Emanuel Łoziński

Emanuel Łoziński
Emanuel Zwilling-Łoziński
Ilustracja
Emanuel Łoziński (1935)
Data i miejsce urodzenia

20 marca 1886
Lwów

Data śmierci

24 maja 1954

Miejsce spoczynku

Cmentarz w Monkiniach

Zawód, zajęcie

nauczyciel, redaktor

Tytuł naukowy

doktor nauk filozoficznych

Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Stanowisko

dyrektor szkoły

Małżeństwo

Władysława Marianna Laurysiewicz

Dzieci

Halszka Stanisława Łozińska, Jan Emanuel Łoziński

Faksymile
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi (nadany dwukrotnie) Krzyż Pro Ecclesia et Pontifice (od 1908) Medal Waleczności (Austro-Węgry) Krzyż Wojskowy Karola Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych

Emanuel Józef Łoziński, właściwie Emanuel Józef Zwilling-Łoziński (ur. 20 marca 1886 we Lwowie[1][2], zm. 24 maja 1954[3]) – polski nauczyciel, doktor filozofii, działacz oświatowy, profesor gimnazjów lwowskich i warszawskich, dziennikarz, porucznik Wojska Polskiego, szambelan papieski[4][5]. Długoletni dyrektor Gimnazjum, a następnie Liceum im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie.

Życiorys

Członkowie Zarządu Głównego Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Emanuel Łoziński drugi od prawej (1927)
Uroczystość odsłonięcia popiersi Józefa Sowińskiego i Józefa Piłsudskiego w I Gimnazjum Męskim im. gen. Sowińskiego. Emanuel Łoziński pierwszy z prawej (1935)

Urodził się 20 marca 1886 w domu nr 27 przy ul. Chorążczyzna we Lwowie, jako nieślubny syn urzędnika Nesanela Steina i Betty (Berty[6]) Zwilling, będących wyznania mojżeszowego. Jego matka była córką budowniczego Jakuba Zwillinga i Chany[2]. 4 listopada 1905 został ochrzczony przez księdza Stanisława Narajewskiego w rzymskokatolickim kościele św. Mikołaja we Lwowie. Jego rodzicami chrzestnymi byli: student prawa Roman Kordys oraz studentka filozofii Wiktoria Weinzel. 18 lipca 1912 został adoptowany przez Mateusza Zgałat-Łozińskiego i przyjął podwójne nazwisko Zwilling-Łoziński[1].

W latach 1896-1904 uczył się w IV Gimnazjum we Lwowie[7][8] (uczęszczał do jednej klasy z Maciejem Ratajem, Jerzym Maślanką, Romanem Kordysem[9], Juliuszem Kleinerem[7] i Stanisławem Wasylewskim[10]). W 1904 otrzymał tam świadectwo dojrzałości[8]. Następnie studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu we Lwowie. Podczas studiów mieszkał w jednym mieszkaniu przy ul. Lelewela 10 z innym studentem Witoldem Bełzą, późniejszym znanym literatem i bibliotekarzem[11]. W trakcie nauki był niezwykle aktywny w środowisku studenckim. W 1905 był członkiem wydziału i bibliotekarzem Czytelni Akademickiej we Lwowie. Zasiadał w komisji kółek naukowych, był zastępcą przewodniczącego kółka krajoznawczego, a także przewodniczył komisji bibliotecznej[12]. Pracował w zawiadostwie czasopism[13] i był sędzią sądu koleżeńskiego[14]. Należał do Związku Młodzieży Polskiej „Zet”[15]. W latach 1908–1913[16][17] był zastępcą nauczyciela w IV Gimnazjum we Lwowie[6], które wcześniej sam ukończył. W pierwszym semestrze roku szkolnego 1912/1913 wziął urlop ze względów zdrowotnych[17]. W tamtym czasie był redaktorem odpowiedzialnym „Poradnika Teatrów i Chórów Włościańskich”, a także należał do komisji literackiej Związku Teatrów i Chórów Włościańskich[18]. Był też członkiem zwyczajnym Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza we Lwowie[19].

W latach 1912–1914 odbywał służbę wojskową[20]. Służył w 30 batalionie zastępczym (Ersatzbataillon 30) 30 Galicyjskiego Pułku Piechoty. Uczestniczył w I wojnie światowej. Od mobilizacji w 1914 do marca 1915 służył w batalionie zastępczym. Od marca do sierpnia 1915 przebywał na froncie. Następnie na przełomie 1915 i 1916 przebywał w szpitalu, po czym powrócił do swojej jednostki[21]. W listopadzie 1916 został awansowany na stopień podporucznika rezerwy[22]. Od grudnia 1916 do kwietnia 1917 ponownie przebywał w szpitalu wojskowym. Służbę w armii austro-węgierskiej zakończył w sierpniu 1917 w stopniu porucznika rezerwy (oberleutnant der reserve)[21]. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w stopniu porucznika pełnił funkcję referenta oświatowego 205 ochotniczego pułku piechoty im. Jana Kilińskiego[23]. Pułk ten składał się przeważnie z młodzieży i harcerzy. Łoziński zorganizował zbiórkę książek wśród warszawskich wydawnictw w celu utworzenia biblioteki pułkowej, która ostatecznie powstała i liczyła 2000 tomów. Ponadto utworzył w każdej kompanii chór i zorganizował orkiestrę pułkową[24].

W 1919 uzyskał stopień doktora nauk filozoficznych na Uniwersytecie Lwowskim[25]. Następnie osiedlił się w Warszawie, gdzie w latach 1919-1923 był bibliotekarzem oraz nauczał łaciny i logiki w Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupców[26]. W 1919 był sekretarzem Komitetu Pomocy dla Górnego Śląska Polskich Szkół Średnich[27]. Rok później był członkiem tzw. komisji sześciu, która miała wypracować normy płac dla nauczycielstwa[28]. W 1923 wszedł w skład rady nadzorczej Nauczycielskiej Spółdzielni Kredytowej[29]. W tym samym roku wszedł w skład komisji statutowej w sprawie powołania Instytutu Badań Pedagogicznych[30]. Był sekretarzem generalnym Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych[31] i przewodniczącym zarządu okręgu warszawskiego tego Towarzystwa[32]. Kierował działem oświatowym „Kuriera Warszawskiego”[33]. Prowadził wykłady pedagogiczne przez radiostację warszawską[34]. Został uwzględniony w Roczniku Oficerskim jako porucznik rezerwy w 5 Pułku Piechoty Legionów[35]. W 1923 wygrał konkurs na stanowisko dyrektora I Miejskiego Gimnazjum Męskiego, które później otrzymało imię gen. Józefa Sowińskiego[20]. Pełnił funkcję dyrektora szkoły w latach 1923-1940 oraz 1945-1949[36]. Oprócz piastowania funkcji dyrektora nauczał także języka polskiego oraz propedeutyki filozofii. Był propagatorem budowy osiedli szkolnych. W 1929 otworzył osiedle szkolne w Mieni w powiecie wysokomazowieckim. Był również redaktorem czasopisma „Osiedle szkolne. Czasopismo wydawane przez Zespół Szkół posiadających własne osiedla”, którego siedziba redakcji mieściła się w budynku gimnazjum[37]. W 1926 był członkiem Komisji do Badań nad Historią Literatury i Oświaty w Polsce przy Wydziale I Towarzystwa Naukowego Warszawskiego[38] W 1928 został wybrany członkiem wydziału wykonawczego Komitetu do Spraw Szkolnictwa i Wychowania Narodowego[39]. W 1929 wszedł w skład Wydziału Wykonawczego Rady Szkolnej Okręgowej Warszawskiej[40]. Był członkiem komisji rewizyjnej Towarzystwa Przyjaciół Woli[41][42]. Pełnił funkcję wiceprezesa i członka wydziału wykonawczego rady Towarzystwa Edukacji Narodowej[43][44]. W ramach TEN był członkiem komisji poradni pedagogicznej[45].

W 1930 był członkiem Rady Nadzorczej spółki akcyjnej wydawnictwa Książnica-Atlas[46]. 14 października 1934 obchodził 25-lecie pracy pedagogicznej i 10-lecie dyrektorstwa w I Gimnazjum Miejskim im. gen. Sowińskiego. Na uroczystość przybyli m.in. były minister Alfons Kühn oraz inż. Wacław Głazek. Z tej okazji odbyła się msza w kaplicy szkolnej, a on sam został w imieniu kard. Aleksandra Kakowskiego odznaczony krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice[47]. W latach 1933-1935 był członkiem Rady Głównej i szefem Referatu Zbiórki na Fundusz Obrony Morskiej Komisji do Spraw Młodzieży Zarządu Głównego Ligi Morskiej i Kolonialnej[48]. W 1938 został wysunięty przez Obóz Zjednoczenia Narodowego na delegata do wojewódzkiego kolegium wyborczego, które wybierało senatorów[49]. W tym samym roku był przewodniczącym Zarządu Głównego Stowarzyszenia Dyrektorów Polskich Szkół Średnich Państwowych[50]. Wcześniej pełnił też funkcję członka zarządu i redaktora wydawnictw Stowarzyszenia[51].

Po wybuchu II wojny światowej organizował zabezpieczenie szkoły przed bombardowaniami. Po kapitulacji Warszawy został 1 października 1939 aresztowany i osadzony w więzieniu na Pawiaku. Wyszedł w grudniu tego samego roku i włączył się w organizację tajnego nauczania. Zagrożony ponownym aresztowaniem wyjechał z Warszawy i ukrył się pod zmienionym nazwiskiem w Ojrzanowie koło Grodziska Mazowieckiego. Tam dotrwał do końca wojny organizując nauczanie dla dzieci z okolicznych wsi[52]. W czasie okupacji był poszukiwany listem gończym przez placówkę SiPo w Warszawie[53].

Po wojnie powrócił do funkcji dyrektora Liceum im. gen. Józefa Sowińskiego. W 1946 został przewodniczącym Dzielnicowego Obywatelskiego Komitetu Warszawa-Zachód Premiowej Pożyczki Odbudowy Kraju[54]. Był przewodniczącym Komisji Oświatowo-Kulturalnej Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Zachód[55]. Przewodniczył również Dzielnicowemu Komitetowi Odbudowy Warszawy na Woli[56]. 25 czerwca 1949 ustąpił z funkcji dyrektora liceum ze względu na sytuację polityczną[57]. Został następnie dyrektorem kursu ogólnokształcącego przy Państwowej Szkole Pielęgniarstwa nr 3 w Warszawie[3]. 25 stycznia 1950 wszedł w skład zarządu przymusowego Caritas w archidiecezji warszawskiej[4].

Zmarł po długich cierpieniach 24 maja 1954[3]. Został pochowany na cmentarzu w Monkiniach[57].

Życie prywatne

30 listopada 1912 w parafii św. Andrzeja w Warszawie ożenił się z Władysławą Marianną Laurysiewicz (ur. 1891[58])[59], bratanicą senatora Stefana Laurysiewicza[60]. Miał z nią córkę Halszkę Stanisławę (1919[61]-2002[62]), nauczycielkę, oraz syna Jana Emanuela (1921-1992)[20], lekarza i powstańca warszawskiego[63][64].

Przed I wojną światową deklarował znajomość języka niemieckiego w stopniu zaawansowanym oraz rumuńskiego i ruskiego (ukraińskiego) w stopniu średniozaawansowanym[21].

Upamiętnienie

W 2013 roku, z okazji jubileuszu 90-lecia istnienia III Liceum Ogólnokształcące im. gen. Józefa Sowińskiego, jego imieniem została nazwana szkolna aula[65].

Ordery i odznaczenia

Publikacje

  • Nauka języka polskiego w galicyjskich szkołach średnich (1914)
  • Zbiór‎ ‎ustaw‎ ‎i‎ ‎najważniejszych‎ ‎rozporządzeń,‎ ‎dotyczących organizacji‎ ‎oświaty‎ ‎i‎ ‎szkolnictwa‎ ‎w‎ ‎Rzeczypospolitej‎ ‎Polskiej (1922) (wraz z Zygmuntem Stankiewiczem)[69]
  • Książka polska na klasę I gimnazjalną (1937) (wraz z Ludwiką Kolczyńską)[70]

Przypisy

  1. 1 2 Genealodzy PL Genealogia, Załącznik do aktu małżeństwa nr 1 [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2024-06-29] (łac.).
  2. 1 2 Akt urodzenia Emanuela Józefa Zwillinga [online], agadd2.home.net.pl [dostęp 2024-07-21] (pol.).
  3. 1 2 3 4 Życie Warszawy, R. 11, 1954 nr 123=3295 (25 V), s. 5.
  4. 1 2 Głos Wybrzeża, R 4., nr 27 (27 stycznia 1950), s. 4.
  5. ↑ Andrzej Gillmeister, Adrian Szopa, W stronę uniwersytetu. Z Profesorem Adamem Łukaszewiczem rozmawiają Andrzej Gillmeister i Adrian Szopa, „Meander”, LXXIX, Warszawa: Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN, 2024, s. 239, ISSN 0025-6285.
  6. 1 2 Genealodzy PL Genealogia, Załącznik do aktu małżeństwa nr 2 [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2024-06-29] (łac.).
  7. 1 2 Sprawozdanie Dyrektora c. k. IV. Gimnazyum we Lwowie za Rok Szkolny 1897, Lwów: Fundusz Naukowy, 1897, s. 100 (pol.).
  8. 1 2 Sprawozdanie Dyrekcyi c. k. IV. Gimnazyum we Lwowie za Rok Szkolny 1904, Lwów: Fundusz Naukowy, 1904, s. 111 (pol.).
  9. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1903, Lwów: Fundusz Naukowy, 1903, s. 93-94 (pol.).
  10. ↑ Sprawozdanie Dyrektora c. k. IV. Gimnazyum we Lwowie za Rok Szkolny 1899, Lwów: Fundusz Naukowy, 1899, s. 65 (pol.).
  11. ↑ Stanisław Łempicki, Wspomnienia ossolińskie, Wrocław 1948, s. 58.
  12. ↑ Sprawozdanie Czytelni Akademickiej we Lwowie za Rok Administracyjny .. 1905/1906, Lwów 1906, s. 3-7.
  13. ↑ Sprawozdanie Czytelni Akademickiéj we Lwowie za Rok Administracyjny .. 1903/1904, Lwów 1904, s. 7.
  14. ↑ Sprawozdanie Czytelni Akademickiej we Lwowie za Rok Administracyjny 1907/1908, Lwów 1909, s. 67.
  15. ↑ W pięćdziesiątą rocznicę powstania "Zetu": sprawozdanie ze Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej ("Młodzieży Narodowej") 28 i 29. XI. 1936 r. w Warszawie, Warszawa 1937, s. 159.
  16. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1909, Lwów: Fundusz Naukowy, 1909, s. 51 (pol.).
  17. 1 2 Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1913, Lwów: Fundusz Naukowy, 1913, s. 25 (pol.).
  18. ↑ Poradnik Teatrów i Chórów Włościańskich, 1912, R. 5, nr 4, s. 62-63.
  19. ↑ Sprawozdanie z czynności Wydziału Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza we Lwowie za lata 1911-1913, Lwów 1914, s. 16.
  20. 1 2 3 Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 108.
  21. 1 2 3 4 5 Evidenzblatt - Emanuel Zwilling-Łoziński [online], familysearch.org, k. 245-245v [dostęp 2025-05-04] (niem.).
  22. ↑ Gazeta Lwowska, nr 256 (11 listopada 1916), s. 4.
  23. ↑ Władysław Nekrasz, Harcerze w bojach : przyczynek do udziału młodzieży polskiej w walkach o niepodległość Ojczyzny w latach 1914-1921. Cz. 2, Warszawa 1931, s. 156.
  24. ↑ Monitor Polski, R.3, nr 223 (1 października 1920), s. 4.
  25. ↑ Gazeta Lwowska, nr 256 (26 stycznia 1919), s. 3.
  26. ↑ 25-lecie szkoły 7-klasowej i 3-klasowej Zgromadzenia Kupców m. st. Warszawy., Warszawa: R. Kaniewski, 1925, s. 66, 72, 87 (pol.).
  27. ↑ Gazeta Warszawska, R. 139, nr 334 (7 grudnia 1919), s. 2.
  28. ↑ Rzeczpospolita, R.1, nr 18 (2 lipca 1920) - wyd. wieczorne, s. 7.
  29. ↑ Rzeczpospolita, R.4, nr 327 (29 listopada 1923), s. 6.
  30. ↑ Kurjer Warszawski, R.103 , nr 91 (3 kwietnia 1923) - wyd. wieczorne, s. 4.
  31. ↑ Kurjer Warszawski: dodatek poranny. [R. 103], 1923, nr 140, s. 4
  32. ↑ Kurjer Warszawski, R.105, nr 38 (7 lutego 1925) - wyd. wieczorne, s. 12.
  33. ↑ Kurjer Warszawski: dodatek poranny. [R. 103], 1923, nr 93, s. 2
  34. ↑ Kurjer Warszawski, R.108, nr 30 (30 stycznia 1928) - wyd. poranne, s. 4.
  35. ↑ Rocznik Oficerski, Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych. Sztab Generalny. Oddział V, 1923, s. 138 (pol.).
  36. ↑ Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 7-8.
  37. ↑ Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 109.
  38. ↑ Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego R. 19 (1926), Warszawa 1927, s. 7.
  39. ↑ Kurjer Warszawski, R.108, nr 141 (22 maja 1928) - wyd. poranne, s. 7.
  40. ↑ Pokłosie Szkolne, R. 2, z. 8 (kwiecień 1928/1929), s. 17.
  41. ↑ Towarzystwo Przyjaciół Woli, Warszawa 1938, s. 24.
  42. ↑ ABC, R.2, nr 321 (20 listopada 1927), s. 7.
  43. ↑ Kurjer Warszawski, R.111, nr 136 (19 maja 1931) - wyd. wieczorne, s. 7.
  44. ↑ Kurjer Warszawski, R.109, nr 350 (21 grudnia 1929) - wyd. wieczorne, s. 8.
  45. ↑ Kurjer Warszawski, R.111, nr 138 (21 maja 1931) - wyd. poranne, s. 4.
  46. ↑ Sprawozdanie Zjednoczonych Zakładów Kartograficznych i Wydawniczych Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych Książnica-Atlas Spółki Akcyjnej [R.] 6 (1 stycznia/31 grudnia 1929), Lwów 1930, s. 4.
  47. 1 2 Kurjer Warszawski, R.114, nr 284 (15 października 1934) - wyd. wieczorne, s. 3.
  48. ↑ Sprawozdanie z działalności Ligi Morskiej i Kolonjalnej. 1IV.1933-1.IV.1935, Warszawa: Liga Morska i Kolonialna, 1935, s. 4, 7 [dostęp 2025-05-19].
  49. ↑ Express Poranny. R. 17, 1938, nr 293, s. 4
  50. ↑ Komunikat Nr 46 Zarządu Głównego Stowarzyszenia Dyrektorów Polskich Szkół Średnich Państwowych, 1938, nr 46 (maj), s. 3.
  51. ↑ Komunikat Nr 31 Zarządu Głównego Stowarzyszenia Dyrektorów Polskich Szkół Średnich Państwowych 1930, nr 31 (15 maja), s. 8
  52. ↑ Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 110.
  53. ↑ Fahndungsnachweis für das Generalgouvernement : herausgegeben vom Befehlshaber der SP. u. des SD. (Gruppe IV) Krakau = Dziennik Inwigilacyjny dla Generalnego Gubernatorstwa : wydany z rozkazu Głównodowodzącego SP. i SD. (Grupa IV) w Krakowie Jg. 4, Nr. 4 (1 April 1943), Kraków 1943, s. 216 [dostęp 2025-05-17] (niem.).
  54. ↑ Życie Warszawy, R. 3, 1946 nr 96=525 (6 IV), s. 3
  55. ↑ Życie Warszawy, R. 4, 1947 nr 144=930 (28 V), s. 5.
  56. 1 2 Stolica, R. 5, 1950 nr 20 (21 V), s. 10.
  57. 1 2 Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 111.
  58. ↑ Genealodzy PL Genealogia, Akt urodzenia Władysławy Marianny Laurysiewicz [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2024-06-30] (ros.).
  59. ↑ Genealodzy PL Genealogia, Akt ślubu Emanuela Józefa Zwilling-Łozińskiego i Władysławy Marianny Laurysiewicz [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2024-06-29] (ros.).
  60. ↑ Władysława Marianna Laurysiewicz [online], Wielka Genealogia Minakowskiego [dostęp 2024-06-29].
  61. ↑ Genealodzy PL Genealogia, Akt urodzenia Halszki Stanisławy Łozińskiej [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2025-04-23].
  62. ↑ Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 16.
  63. ↑ Powstańcze Biogramy - Jan Łoziński [online], www.1944.pl [dostęp 2024-06-29] (pol.).
  64. ↑ Jan Emanuel Łoziński [online], Encyklopedia Medyków Powstania Warszawskiego [dostęp 2024-07-22] (ang.).
  65. ↑ Książka na 90-lecie Liceum 2013 ↓, s. 107.
  66. ↑ Odznaczenia za wybitne zasługi w realizacji Premiowej Pożyczki Odbudowy Kraju 1946 r. - Prawo.pl [online], www.prawo.pl [dostęp 2024-06-29] (pol.).
  67. ↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912, Lwów: Prezydium C.K. Namiestnictwa, 1912, s. 567 (pol.).
  68. ↑ Życie Warszawy, R. 4, 1947 nr 151=937 (4 VI), s. 5.
  69. ↑ Dziennik Urzędowy dla Okręgu Szkolnego Lwowskiego, R. 26, nr 10 (14 sierpnia 1922), s. 327.
  70. ↑ Katalog alfabetyczny Państwowej Biblioteki Pedagogicznej we Lwowie. Cz. 3, Książki i czasopisma w języku polskim od nr 10251-12000 włącznie, s. 28.

Bibliografia

Książka na 90-lecie Liceum Sowińskiego. Warszawa: III Liceum Ogólnokształcące im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie, 2013. (pol.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.