Janina Biała-Szypuła
| Data i miejsce urodzenia |
1931 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
2001 |
| Narodowość | |
| Alma Mater | |
| Dziedzina sztuki |
Janina Biała-Szypuła (ur. 1931 w Sosnowcu, zm. 2001 w Katowicach) – polska artystka plastyczka.
Życiorys
Urodziła się w 1931 roku w Sosnowcu. Ukończyła Państwowe Liceum Plastyczne w Katowicach (późniejsze Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. J. Pankiewicza w Katowicach), a następnie Wydział Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach – wówczas wydział krakowskiej ASP[1]. Dyplom uzyskała w 1957 roku[2]. Jej nauczycielami byli artyści: Aleksander Rak, Leon Dolżycki, Jan Dutkiewicz, Rafał Pomorski i Bogusław Górecki[3]. W 1957 roku poślubiła artystę Ferdynanda Szypułę[4].
Jeszcze podczas studiów rozpoczęła pracę z młodzieżą. Najpierw w sosnowieckim Domu Kultury „Górnik”, a następnie w katowickim Liceum Sztuk Plastycznych[4]. Pracując z młodzieżą nauczała rysunku zawodowego i historii ubiorów[5]. Następnie uczyła w katowickim Technikum Odzieżowym[4], a w katowickiej filii Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie od 1968 roku wykładała liternictwo[6].
Była członkinią katowickiego okręgu Związku Polskich Artystów Plastyków[7].
Zmarła w 2001 roku w Katowicach[1] i jeszcze w tym samym roku w Muzeum Archidiecezjalnym w Katowicach oraz w Muzeum Śląskim w Katowicach zorganizowano wystawę pośmiertną jej prac[3]. Pochowana została na cmentarzu przy ulicy H. Sienkiewicza[8].
Twórczość
Duża część swoich prac, głównie linorytów, poświęconych jest tematyce kobiecej, których styl z biegiem lat ulegał twórczej przemianie. Zmieniały się inspiracje i fascynacje, a także wytworzyła swój własny i rozpoznawalny styl. Kobiety przedstawiała w sposób alegoryczny, nawiązujący do ptaków, wiatru, jezior bądź kwiatów[3]. Kolorystycznie linoryty artystki w dużej mierze zachowują odcienie czarno-białe z kolorowymi detalami[5].
W 1965 roku jej prace zaczęły być prezentowane na zbiorowych wystawach sztuki, a od 1974 roku indywidulanie[4]. Brała udział w wystawach ogólnopolskich, wystawach sztuki polskiej i za granicą oraz w licznych konkursach[7], w tym na Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki (Warszawa, 1969) oraz w Paryżu (1969) i Wiedniu (1974)[9]. Podczas wystaw indywidualnych swoje prace wielokrotnie prezentowała w Katowicach, Bytomiu bądź podczas Dni Kultury Polskiej w Münster[3].
Jej prace znajdują się w zbiorach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Narodowego w Warszawie[5], Zachęty[10], Muzeum w Chorzowie, Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu[9], Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy[4] oraz w węgierskim Dornyay Béla Múzeum w Salgótarján[7][11].
Nagrody i odznaczenia
- Nagroda I Stopnia Ministerstwa Kultury i Sztuki[7]
Przypisy
- 1 2 Snoch 2004 ↓, s. 30.
- ↑ Juda 2007 ↓, s. 112.
- 1 2 3 4 Janina Biała (1931-2001), „Śląsk” (3 (77)), Katowice: Górnośląskie Towarzystwo Literackie, marzec 2002, s. 81, ISSN 1425-3917 [dostęp 2025-03-03] (pol.).
- 1 2 3 4 5 Marek Skocza: Katowicka wystawa pośmiertna Janiny Białej. katowice.naszemiasto.pl, 2002-01-07. [dostęp 2025-03-03]. (pol.).
- 1 2 3 W tym tygodniu zapraszamy, „Gość Niedzielny”, 79 (3), Katowice: Wydawnictwo Kurii Metropolitalnej, 20 stycznia 2002, s. 23, ISSN 0137-7604 [dostęp 2025-03-03] (pol.).
- ↑ Juda 2007 ↓, s. 108.
- 1 2 3 4 Snoch 2004 ↓, s. 31.
- ↑ Maciej Szczawiński, Skarb środowiska artystycznego..., „Nasze Katowice” (2 (112)), Katowice: Urząd Miasta Katowice, luty 2018, s. 15 [dostęp 2025-03-03] (pol.).
- 1 2 Artinfo: BIAŁA Janina. artinfo.pl. [dostęp 2025-03-03]. (pol.).
- ↑ Zachęta: Janina Biała-Szypuła. zacheta.art.pl. [dostęp 2025-03-03]. (pol.).
- ↑ MúzeumDigitár: Janina Biała-Szypuła (-). hu.museum-digital.org. [dostęp 2025-03-03]. (ang.).
Bibliografia
- Bogdan Snoch, Górnośląski leksykon biograficzny, wyd. 2, Katowice: Muzeum Śląskie, 2004, ISBN 978-83-87455-48-4 (pol.).
- Mieczysław Juda (red.), Od grafiki propagandowej do Ronda Sztuki. Jubileusz 60-lecia ASP w Katowicach, Katowice: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, 2007, ISBN 978-83-922526-6-5 (pol.).