Hala Targowa przy ul. Piaskowej we Wrocławiu

Hala Targowa I
Zabytek: nr rej. 401/Wm
Ilustracja
Hala Targowa od strony pl. Nankiera
Państwo

 Polska

Miejscowość

Wrocław

Adres

Piaskowa (Sandstraße) 17

Styl architektoniczny

neogotyk

Architekt

Richard Plüddemann, Heinrich Küster

Rozpoczęcie budowy

1906

Ukończenie budowy

1908

Ważniejsze przebudowy

1980–1983

Pierwszy właściciel

miasto Wrocław

Kolejni właściciele

WSS Społem, PSS Społem Północ we Wrocławiu

Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Hala Targowa I”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Hala Targowa I”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Hala Targowa I”
Ziemia51°06′45″N 17°02′24″E/51,112500 17,040000

Hala Targowa we Wrocławiu (właśc. Hala Targowa nr I, niem. Markthalle Nummer 1) – zbudowana według projektu Richarda Plüddemanna i Heinricha Küstera w latach 1906–1908[a]. Mieści się przy ul. Piaskowej (Sandstraße), u zbiegu z pl. Nankiera (Ritterplatz) i ul. św. Ducha (Heiligegeiststraße), w bezpośredniej bliskości wyspy Piasek, mostu Piaskowego i najstarszych dzielnic miasta. Hala stanowi cenny zabytek sztuki inżynierskiej.

Historia

W latach 1890-1891 planowano budowę czterech hal targowych, jednak ostatecznie powstały tylko dwie. Halę Targową nr I wzniesiono dla uporządkowania handlu w centrum miasta, który odbywał się wcześniej m.in. na Nowym Targu. Prawie identyczna Hala Targowa nr II tych samych projektantów powstała w tym samym czasie przy ul. Kolejowej, lecz po poważnym uszkodzeniu w 1945 została wyburzona w 1973[1].

Przedtem na miejscu Hali nr 1 znajdował się czternastowieczny dwór biskupów lubuskich, który na początku XVI wieku przebudowano na Arsenał Piaskowy. Działkę arsenału, należącą od roku 1511 do miasta, w 1889 powiększono dokonując zakupu sąsiednich domów z zamysłem wzniesienia hali targowej. Wielokrotnie przekładaną decyzję o ważnej dla miasta inwestycji ostatecznie podjęto 19 lutego 1901 i przystąpiono do prac projektowych.

1 października 1905 rozpoczęto rozbiórkę arsenału i sąsiednich domów. Później wmurowano w północną elewację Hali znalezione w czasie prac ziemnych kamienne kule armatnie na pamiątkę po poprzednim przeznaczeniu tego miejsca. Jesienią 1906 rozpoczęto budowę hali o żelbetowej konstrukcji piwnicy i pierwotnie planowanej stalowych wiązarach dachowych. Roboty budowlane przy fundamentach i poziomie piwnic wykonywała początkowo firma Theodor Hülssner z Lipska. W związku z propozycją firm budujących obie powstające hale oraz porównaniu kosztów zdecydowano się na przeprojektowanie konstrukcji z użyciem żelbetu zamiast stali. Ponownie rozpisany przetarg wygrała firma Lolat-Eisenbeton z Wrocławia[b]. 5 października 1908 przekazano halę do użytku.

Z trzech stron Hala przylega do ulic, jedynie od południa przybudowana jest do sąsiednich budynków, powstałych częściowo jako zaplecze administracyjne Hali. Znajdowały się w nich mieszkania urzędników, biura, oddział kasy oszczędności oraz stołówka. Elewacja północna zaakcentowana jest dwiema wieżami, nawiązującymi do dawnej funkcji obronnej tego miejsca, przy czym wyższa wieża północno-zachodnia mieściła kiedyś zegar (dziś nieczynny). Wnętrze rozwiązane jest osiowo i ma układ bazylikowy z główną nawą na kierunku wschód-zachód, obustronnie niższymi nakrytymi dachem płaskim nawami bocznymi oraz trzema nawami poprzecznymi - dwiema od północy i jedną dłuższą od południa. W nawach bocznych na poziomie piętra znajduje się galeria obiegająca nawę główną. Zaprojektowane przez Heinricha Küstera przekrycie Hali, wsparte w głównej nawie na żelbetowych łukach parabolicznych o rozstawie podpór 20,65 m i wysokości przekraczającej 17 m stanowi pionierskie w skali światowej osiągnięcie inżynierskie. Podziemia hali mieszczą piwnice wysokości do 3,7 metra. Zewnętrzna szata budynku z ceglanego muru z oszczędnie stosowanym detalem kamiennym, inspirowana giełdą w Amsterdamie Berlagego, posiada cechy nawiązującego do średniowiecza nurtu historyzmu, podczas gdy wnętrze jest już całkowicie modernistyczne.

Budynek nie był poważnie zniszczony przez działania wojenne w 1945 i po wojnie wykorzystywany był zgodnie z przeznaczeniem. Zniszczenia objęły około 400 metrów kwadratowych dachu oraz część stropu nad piwnicą. W latach 1947-1948, po prowizorycznym remoncie, hala ponownie rozpoczęła działalność. Gruntowny remont budynek przeszedł w latach 1980–1983 i od tego czasu należy do największych miejsc targowych w całym mieście.

Galeria

Historia

Architektura

Uwagi

  1. ↑ Dobrzyniecki podaje błędnie imiona Küstera jako Friedrich August. Heinrich Küster (1870–1956) pracował we Wrocławiu w latach 1905–1908.
  2. ↑ Później ta sama firma była generalnym wykonawcą Hali Stulecia (przez wiele lat nazwanej Halą Ludową.

Przypisy

  1. ↑ Konstanze Beelitz, Niclas Fӧrster, Breslau - Wrocław : przewodnik po architekturze modernistycznej, Wrocław: Via Nova, 2006, s. 13, ISBN 83-60544-52-2, OCLC 258758424 [dostęp 2023-01-17].

Bibliografia

  • Arkadiusz Dobrzyniecki, Hala Targowa, ul. Piaskowa 16 (w:) Jan Harasimowicz (red.), Atlas architektury Wrocławia. Tom I. Budowle sakralne, Świeckie budowle publiczne, Wrocław, Wydawnictwo Dolnośląskie, 1997 ISBN 83-7023-592-1, str. 52, 57, 77-79, 210-213
  • Agnieszka Gryglewska, Architektura Wrocławia XIX-XX wieku w twórczości Richarda Plüddemanna, Wrocław, Oficyna Wydawnicza PWr, 1999, ISBN 83-7085-386-2, str. 199-200
  • Agnieszka Gryglewska, Wrocławskie hale targowe. 1908-2008, Wrocław, Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2008, ISBN 978-83-89262-49-3
  • Józef Pilch, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, s. 446, ISBN 83-213-4366-X, OCLC 69480077.
  • https://hala-targowa.pl/historia.html

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.