Francisco Orozco y Jiménez

Urodził się w zamożnej rodzinie właścicieli ziemskich. W 1876 wyjechał do Rzymu, gdzie studiował na Piusowym Papieskim Kolegium Latynoamerykańskim i Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim. Studia zakończył z doktoratem z filozofii i licencjatem z teologii. 17 grudnia 1887 otrzymał święcenia prezbiteriatu^{[3][1][4][2][5]}.

Następnie powrócił do Meksyku, gdzie objął stanowisko wykładowcy łaciny w seminarium duchownym i prorektora Szkoły Sztuk Pięknych w rodzinnej diecezji Zamora. W 1890 przeniesiony do stolicy, gdzie został profesorem i rektorem Kolegium Duchownego San Joaquin, a następnie profesorem i wicerektorem seminarium duchownego. Doktorat z teologii uzyskał na Papieskim Uniwersytecie Meksykańskim, którego był wicerektorem. W 1899 wyjechał do Rzymu, gdzie zajmował się sprawami Ameryki Łacińskiej^[3][1][4].

30 maja 1902 papież Leon XIII mianował go biskupem chiapaskim. 15 sierpnia 1902 w sanktuarium w Guadalupe przyjął sakrę biskupią z rąk arcybiskupa meksykańskiego Próspero Maríi Alarcóna y Sáncheza de la Barquery. Współkonsekratorami byli biskup Cuernavaci Francisco Plancarte y Navarrete oraz biskup León Leopoldo Ruiz y Flores. Ingres odbył 3 grudnia 1902^[4][5].

W diecezji Chiapas szczególną uwagę poświęcał kwestiom edukacji – zakładał szkoły, wydał w dużych nakładał dwa podręczniki do nauki czytania i pisania, odnowił seminarium diecezjalne i stworzył bogatą bibliotekę. Prowadził kampanię przeciwko alkoholizmowi. Utworzył muzeum gromadzące eksponaty z czasów przedhiszpańskich i rodzime rzemiosło. Na polu społecznym zajmował się stworzeniem oświetlenia miejskiego w San Cristóbal de las Casas oraz publicznego transportu konnego, a także zakładał sierocińce i szpitale^[3][1].

Uwagę poświęcił Tzotzilom, ucząc się języka tsotsil oraz innych lokalnych języków indiańskich, katechizując ludność oraz interweniując w jej imieniu u właścicieli ziemskich i lokalnych polityków. Liberalna prasa oskarżyła go o wspieranie buntu ludności tubylczej przeciwko władzom stanowym, nadając mu przydomek El Chamula^[3][1][4].

2 grudnia 1912 papież Pius X mianował go arcybiskupem guadalajarskim. Ingres odbył 9 lutego 1913. Zakładał organizacje katolickie i pracownicze oraz bank, mający chronić ludność przed lichwą^[1][5].

Mianowany już podczas trwania rewolucji meksykańskiej. Po raz pierwszy udał się na wygnanie 19 maja 1914. 20 listopada 1916 powrócił incognito pod fałszywym nazwiskiem. Ukrywał się na prowincji, w czym pomogła mu szalejąca wówczas epidemia tyfusu. W archidiecezji guadalajarskiej rewolucjoniści splądrowali katedrę, aresztowali większości duchowieństwa, część z duchownych zabijając oraz dwukrotnie zmusili archidiecezję do udzielenia przymusowej pożyczki w wysokości 100 000 peso. Po odczytaniu listu pasterskiego abpa Orozco y Jiménez zamknięto wszystkie kościoły w stanie Jalisco, później aresztowano księży, którzy odczytywali listy arcybiskupa. W odpowiedzi na te działania wybuchło zbrojnie powstanie katolików. Prasa liberalne podsycała oskarżenia wobec niego z okresu buntu ludności tubylczej w Chiapas, powodując także zdystansowanie się od niego części meksykańskiego episkopatu. 5 lipca 1918 abp Orozco y Jiménez został schwytany przez wojska rewolucyjne i 20 lipca 1918 w furgonie towarowym odesłany do Stanów Zjednoczonych^[4][2].

14 października 1919 powrócił do Guadalajary. 2 czerwca 1924 podczas kolejnej kampanii oskarżeń wobec niego, dobrowolnie wyjechał z Meksyku. Powrócił w maju 1925. W kolejnych latach, obok arcybiskupa meksykańskiego José Mora y del Rio, był wyróżniającą się postacią meksykańskiego Kościoła, promującą program społeczny Kościoła, w opozycji do liberalizmu i socjalizmu^[2].

Podczas powstania Cristero (1926-1929) ukrywał się na głębokiej prowincji swojej archidiecezji, skąd ją zarządzał. Przyjął postawę nieustępliwości wobec antykatolickich działań rządu. Przez rząd i prasę był oskarżany o bycie przywódcą powstańców, historycy jednak uznają, że swój sprzeciw demonstrował bierną obecnością i pogardą dla rządu. Jego postać stała się dla meksykańskich katolików symbolem oporu wobec antyklerykalnych władz^[2].

Po podpisaniu w 1929 porozumienia pomiędzy rządem a Kościołem, kończącego powstanie Cristero, na rozkaz prezydenta Emilio Portesa Gila, opuścił Meksyk. Powrócił po zmianie prezydenta w marcu 1930. Kolejny prezydent Pascual Ortiz Rubio nakazał ponownie wydalić z kraju abpa Orozco y Jiméneza, czego dokonano 24 stycznia 1932. Powrócił do Guadalajary 19 sierpnia 1934 i do śmierci sprawował urząd arcybiskupa guadalajarskiego^[2].

Zmarł 18 lutego 1936 na skutek infekcji z powikłaniami. Zorganizowano mu wystawny pogrzeb, trwający cztery dni. Sam pogrzeb odzwierciedlał napięte stosunki pomiędzy zmarłym arcybiskupem a władzami, które ograniczały zakres uroczystości. Mieszkańcy Guadalajary, mimo zakazu zgromadzeń, tłumnie wyszli na ulice, aby pożegnać arcybiskupa. Władze nie zdecydowały się na konfrontację^[2].