Jaskier fałszywy

Ranunculus kalinensis, mikrogatunek należący do gatunku zbiorowego Ranunculus fallax

Jaskier fałszywy [Ranunculus fallax (Wimm. & Grab.) Sloboda] – takson w randze gatunku w obrębie rodzaju jaskier (Ranunculus L.)[1]. Istnieją bardzo różne ujęcia tego taksonu. Roślina trująca[2].

Taksonomia

W zależności od ujęcia nazwa jaskra fałszywego może oznaczać:

Pierwsza i trzecia możliwość nie wykluczają się wzajemnie, ponieważ mikrogatunek R. fallax daje nazwę gatunkowi zbiorowemu R. fallax[7].

Z kolei Flora Nordica również przyjmuje podział kompleksu jaskrów różnolistnych na cztery nieformalne grupy, ale proponuje odejście od ich nazywania nazwami gatunków, używając nazwy „Grade 2”[8]; to ujęcie jest więc pod względem podziału tożsame z pierwszym z trzech powyżej wymienionych, ale różni się co do nazewnictwa.

Wreszcie czwartą możliwością jest niewyróżnianie tego gatunku: wtedy populacje, klasyfikowane przez innych botaników w obrębie (rozmaicie pojmowanego) R. fallax zalicza się albo do gatunku R. auricomus (jaskier różnolistny), albo do R. cassubicus (jaskier kaszubski)[9].

Morfologia

Ze względu na brak ujednoliconego podejścia taksonomicznego podanie szczegółowej charakterystyki morfologicznej jaskra fałszywego jest na obecnym etapie badań utrudnione. W skrócie można powiedzieć, że cechy morfologiczne Ranunculus fallax jako gatunku zbiorowego są pośrednie między Ranunculus cassubicus a R. auricomus[3]. W odniesieniu do mikrogatunków skandynawskich można podać następującą charakterystykę:

  • wysokość do 70 cm (jaskier kaszubski do 80 cm, jaskier różnolistny do 65 cm)
  • liście odziomkowe 2–4(–5) [jaskier kaszubski 1–2(–3), jaskier różnolistny (1–)2–8(–12)], zmienność ontogenetyczna liści odziomkowych (cykl liściowy) od niewielkiej do znacznej;
  • liście łodygowe podzielone na odcinki o zmiennym kształcie i najczęściej nieregularnym ząbkowaniu (u jaskra kaszubskiego odcinki najczęściej licznie i regularnie ząbkowane, u jaskra różnolistnego często całobrzegie)[8].

W niektórych źródłach jako jedną z ważnych cech morfologicznych podaje się stopień owłosienia dna kwiatowego[2], ale w szczegółowych opracowaniach przyjmuje się raczej, że cecha ta może służyć do odróżniania poszczególnych mikrogatunków, natomiast nie ma istotnego znaczenia dla ogólnej charakterystyki gatunków zbiorowych (w tym jaskra fałszywego)[3][8].

Rozmieszczenie geograficzne

W Europie

Grupa R. fallax jest szczególnie zróżnicowana i dobrze rozpoznana w Finlandii (90 opisanych mikrogatunków). Pospolitym przedstawicielem tej grupy jest Ranunculus mendax Markl.[10] W Szwecji występują jedynie dwa gatunki zaliczane do tej grupy, lecz związane jest to po części z szerszym ujęciem tej grupy w Finlandii niż w Szwecji (w ujęciu fińskim można by do niej zaliczyć jeszcze kilka gatunków)[8]. Przedstawiciele tej grupy znani są też z Europy środkowej i wschodniej[11].

W Polsce

Dane na temat zróżnicowania i rozmieszczenia R. fallax w Polsce są niekompletne. Szczegółowo opisane są dwa mikrogatunki znane z południowej Polski:

  • Ranunculus kalinensis Jasiewicz[12][13] (nazwa pochodzi od Kaliny Wielkiej), występujący na Miechowszczyźnie, według ujęcia monografii jaskrów różnolistnych Austrii, w której znajduje się też ogólny przegląd tej grupy w Europie środkowej, zaliczany do grupy R. pilisiensis w obrębie grupy zbiorowej R. fallax[3]; w ujęciu Flory Polski podgatunek jaskra kaszubskiego: Ranunculus cassubicus ssp. kalinensis (Jasiewicz) Jasiewicz[9].
  • Ranunculus zmudae Jasiewicz[12][14], występujący w Puszczy Niepołomickiej, według ujęcia monografii jaskrów różnolistnych Austrii zaliczany do grupy R. megacarpus w obrębie grupy zbiorowej R. fallax[3]; w ujęciu Flory Polski podgatunek jaskra kaszubskiego: Ranunculus cassubicus ssp. zmudae (Jasiewicz) Jasiewicz[9].

Ponadto istnieją mniej precyzyjne dane, dotyczące występowania jaskra fałszywego na innych obszarach, na przykład w okolicach Torunia[2]. Jaskier fałszywy został pierwotnie opisany przez Friedricha Wimmera i Henryka Grabowskiego z terenu Śląska[15], ale nie istnieje żadna nowoczesna rewizja taksonomiczna, pozwalająca na przedstawienie charakterystyki morfologicznej lub rozprzestrzenienia jaskra fałszywego jako mikrogatunku[16][6].

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Ranunculus fallax | International Plant Names Index [online], www.ipni.org [dostęp 2024-07-06].
  2. 1 2 3 4 Lucjan Rutkowski, Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Wyd. 2 popr. i unowocześnione, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2004, ISBN 978-83-01-14342-8 [dostęp 2024-06-08].
  3. 1 2 3 4 5 Elvira Hörandl, Walter Gutermann, Der Ranunculus auricomus-Komplex in Österreich. 1. Methodik; Gruppierung der mitteleuropäischen Sippen, „Botanische Jahrbücher fur Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie”, 120, 1998, s. 1–44.
  4. ↑ Elvira Hörandl, Walter Gutermann, Der Ranunculus auricomus Komplex in Österreich. 2. Die R. cassubicus-, R. monophyllus- und R. fallax-Sammelgruppe, „Bot. Jahrb. Syst.”, 120, 1998, s. 545–598.
  5. ↑ Gunnar Marklund, Der Ranunculus auricomus -Komplex in Finnland II. Diagnosen und Fundortslisten einiger Sippen von R. fallax (W. & Gr.) Schur, R. monophyllus Ovcz. und R. cassubicus L., „Flora Fennica”, 4, Helsinki–Helsingfors: Societas pro Fauna et Flora Fennica, 1965 [dostęp 2024-06-08].
  6. 1 2 Stefan Ericsson, The microspecies of the Ranunculus auricomus complex treated at the species level, „Annales Botanici Fennici”, 29 (2), 1992, s. 123–158, ISSN 0003-3847 [dostęp 2024-06-08].
  7. ↑ Jiří Danihelka, Jindřich Chrtek jr., Zdeněk Kaplan, Checklist of vascular plants of the Czech Republic, „Preslia”, 84, 2012, s. 647–811.
  8. 1 2 3 4 Stefan Ericsson, Ranunculus auricomus complex, [w:] B. Jonsell (red.), Flora Nordica, Volume 2: Chenopodiaceae to Fumariaceae, Stockholm: The Bergius Foundation & Royal Swedish Academy of Sciences, 2001, s. 237–255, ISBN 91-7190-037-3.
  9. 1 2 3 Adam Jasiewicz (red.), Flora Polski – Rośliny naczyniowe, wydanie II. Tom IV, Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 306, ISBN 83-01-05853-6.
  10. ↑ Ranunculus mendax (Markl.) Ericsson | Plants of the World Online | Kew Science [online], Plants of the World Online [dostęp 2024-06-08] (ang.).
  11. ↑ Ranunculus fallax (Wimm. & Grab.) Sloboda | Plants of the World Online | Kew Science [online], Plants of the World Online [dostęp 2024-10-23] (ang.).
  12. 1 2 Adam Jasiewicz, Badania nad jaskrami z cyklu Auricomi Owcz. w okolicach Krakowa i północnej części Karpat [De Ranunculis e circulo Auricomi Owcz. in regione Cracoviensi nec non in Carpatorum parte boreali crescentibus], „Fragmenta Floristica et Geobotanica”, 2 (1), 1956, s. 62–110.
  13. ↑ Ranunculus kalinensis Jasiewicz | Plants of the World Online | Kew Science [online], Plants of the World Online [dostęp 2024-06-08] (ang.).
  14. ↑ Ranunculus zmudae Jasiewicz | Plants of the World Online | Kew Science [online], Plants of the World Online [dostęp 2024-10-23] (ang.).
  15. ↑ F. Wimmer, H. Grabowski, Flora Silesiae, Pars secunda, Vol. 1 (Cl. XI–XV), Vratislaviae: Korn, 1829, s. 128.
  16. ↑ Franz G. Dunkel, Typification of Ranunculus binatus Kit. ex Rchb. (Ranunculaceae), „Willdenowia”, 41 (2), 2011, s. 239–243.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.