Jan Kiełpiński

Jan Antoni Kiełpiński (ur. 18 stycznia 1900 w Krakowie, zm. 6 października 1985 tamże) – polski inżynier rolnik, specjalista łąkarstwa i gospodarski górskiej, wykładowca akademicki, profesor zwyczajny, taternik.

Urodził się 18 stycznia 1900 w Krakowie^[1]. Uczęszczał do III Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego, gdzie w 1918 zdał maturę z odznaczeniem^[2]. Studiował w Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, a po jego ukończeniu odbył praktykę rolniczą^[1]. W 1925 został zatrudniony w Państwowej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego w Cieszynie na stanowisku asystenta^[1]. W latach 1927–1929 pracował jako starszy asystent w Zakładzie Uprawy Roli i Roślin Politechniki Lwowskiej^[1]. W tym okresie zajmował się przede wszystkim prowadzeniem doświadczeń łąkowych na torfach^[1]. W 1929 otrzymał stypendium na odbycie specjalizacji w zakresie uprawy łąk i pastwisk górskich w Zakładzie Uprawy Roli i Roślin Uniwersytetu Jagiellońskiego^[1]. W 1936 uzyskał stopień doktora nauk rolniczych na podstawie badań nad glebami hal tatrzańskich^[1]. W latach 1934–1945 był zatrudniony jako wykładowca rolnictwa, najpierw w Państwowej Szkole Przemysłowej, a później w Szkole Melioracyjnej w Krakowie^[3].

Równolegle do kariery naukowej Kiełpiński zajmował się w okresie międzywojennym taternictwem i alpinizmem^[4]. Wspinał się od 1923, początkowo głównie z bratem Tadeuszem i przewodnikiem Jędrzejem Marusarzem Jarząbkiem, a w latach 30. także z Janem Dorawskim, Zbigniewem Korosadowiczem i Witoldem Paryskim^[5]. Brał udział w wielu pierwszych przejściach, m.in.: północną ścianą Skrajnej Jaworowej Turni, wschodnią ścianą Jaworowego Szczytu i północno–zachodnią ścianą Lodowego Szczytu w 1931 oraz północno-wschodnią ścianą Niżnich Rysów i lewą częścią wschodniej ściany Zadniej Baszty w 1933^[5]. W 1932 i 1937 wspinał się w Alpach, a w 1934 zorganizował pierwszą polską wyprawę w Atlas Wysoki^[5]. W latach 1930–1931 sprawował funkcję skarbnika sekcji taternickiej Akademickiego Związku Sportowego Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w latach 1933–1934 sekretarza sekcji turystycznej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego^[5].

W 1945 powrócił na macierzystą uczelnię, obejmując posadę w Katedrze Uprawy Roli i Roślin, najpierw na stanowisku starszego asystenta, później adiunkta, a od 1950 kierownika^[3]. W 1951 został kierownikiem nowo utworzonej Katedry Uprawy Łąk i Pastwisk^[3]. Od 1 października 1953 był pracownikiem Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie, która powstała w wyniku wyłączenia Wydziałów Rolniczego i Leśnego ze struktur Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1954 otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego^[3]. W latach 1955–1957 pełnił funkcję prodziekana, a w latach 1958–1960 dziekana Wydziału Rolniczego Wyższej Szkoły Rolniczej^[3]. W 1964 został uhonorowany tytułem profesora zwyczajnego^[3].

Oprócz pracy naukowo–dydaktycznej w szkolnictwie wyższym, Kiełpiński pełnił w latach 1950–1965 funkcję kierownika Sekcji Gospodarki Górskiej Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa, a następnie Pracowni Gospodarki Górskiej Instytutu Melioracji i Użytków Zielonych. Był aktywnym członkiem Polskiej Akademii Nauk; zasiadał w Radach Naukowych Instytutu Botaniki, Komitetu Melioracji, Łąkarstwa i Torfoznawstwa oraz Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich^[3].

W 1970 przeszedł na emeryturę, jednak nadal prowadził wykłady i seminaria dyplomowe na specjalizacji magisterskiej z łąkarstwa^[4]. W ciągu 55 lat pracy naukowej opublikował około 70 prac, dotyczących przede wszystkim uprawy roślin na górskich użytkach zielonych^[3]. Jako pierwszy zwrócił uwagę na konieczność zastosowania na glebach górskich nawożenia mineralnego dla zwiększenia ich potencjału produkcyjnego^[3].

Zmarł 6 października 1985 w Krakowie^[1]. Miał 85 lat. Pogrzeb odbył się 11 października na cmentarzu Rakowickim^[1].

Był żonaty ze Stanisławą Wiśniewską (1917–1999), córką Konstantego, inżyniera, inspektora Dyrekcji Robót Publicznych, i Marii ze Skowrońskich. Nie mieli dzieci.

Wybrane publikacje:

• Badania nad składem próchnicy i związków azotowych w glebach tatrzańskich z uwzględnieniem nawożenia oraz zespołów roślinnych, "Roczniki Nauk Rolniczych i Leśnych", t. XXX, Poznań 1933.
• Sposoby podniesienia produkcyjności łąk i pastwisk górskich, "Przegląd Hodowlany", nr 1948.10, Warszawa 1948.
• Baza paszowa w górach w świetle nowszych badań, "Postępy Wiedzy Rolniczej", t. 4, nr 3, Warszawa 1952.
• Nawożenie łąk i pastwisk górskich w rejonie Karpat Zachodnich na podstawie doświadczeń przeprowadzonych w latach 1947-1957, "Zeszyty Naukowe WSR w Krakowie", nr 8, Kraków 1959.

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski^[3]
• Złoty Krzyż Zasługi^[3]
• Medal 10-lecia Polski Ludowej^[3]

• Jan Filipek. Wspomnienie pośmiertne. Prof. dr Jan Kiełpiński (1900–1985). „Problemy zagospodarowania ziem górskich”. 28, s. 5–7, 1987.