Jan Stefan Manitius

Jan Stefan Manitius

Data i miejsce urodzenia	19 kwietnia 1911 Zduńska Wola
Data i miejsce śmierci	14 czerwca 1996 Kraków
Profesor nauk technicznych
Specjalność: elektrotechnika, automatyka napędu, energoelektronika[1]
Alma Mater	Politechnika Warszawska
Doktorat	1959
Doktor honoris causa AGH – 1994
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Politechnika Federalna w Zurychu Politechnika Śląska Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie
Odznaczenia

Jan Stefan Manitius (ur. 19 kwietnia 1911 w Zduńskiej Woli, zm. 14 czerwca 1996 w Krakowie) – polski inżynier, specjalista w zakresie elektrotechniki, automatyki napędu, energoelektroniki.

Urodził się w Zduńskiej Woli 19 kwietnia 1911 roku^[1].

Studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej ukończył w 1935 roku, uzyskując dyplom inżyniera elektryka, ze specjalnością maszyny elektryczne^[1].

Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1954 roku, profesora zwyczajnego w 1964 roku^[1].

W latach 1936–1939 pracował w Państwowych Zakładach Tele- i Radiotechnicznych w Warszawie, zajmując się głównie maszynami elektrycznymi do zasilania dużych radiostacji^[1]. Opracował wówczas szereg oryginalnych konstrukcji maszyn, które następnie zostały opatentowane^[1]. Po wybuchu wojny został ewakuowany wraz z częścią załogi PZTiR do Rumunii^[1]. Stamtąd przedostał się do Francji, gdzie otrzymał przydział do 2 Dywizji Strzelców Pieszych Armii Polskiej^[1]. Podczas internowania w Szwajcarii został przydzielony do obozu uniwersyteckiego w Winterthur, gdzie pod opieką Politechniki w Zurichu zorganizowano kształcenie internowanych żołnierzy^[1]. Sprawował tam funkcję asystenta maszyn elektrycznych (1940-1941) przy szwajcarskim wykładowcy na Wydziale Elektrotechniki^[1]. W latach 1941–1942 prowadził wykłady z teorii maszyn komutatorowych i transformatorów oraz ćwiczenia z konstrukcji transformatorów^[1]. Współpracował ponadto z Katedrą Maszyn Elektrycznych Politechniki w Zurichu jako asystent wolontariusz wykonując prace badawcze z dziedziny teorii maszyn elektrycznych^[1].

W 1945 roku powrócił do Polski i objął stanowisko starszego asystenta, a od 1947 roku – adiunkta w Katedrze Budowy Maszyn Elektrycznych Politechniki Śląskiej w Gliwicach^[1]. Jednocześnie (1946-1947) pracował w Biurze Projektów Maszyn Elektrycznych w Katowicach na stanowisku kierownika Działu Studiów^[1]. W 1948 roku został kierownikiem Działu Elektrycznego Biura Projektów Urządzeń Hutniczych „Biprohut” w Zabrzu^[1]. Zorganizował wówczas ścisłą współpracę tej jednostki z Katedrą Budowy Maszyn Elektrycznych Politechniki Śląskiej^[1].

Od 1952 roku związany z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, gdzie zorganizował Katedrę Elektrotechniki Hutniczej oraz Wydział Elektryfikacji Górnictwa i Hutnictwa, którego został pierwszym dziekanem (1952-1954)^[1]. W latach 1956–1961 pełnił też funkcję Prorektora ds. Nauczania AGH^[1]. Był organizatorem i długoletnim dyrektorem Instytutu Automatyki Napędu i Urządzeń Przemysłowych AGH^[1].

W 1981 roku odszedł na emeryturę^[1].

Piastował liczne funkcje w centralnych organach naukowych jako: przewodniczący Komisji Głównej w Komitecie Nauki i Techniki (1968-1972), przewodniczący Zespołu Struktur i Programów w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego Nauki i Techniki (1971-1973) oraz przewodniczący Zespołu Dydaktyczno-Wychowawczego Elektrotechniki przy Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1962-1972)^[1].

Autor publikacji naukowych poświęconych problematyce dotyczącej teorii układów elektromechanicznych i sterowania z zastosowaniem energoelektroniki. Do najważniejszych jego publikacji książkowych należą^[1]:

• Napędy elektryczne maszyn wyciągowych, 1957,
• Hutnicze napędy elektryczne. T. 1,
• Teoretyczne podstawy napędu (1963). T. 2,
• Automatyka napędów (1972).
• Projektowanie przekształtników tyrystorowych (1974)

Autor ponad 35 artykułów naukowych oraz ponad 50-ciu patentów i zastrzeżeń patentowych w latach 1964–1982. Promotor 12 rozpraw doktorskich^[1].

Szczególnie zasłużony w dziedzinie przekształtnikowych napędów elektrycznych. Stworzył naukowe podstawy tych napędów i zapewnił przemysłowe wdrożenia wielu nowatorskich rozwiązań^[1]. Zdobyte doświadczenie w dziedzinie teorii i projektowania, zaowocowało wieloma nowatorskimi rozwiązaniami układów sterowania i regulacji napędów elektrycznych w polskim hutnictwie^[1]. Podczas budowy Huty im. Lenina został powołany na technicznego doradcę dyrekcji^[1].

Członek Stowarzyszenia Elektryków Polskich (od 1950 roku), członek Koła SEP nr 16 przy AGH, członek Zarządu Oddziału Krakowskiego SEP (1960-1965)^[1].

Członek Komitetu Elektrotechniki PAN oraz licznych rad naukowych instytutów naukowo-badawczych^[1]. Przez wiele lat przewodniczący Rady Nadzorczej Instytutu Fizyki i Techniki Jądrowej AGH^[1]. Doktor honoris causa AGH (1994)^[1].

Zmarł 14 czerwca 1996 roku, pochowany w Krakowie na Cmentarzu Rakowickim^[1].

• Mitkowski W.: Kronika Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki AGH. Kraków 2002, s. 65–70
• Non omnis moriar…: groby profesorów AGH Cmentarz Rakowicki. Z. 2019. Oprac. H. Sieński. Kraków 2019, s. 133–135
• Polacy zasłużeni dla elektryki: początki elektrotechnicznego szkolnictwa wyższego, pionierzy elektryki. Pod red. J. Hickiewicza. Warszawa ; Gliwice ; Opole 2009, s. 489–495
• Postacie AGH we wspomnieniach i anegdotach. Red. E. Konieczna. Kraków [2008], s. 86–90
• Słownik biograficzny techników polskich. Z. 17. Red. J. Piłatowicz. Warszawa 2006, s. 99–102
• Słownik biograficzny zasłużonych elektryków krakowskich. Cz. 1. Pod red. J. Strzałki. Kraków 2009, s. 125–128
• Twarze Wydziału w latach 1952–2012. Red. J. Kajdański, M. Czekaj. [Kraków] 2012, s. 105–118
• Who is who absolwentów Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Elektroniki [AGH]: [w 45 lecie Wydziału 1952-1997]. Kraków 1999, s. 10, 13
• Who is who? elitarnego Wydziału Elektrycznego AGH. Red. i układ albumu J. Czajkowski, Z. K. Witek. Kraków 2002, s. 10, 300
• Wielka Księga 85-lecia Akademii Górniczo-Hutniczej. [Oprac.] zespół aut. K. Pikoń (red. naczelny), A. Sokołowska (dyrektor projektu), K. Pikoń. Gliwice 2004, s. 221–222
• Bisztyga K.: Jubileusz Profesora Jana Manitiusa. Zeszyty Naukowe. Akademia Górniczo-Hutnicza ; nr 915. [Seria] Elektrotechnika 1982, T. 1, z. 2, s. 5–7, [foto]
• Bisztyga K.: Prof. Jan Manitius. Jubileusze. Przegląd Elektrotechniczny 1981, R. 57, nr 6, s. 250
• Bisztyga K.: Profesorowi Janowi Manitiusowi: znani i lubiani w AGH..., czyli uczeni i o uczonych. Biuletyn Informacyjny Pracowników AGH 1994, nr 10-11, s. 18
• Konieczna E.: Postaci AGH we wspomnieniach i anegdotach: Prof. Jan Manitius. Miesiąc w Krakowie 2009, nr 5, s. 51–52, [foto] [wspominają: M. Tondos, P. Maćko, H. Zygmunt, A. Manitius, A. Manitius]
• Kozioł R.: Wybitni elektrycy: [Jan Manitius]. Jakość i Użytkowanie Energii Elektrycznej 1996, T. 2, z. 1, s. 61–63, [foto]
• Zygmunt H.: Wspomnienia pośmiertne: prof. Jan Manitius 1911-1996. Przegląd Elektrotechniczny 1997, [nr] 2, s. 52–53, [foto]