Karol Ludwik Tytus Stadtmüller

Karol Ludwik Tytus Stadtmüller (ur. 14 czerwca 1880 w Krakowie, zm. 22 października 1942 tamże) – polski leksykograf, inżynier. Zasłużony dla tworzenia polskiej terminologii specjalistycznej^[1].

Urodził się w 1880 roku w Krakowie. Uczył się początkowo w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, maturę zdał w 1899 w Wyższej Szkole Realnej tamże. Studiował na Wydziale Inżynierii Szkoły Politechnicznej we Lwowie, którą ukończył w 1904 z tytułem inżyniera. Po studiach pracował jako inżynier w Bochni i Krakowie. Po I wojnie światowej został zatrudniony jako radca budowlany w Urzędzie Wojewódzkim w Dyrekcji Robót Publicznych w Krakowie, biorąc m.in. udział w pracach konserwatorskich na Wawelu. Na emeryturę przeszedł w 1933 r. W czasie okupacji niemieckiej był członkiem straży obywatelskiej miasta Krakowa^[1][2].

Zmarł 22 października 1942 w Krakowie. Pochowany na cmentarzu Rakowickim. Pozostawił po sobie tzw. Kolekcję Stadtmüllerów w zbiorach Biblioteki Głównej AGH^[3].

Razem z ojcem, profesorem Karolem Janem Stadtmüllerem (1848-1918) zajmował się m.in. unormowaniem polskiej terminologii technicznej. Był współautorem niemiecko-polskiego i polsko-niemieckiego słownika technicznego. Opracowana przez niego część polsko-niemiecka ukazała się w Poznaniu w roku 1936^[3].

Słownictwem technicznym zajmował się również jako członek organizacji technicznych, np. Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie i Krakowskiego Towarzystwa Technicznego (od 1905 r.). Był przewodniczącym Komisji Słownikowej tego Towarzystwa (od 1924 r.). Został powołany do opracowania harmonogramu prac nad słowiańskim słownictwem technicznym. Przez wiele lat należał do Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, jako jedyny technik w całej jego historii. W swojej pracy leksykograficznej nawiązywał kontakty z technikami i językoznawcami. Współpracował ze stowarzyszeniami i komisjami terminologicznymi, np. z Komisją Językową Polskiej Akademii Umiejętności, Centralną Komisją Słownictwa Elektrycznego przy Stowarzyszeniu Elektryków Polskich i Komisją Słownictwa Technicznego Akademii Nauk Technicznych w Warszawie. Był członkiem Komisji Terminologicznej Morskiej przy Lidze Morskiej i Rzecznej (do 1936 r.), a potem przy Polskiej Akademii Umiejętności^[2].

Przyczynił się do unormowania terminologii żeglarskiej^[4]. W artykule na temat słownictwa żeglarskiego ("Język Polski" 1924) wypowiadał się przeciwko dialektyzmom pochodzącym z niemieckiego, jeśli mają one odpowiedniki rodzime.  Jednocześnie uznał, że latynizmy i grecyzmy nie wymagają spolszczenia^[5].

Był autorem licznych publikacji m.in. w „Języku Polskim” i „Poradniku Językowym”^[1].

• Niemiecko-polski słownik techniczny opracowany przez zawodowców, oraz przy użyciu materyału do Słownika Inżynierskiego Tow. Politechnicznego we Lwowie, zebranego przez ś.p. inż. B. W. Darowskiego i prof. W. Wojtana, przejrzany przez Komisyę Językową Akademii Umiejętności w Krakowie, Kraków (1913), wyd. 2 (1923-1925) (przygotował inż. K. Stadtmüller jr.); wersja odwrotna i rozszerzona Słownik techniczny. Część polsko-niemiecka (1936).
• Słowniczek kolejowy. Zestawiony na podstawie wyrażeń podanych przez inżynierów kolejowych. Krakowska Spółka Wydawnicza. Kraków 1919.
• Aérostation: vocabulaire technique français-polonais et polonaise-français. Poznań 1919.
• Niemiecko-polski słownik lotniczy. Lwów 1921.
• Niemiecko-polski słownik okrętowy. Lwów 1921.
• Słownictwo rzemieślnicze. Kraków. Nakładem Miejskiego Muzeum Przemysłowego w Krakowie 1921.
• Słownictwo młynarskie. Kraków 1922.

• słowniki spolszczające
• Karol Jan Stadtmüller

• Maria Garczyńska, Małgorzata Serafin: Kolekcja Stadmüllerów w zbiorach Biblioteki Głównej AGH, [w:] Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 54/1, 2009, s. 131-156.

• https://onebid.pl/pl/ksiazki-i-starodruki-karol-stadtmueller-slownictwo-rzemieslnicze-11-slownictwo-przemyslowo-rekodzielnicze-1923/2299735#img-1
• Słownictwo rzemieślnicze. 5, Dział włóki..., Stadtmüller, Karol (..., 1922 | Polona