Fradl Sztok

Fradl Sztok
Data i miejsce urodzenia

11 stycznia 1888
Skała Podolska

Data śmierci

1990

Język

jidysz, angielski

Dziedzina sztuki

literatura

Fradl Sztok, także Fradel Sztok, Frances Zinn (ur. 11 stycznia 1888 w Skale Podolskiej, zm. 1990) – żydowska poetka i pisarka tworząca w jidysz i po angielsku.

Życiorys

Urodziła się w 1888 roku w Skale Podolskiej[1] w rodzinie Szimona i Diny Sztoków, lecz została wychowana przez ciotkę[2]. W 1907 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych[2]. Zadebiutowała trzy lata później, publikując poezję i prozę[2]. Należała do środowiska grupy literackiej Di Junge[1]. W swoich tekstach wprowadzała innowacje poruszając kwestie żeńskiego erotyzmu[3]. Według Ezry Kormana Sztok była „pierwszą poetką, która w swych wierszach odziała uczucia w ciało oraz krew miłości”[4]. Jej twórczość ukazywała się w istotnych publikacjach środowiska żydowskiego Nowego Jorku, m.in. w Dos Naje Land: a Zalmbuch far Literatur un Wisenszaft (1911–1912) pod redakcją Awroma Rajzena, czy zbiorze Di naje hem. Ersztes zamelbuch (1914)[2]. W latach 1913–1915 jej wiersze ukazywały się na łamach „Di Fraje Arbeter Sztime”, a w latach 1915–1916 była najczęściej publikowaną poetką w czasopiśmie „Di Glachhejt”[2], współpracowała także z „Der Tog” i „Forwerts”[1].

3 stycznia 1918 wychodzi za mąż za fotografa Samuela (Simchę) Zinna (przyjmując jego nazwisko), jednak po pięciu latach małżeństwo rozwiodło się[5]. W 1919 roku ukazał się jej zbiór opowiadań Gezamelte ercejlungen („Opowiadania zebrane”), w którym poruszony został temat kobiecej seksualności i tłumionych pragnień[6]. Była to ostatnia publikacja książkowa Sztok w jidysz[7], choć współczesne opracowania naukowe na temat jej życia dowodzą, że nie porzuciła całkowicie pisania w jidysz[8]. Możliwe, że przestała publikować pod wpływem negatywnych recenzji Arona Lejelesa i Moissaje Olgina, choć w późniejszych latach pojawiła się pozytywna recenzja zbioru autorstwa Melecha Rawicza[7]. Żadna z negatywnych recenzji nie poruszyła kwestii nowatorskiej treści opowiadań[6].

W 1927 roku ukazała się debiutancka powieść Sztok po angielsku pt. Musicians Only[7]. Choć zniknęła z jidyszowej sceny literackiej na początku lat 30.[6], w 1942 roku opublikowano jej opowiadanie A sojcher fun fel na łamach „Forwerts”[7]. W 1930 roku Rachela Auerbach napisała o Sztok: „[i]nteresująca, mądra pisarka, dojrzały, wspaniały talent rozbłysnął i tak szybko zgasł” i zastanawiała się, czy przyczyna jej milczenia leżała w uwarunkowaniach literatury jidysz, czy wynikała z płci autorki[3]. Według Joanny Lisek postać Sztok „stała się legendą i traktowana jest jako exemplum sytuacji pisarek w męskim imperium literackiego światka”[7].

Nie ma pewności co do dalszych losów Sztok. Do do niedawna uważano, że pisarka zmarła w 1958 roku, jednak badaczka literatury jidysz (oraz tłumaczka twórczości Sztok) - Allison Schachter odkryła, że – po raz kolejny – pomylono osoby i pisarkę ponownie przedwcześnie uśmiercono[9]. Dzięki odtajnieniu części dokumentów i wprowadzeniu ich do domeny publicznej możliwa była rekonstrukcja biografii. Według najnowszych źródeł wiemy, że Sztok zmarła w Rockland State Hospital w 1990 roku[9].

Jej twórczość pojawiła się w takich antologiach, jak Antologie. Finf hundert jor jidisze poezje pod redakcją Mojszego Basina (1917)[2], Klejne antologie fun der jidiszer lirik in Galicje. 1897 biz 1935 (1936)[10], The Tribe of Dina: A Jewish Women’s Anthology (1989), Found Treasures: Stories by Yiddish Women Writers (1995)[6], czy Moja dzika koza. Antologia poetek jidysz (2018)[11].

Poetka Irena Klepfisz poświęciła Sztok wiersz pod tytułem Fradl Sztok[12].

Przypisy

  1. 1 2 3 Antologia 2018 ↓, s. 565.
  2. 1 2 3 4 5 6 Lisek 2018 ↓, s. 208.
  3. 1 2 Lisek 2018 ↓, s. 212.
  4. ↑ Lisek 2018 ↓, s. 216.
  5. ↑ From the Jewish Provinces with Jordan Finkin and Allison Schachter in conversation with Mindl Cohen. HUC-JIR Library 2021-12-07. [dostęp 2025-03-03].
  6. 1 2 3 4 Ellen Kellman, Fradel Shtok [online], Jewish Women's Archive [dostęp 2021-11-28] (ang.).
  7. 1 2 3 4 5 Lisek 2018 ↓, s. 210.
  8. ↑ Sonia Gollance, Review of From the Jewish Provinces by Fradl Shtok, translated by Jordan D. Finkin and Allison Schachter [online], In geveb [dostęp 2023-08-31] (ang.).
  9. 1 2 Allison Hope Schachter, Women writing Jewish modernity, 1919-1939, Evanston (Illinois): Northwestern university press, 2022, ISBN 978-0-8101-4436-1 [dostęp 2025-03-03].
  10. ↑ Lisek 2018 ↓, s. 419.
  11. ↑ Antologia 2018 ↓, s. 586.
  12. ↑ Antologia 2018 ↓, s. 542.

Bibliografia

  • Joanna Lisek: Kol isze – głos kobiet w poezji jidysz (od XVI w. do 1939 r.). Sejny: Fundacja Pogranicze, 2018. ISBN 978-83-66143-01-2.
  • Moja dzika koza. Antologia poetek jidysz. Karolina Szymaniak, Joanna Lisek, Bella Szwarcman-Czarnota (wybór i opracowanie). Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2018. ISBN 978-83-7866-209-9.
  • Allison Hope Schachter, Women writing Jewish modernity, 1919-1939, Evanston (Illinois): Northwestern university press, 2022, ISBN 9780810144361.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.