Kępaczek plamisty

Kępaczek plamisty
Poodytes punctatus[1]
(Quoy & Gaimard, 1830)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

świerszczaki

Rodzaj

Poodytes

Gatunek

kępaczek plamisty

Synonimy
  • Synallaxis punctata Quoy & Gaimard, 1830
  • Megalurus punctatus (Quoy & Gaimard, 1830)
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]

Kępaczek plamisty[3] (Poodytes punctatus; maor.: mātātā[4]) – gatunek małego ptaka z rodziny świerszczaków (Locustellidae). Występuje na Nowej Zelandii i okolicznych wyspach. Nie jest zagrożony wyginięciem. Jeden podgatunek jest klasyfikowany przez IUCN osobno: kępaczek ciemnouchy (P. p. caudatus) jest narażony na wyginięcie.

Taksonomia

Po raz pierwszy gatunek opisali Jean René Constant Quoy i Joseph Paul Gaimard w 1830 w relacji z podróży korwety l’Astrolabe. Holotyp pochodził z Zatoki Tasmana na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. Nowemu gatunkowi nadali nazwę Synallaxis punctata[5]. Obecnie (2024) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza kępaczka plamistego w rodzaju Poodytes[6]. Umieszczany bywał w Megalurus lub w monotypowym rodzaju Bowdleria. Na odrębność kępaczków plamistych wskazują pewne cechy anatomiczne, jednak wyniki hybrydyzacji DNA-DNA są niejasne[7].

IOC wyróżnia 5 podgatunków[6]. Dawniej do P. punctatus włączano jako podgatunek również kępaczka białogardłego (†P. rufescens) z Wysp Chatham, wymarłego pod koniec XIX wieku[8][9]. Autorzy Handbook of the Birds of the World uznają za osobny gatunek kępaczka ciemnouchego (P. (p.) caudatus)[7][10] (to ujęcie systematyczne stosuje także IUCN[11]), jednak inni autorzy traktują go jako podgatunek P. punctatus[3][6][12].

Podgatunki i zasięg występowania

Serwis Birds of the World i IOC wyróżniają następujące podgatunki[6][12]:

Morfologia

Długość ciała wynosi 18 cm, masa ciała 23–25,3 g u ptaków podgatunku nominatywnego, średnio 18 g u reprezentantów P. p. vealeae i 26,8 g u reprezentantów P. p. wilsoni[7]. Kępaczki plamiste to stosunkowo niewielkie ptaki, u których w upierzeniu przeważają brązowe pasy na wierzchu ciała i jasne na spodzie. Brązowe sterówki są stosunkowo luźne, co nadaje ogonowi postrzępiony wygląd[13]. Czoło i ciemię mają barwę kasztanową. Dostrzec można białawą brew[14], występującą jednak – podobnie do ciemnej czapeczki – tylko u ptaków z głównych wysp. Dziób ostro zakończony, czarnoszary. Nogi czerwonoróżowe[13].

Ekologia i zachowanie

Środowiskiem życia kępaczków plamistych są różnorodne zakrzewione i trawiaste środowiska[7], w tym w zaroślach Freycinetia banksii (kiekie) na Open Bay Islands i w trawach oraz w niskich lasach Olearia i skupiskach Hebe elliptica na Muttonbird Islands oraz Wyspach Snares. Kępaczki plamiste słabo latają. Przeważnie przedzierają się przez gęstą roślinność, niekiedy przelatują krótki dystans ze zwisającym ogonem. Na południowych wyspach obserwowane były podczas żerowania wśród opadniętych liści, gdy przytrzymywały liście jedną nogą i przeglądały ich spód. Niekiedy odwiedzają nory ptaków morskich. Choć są trudne do zaobserwowania, często pozwalają obserwatorowi blisko podejść, zwłaszcza zwabione przez naśladowanie głosu. Pożywieniem tych ptaków są owady, pajęczaki i inne bezkręgowce, niekiedy nasiona i owoce, raz obserwowano posilanie się scynkiem[13].

Lęgi

Na głównych wyspach Nowej Zelandii okres lęgowy trwa zazwyczaj od sierpnia do marca[7]. Gniazdo o kształcie kubeczka utworzone jest z delikatnych źdźbeł traw lub liści ciborowatych. Umieszczone zostaje w gęstej roślinności, zazwyczaj nie więcej niż metr nad podłożem lub wodą. Zniesienie liczy przeważnie 3–4 jaja na głównych wyspach i 2 jaja na mniejszych wyspach wokół Nowej Zelandii. Obydwa ptaki z pary biorą udział w wysiadywaniu i opiece nad młodymi[13].

Status

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje kępaczka plamistego jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[15]. Od 2016 IUCN uznaje kępaczka ciemnouchego za osobny gatunek (P. caudatus) i klasyfikuje go jako narażonego na wyginięcie (VU, Vulnerable)[11]. BirdLife International ocenia trend populacji kępaczka plamistego jako spadkowy (2024)[15]. Do 2018 ptaki te zanikły w kilku rejonach Nowej Zelandii, między innymi w regionach: Wairarapa, Wellington i Canterbury[4].

Przypisy

  1. ↑ Poodytes punctatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Poodytes punctatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  3. 1 2 3 4 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Locustellidae Bonaparte, 1854 – świerszczaki - Bush warblers (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-12-30].
  4. 1 2 Fernbird/mātātā. New Zealand Government Department of Conservation. [dostęp 2018-09-28].
  5. ↑ Quoy, Jean Rene Constant & Gaimard, Jean Paul: Voyage de la Corvette l'Astrolabe. T. Zoologie. 1830, s. 255–256.
  6. 1 2 3 4 5 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Grassbirds, Donacobius, Malagasy warblers, cisticolas, allies. IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2024-12-30]. (ang.).
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Madge, S. & Kirwan, G.M.: New Zealand Fernbird (Poodytes punctatus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-11)].
  8. ↑ Chatham Fernbird (Poodytes rufescens). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-11)].
  9. ↑ BirdLife International, Poodytes rufescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2018-2 [dostęp 2018-09-28] (ang.).
  10. ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 9 [online], październik 2024 [dostęp 2024-12-30].
  11. 1 2 BirdLife International, Poodytes caudatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2024-2 [dostęp 2024-12-30] (ang.).
  12. 1 2 G.M. Kirwan i inni, New Zealand Fernbird (Poodytes punctatus), version 2.0, [w:] Birds of the World (red. N.D. Sly), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024, DOI: 10.2173/bow.fernbi1.02 [dostęp 2024-12-30] (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  13. 1 2 3 4 Miskelly, C.M.: Fernbird. [w:] Miskelly, C.M. (red.): New Zealand Birds Online [on-line]. 2013. [dostęp 2018-09-28].
  14. ↑ Hugh Robertson, Barrie Heather: Hand Guide to the Birds of New Zealand. OUP Oxford, 2001, s. 152. ISBN 978-0-19-850831-1.
  15. 1 2 Species factsheet: New Zealand Fernbird Poodytes punctatus. BirdLife International. [dostęp 2024-12-30].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.