Jehuda Elberg

Jehuda Elberg, także Yehuda Elberg, ps. „Y. Bergel”, „L. Berg”^[1] (ur. 15 maja^[2] 1912 w Zgierzu, zm. 18 października 2003 w Montrealu^[2][3]) – pisarz i dziennikarz żydowski, tworzący w języku jidysz^[3].

W młodości otrzymał wykształcenie religijne. W latach 1943–1939 uczył się w szkole włókienniczej w Łodzi oraz pracował jako majster tkacki. W latach 1940–1943 przebywał w warszawskim getcie^[1], współpracując z Żydowską Organizacją Bojową. Po wydostaniu się z getta mieszkał z żoną w Świdrze u rodziny Włodarczyków, gdzie był zaangażowany w pomoc Żydom, którzy uciekli z transportów. Jednocześnie zarabiał na życie sprzedając wyrzeźbione przez siebie drewniane kapliczki. Po wyzwoleniu wyjechał z żoną do Lublina, a następnie do Łodzi^[2].

Był współzałożycielem Centralnego Komitetu Żydów Polskich w Lublinie (1944), współinicjatorem i współzałożycielem Żydowskiej Agencji Prasowej w Łodzi, współzałożycielem^[1] i członkiem Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej^[4] oraz należał do Związku Literatów, Dziennikarzy i Artystów Żydowskich^[4]. Współpracował z wydawaną w Łodzi gazetą „Dos Naje Lebn”, w której pełnił funkcję sekretarza redakcji (1944–1945). Był korespondentem gazet „Davar” wydawanej Tel Awiwie i „Morgn-zhurnal” z Nowego Jorku. W 1946 wyjechał do Francji, gdzie w latach 1947–1948 był sekretarzem redakcji miesięcznika „Kiem” w Paryżu. W 1948 uczestniczył jako delegat w Światowym Kongresie Kultury Żydowskiej w Nowym Jorku. Następnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych^[1], a w 1956 w Montrealu^[5]. Jednocześnie działał w syjonistycznym ruchu robotniczym. W 1960 przebywał w Argentynie w ramach działalności w Histardut^[1]. Na emigracji zaangażował się w pisanie powieści i opowiadań, publikując w jidysz około dwudziestu książek, które przetłumaczono m.in. na angielski, hebrajski^[2], hiszpański^[6][7], francuski i niemiecki^[7].

Jako pisarz zadebiutował w druku opowiadaniem „Ber lep” (1932) w łódzkiej gazecie „Folks-blat”. Ponadto publikował opowiadania, reportaże i artykuły w: „Dos Naje Lebn” i „Jidisze Szriftn” w Łodzi; „Morgn zhurnal”, „Di tsukunft”, „JIdiszer kemfer” w Nowym Jorku; „Kiem” w Paryżu i „Davar” w Tel Awiwie^[1]. W swoich utworach powracał do okresu zagłady oraz odtwarzał świat Żydów polskich sprzed Holokaustu^[3]. Jego powiadanie „837” było wystawiane jako sztuka i umieszczane w wielu antologiach^[7].

• 1951: Nagroda Żydowskiego Kongresu Kulturalnego w Brazylii za Unter kuperne himłen,
• 1977: Nagroda im. Icyka Mangera,
• 1984: Nagroda Atrana^[1].