Edward Buca

Edward Buca (ur. 24 marca 1926 w Nadybach, zm. w 2013) – polski żołnierz ruchu oporu podczas II wojny światowej, członek Armii Krajowej, więzień sowieckich łagrów.

Życiorys

Przed wybuchem wojny zdołał ukończyć sześc klas szkoły podstawowej. W wieku 15 lat został wstąpił w szeregi Armii Krajowej. Brał udział w walkach w okolicach Lwowa, był również dowódcą grupy likwidacyjnej w Samborze. Dwukrotnie aresztowany przez Niemców, za każdym razem udało mu się uciec.

Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną, został członkiem organizacji wojskowej NIE[1]. Kiedy NKWD przeprowadziło masowe aresztowania wśród Polaków, w dniu 4 maja 1945 roku zatrzymany i uwięziony został także Buca[2]. W sierpniu 1945 roku Wojenny Trybunał Armii Radzieckiej skazał go na śmierć, jednak wskutek napisanej wraz z innymi prośby, Rada Najwyższa ZSRR zamieniła karę na 20 lat katorgi[3]. Został zesłany do Workuty, gdzie pracował m.in. przy budowie kopalni, elektrowni, linii kolejowych i innych obiektów.

Kiedy w 1953 roku umarł Józef Stalin, a następnie aresztowano Ławrientija Berię, w dniu 19 lipca wybuchło w Workucie powstanie, którego jednym z przywódców był Edward Buca. Więźniowie odmówili wyjścia do pracy. Wysunięto żądania zwolnienia z obozów więźniów politycznych o zbyt długich wyrokach, pozwoleń na spotkania z bliskimi, 9-godzinnego dnia pracy i przelewania zarobionych przez skazańców pieniędzy ich rodzinom. Uwolniono więźniów zamkniętych w izolatkach, organizowano pikiety i wiece. Bunt został stłumiony 1 sierpnia 1953 roku, kiedy to obozowa załoga otworzyła ogień do protestujących. Buca ocalał z masakry, jednak otrzymał dodatkowe 10 lat kary.

W 1958 roku został przekazany władzom PRL. Jeszcze w tym samym roku Sąd Wojewódzki w Łodzi skazał go ponownie na karę śmierci, zamienioną - na mocy amnestii z 1956 roku - na karę 13 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono jednak pobyt w łagrze. Buca nie dostosował się jednak do nowej rzeczywistości. Mieszkając w Katowicach, był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Ostatecznie w październiku 1971 roku, przy pomocy samochody ciężarowego zarejestrowanego w Austrii, uciekł do Szwecji (wcześniej odmówiono mu wydania paszportu)[3]. Tam, pod opieką Michała Lisińskiego z Radia Wolna Europa oraz Kanadyjczyka Kennedy Wellsa spisał swoje wspomnienia z pobytu w łagrze. Zostały one wydane w 1976 roku w Londynie pod tytułem "Vorkuta"[4].

Ze Szwecji przeniósł się do Kanady, skąd – działając przez pełnomocnika – w 1999 roku wszczął proces sądowy o unieważnienie wyroku z 1958 roku oraz odszkodowanie. Po 1990 roku kilkukrotnie przyjeżdżał do Polski[2]. W 1993 roku opublikowana została druga z jego wspomnieniowych książek pt. "W piekle czerwonego imperium"[5].

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Łodzi uznał wyrok skazujący z 1958 roku za nieważny[1]. Natomiast w marcu 2013 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie przyznał mu zadośćuczynienie w wys. 565 tys. złotych[2].

W 2013 roku Edward Buca powrócił z emigracji i zamieszkał w Szczecinie. W tym samym roku zmarł.

Przypisy

  1. 1 2 Żołnierz AK uniewinniony po 55 latach. wprost.pl, 2014-02-18. [dostęp 2024-12-13].
  2. 1 2 3 Szczecin: ponad 0,5 mln zł zadośćuczynienia za pobyt w sowieckich łagrach. wiadomosci.onet.pl, 2013-03-27. [dostęp 2024-12-13].
  3. 1 2 Edward Buca. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2024-12-13].
  4. ↑ Ludomir Garczyński-Gąssowski: Uparty Góral z ”Wolnej Europy”. www.strefa.se. [dostęp 2024-12-13].
  5. ↑ W piekle czerwonego imperium. www.goodreads.com. [dostęp 2024-12-13].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.