Hawajka tęgodzioba
| Telespiza ultima[1] | |||
| Bryan, 1917 | |||
 Samica (po lewej) i samiec (po prawej) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
hawajka tęgodzioba | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Hawajka tęgodzioba[4] (Telespiza ultima) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Występuje endemicznie na wyspie Nihoa leżącej w archipelagu Hawajów. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem.
Systematyka
Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1917 roku amerykański zoolog William Alanson Bryan, nadając mu nazwę Telespiza ultima. Miejsce typowe to wyspa Nihoa w archipelagu Hawajów[2][5]. Holotyp (dorosły samiec) oraz 4 paratypy obu płci zostały odłowione w lutym 1916 roku przez porucznika W.H. Muntera i przekazane Bryanowi[5].
Jest to gatunek monotypowy[6][7][8]. Czasami bywał uznawany za podgatunek hawajki grubodziobej (T. cantans)[6][9].
Morfologia
Hawajka tęgodzioba jest podobna do spokrewnionej hawajki grubodziobej, lecz jest nieco mniejsza, a samice i osobniki młodociane są bardziej prążkowane. Samiec ma jasnożółtą głowę, pierś i plecy z szerokim szarym kołnierzem od karku do środka grzbietu; brzuch białawy. Samice mają intensywne ciemnobrązowe prążkowanie na głowie, piersi i plecach[6].
Mierzy około 17 cm długości[9]; osobniki zbadane w niewoli ważyły 21–28 gramów[6][9].
Występowanie
Ptak ten występuje endemicznie na skalistej, niezamieszkanej wyspie Nihoa leżącej w archipelagu Hawajów, w grupie Północno-Zachodnich Wysp Hawajskich. W 1967 roku 42 osobniki introdukowano na wysepki Tern Island i East Island w atolu French Frigate Shoals, jednak po kilku latach populacje te wymarły[6].
Ekologia i zachowanie
Biotop
Siedlisko gatunku stanowią niskie krzewy i trawy[3].
Lęgi
Hawajka tęgodzioba wiąże się w pary monogamiczne, a sezon lęgowy prawdopodobnie trwa od lutego do lipca[6].
Buduje gniazda w niszach i szczelinach skalnych lub w szczelinach w stosach kamieni. Gniazdo to otwarta miseczka z gałązek, traw i piór ptaków morskich. Samica znosi 1–5 jaj (zazwyczaj 3). Pisklęta wykluwają się po 15–16 dniach. Stają się w pełni opierzone po około 24 dniach[6][9].
Dieta
Hawajka jest wszystkożerna. Zjada nasiona, owoce, liście i inne części roślin, bezkręgowce oraz jaja ptaków morskich[3][6], czasami padlinę[6].
Status
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN hawajka tęgodzioba jest klasyfikowana jako gatunek krytycznie zagrożony (CR, ang. Critically Endangered). Liczebność populacji szacuje się na 2400–3600 dorosłych osobników. Głównym zagrożeniem są okresowe inwazje introdukowanych koników polnych Schistocerca nitens, które niszczą roślinność na wyspie; inne potencjalne zagrożenia stanowią introdukcja szkodliwych gatunków obcych, pojawienie się chorób czy zdarzenia losowe – susze, burze czy huragany[3].
Przypisy
- ↑ Telespiza ultima, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 D. Lepage, Nihoa Finch Telespiza ultima, [w:] Avibase [online] [dostęp 2025-01-10] (ang.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Telespiza ultima, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2022-04-10] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Drepanidini Cabanis, 1847 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-10].
- 1 2 W.A. Bryan, Description of Telespiza ultima from Nihoa Island, „Auk”, 6, 1917, s. 70–72 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Marie P. Morin, Sheila Conant, Nihoa Finch (Telespiza ultima), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. A.F. Poole), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.nihfin.01 [dostęp 2025-01-10] (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-01-10]. (ang.).
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 9 [online], październik 2024 [dostęp 2025-01-10].
- 1 2 3 4 J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. Cz. 15: Weavers to New World Warblers. Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 650. ISBN 978-84-96553-68-2. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania głosów. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).