenia	14 lipca 1897 Iwanowo, woj. wileński
Data i miejsce śmierci	między 13 a 14 kwietnia 1940 Katyń
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Wojsko Polskie
Jednostki	3 Dywizjon Artylerii Konnej Obszar Warowny „Wilno” 3 pułk artylerii ciężkiej 33 Dywizjon Artylerii Lekkiej
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa
Odznaczenia

Czesław Lewkowicz (ur. 14 lipca 1897 w majątku Iwanowo, woj. wileńskie, zm. między 13 a 14 kwietnia^[1] 1940 w Katyniu) – kapitan artylerii Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej^[2].

Syn Józefa i Natalii z Rutkiewiczów^[3]. Ukończył Michajłowską Szkołę Artylerii w Piotrogrodzie. Po zakończeniu I wojny światowej wstąpił do Wojska Polskiego. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej.

Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku. Z dniem 1 kwietnia 1920 roku został zatwierdzony w stopniu porucznika artylerii „z grupy Korpusów Wschodnich i armii rosyjskiej”^[4] ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. W 1924 służył w stopniu porucznika w 3 dywizjonie artylerii konnej^[5]. Z dniem 1 stycznia 1927 został awansowany do stopnia kapitana z 16 lokatą w swoim starszeństwie^[6]. W 1927 służył w Dowództwie Obszaru Warownego „Wilno”. W tym samym roku wpłacił 10 zł jako składkę na zakup łodzi podwodnej im. Józefa Piłsudskiego^[7]. W 1928 został przeniesiony do 3 pułku artylerii ciężkiej^[8]. W 1932 służył w 3 dywizjonie artylerii pieszej (od 1 czerwca 1933 – 33 dywizjonie artylerii lekkiej)^[9]. W marcu 1934 został zwolniony z zajmowanego stanowiska, pozostawiony bez przynależności służbowej i oddany do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr III^[10]. Z dniem 30 czerwca tego roku został przeniesiony w stan spoczynku^[11]. Po zakończeniu służby wojskowej został członkiem Związku Rezerwistów w Wilnie^[3].

Podczas kampanii wrześniowej 1939, po agresji ZSRR na Polskę, w nieznanych okolicznościach został wzięty do niewoli przez Sowietów. Według stanu na grudzień 1939 był jeńcem obozu w Kozielsku^[1]. Między 11 a 12 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego^[1] – lista wywózkowa 025/1^[3] poz. 20 nr akt 669^[12] z 9 kwietnia 1940^[1]. Został zamordowany między 13 a 14 kwietnia 1940 w lesie katyńskim^[1] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu^[13][14]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne^[15][16]. Zidentyfikowany w mundurze^[17] podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców^[18] w 1943 pod numerem 761^[1][19][17] (raport dzienny z 30 kwietnia 1943)^[1], gdzie uwzględniono część znalezionych przy nim przedmiotów, a także numerem 1759^{[20][1][21][3][17]} – dosł. opisany jako Lewkowicz Czeslaw (raport dzienny z 12 maja 1943)^[1]. Przy jego szczątkach znaleziono m.in.: książeczkę oficerską, odznaczenia, zaświadczenie o inwalidztwie spowodowanym w służbie, fotografię, kartę szczepień nr 1708^[17], różne listy – na jednym z nich nadawca: Janina Dembińska z Gostynia, ul. św. Ducha 36^[17][22], różaniec^[23], złoty krzyżyk z łańcuszkiem^[24] oraz złoty napis: „Królusiowi – Nulka"^[24]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerami: 0761^[24] oraz 01759^[23]. Nazwisko Lewkowicza znajduje się na liście ofiar opublikowanej w Gońcu Krakowskim nr 107 oraz w Nowym Kurierze Warszawskim nr 112 z 1943.

• Krzyż Walecznych^[25] – dwukrotnie^[26][27]
• Srebrny Krzyż Zasługi – 1938 „za zasługi w służbie państwowej”^[28][29]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[3]
• Krzyż Kampanii Wrześniowej – pośmiertnie 1 stycznia 1986^[30]
• Medal Zwycięstwa

7 października 1935 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”^[31].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora^[32]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007^[33] w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Tablica memoratywna na ścianie kaplicy cmentarnej na cmentarzu parafialnym w Mroczy^[34][35].

13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęcony wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1^[36][37][38].

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
• Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных – узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.