Karpenteria kalifornijska

Karpenteria kalifornijska
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

dereniowce

Rodzina

hortensjowate

Rodzaj

karpenteria

Gatunek

karpenteria kalifornijska

Nazwa systematyczna
Carpenteria californica Torrey
Smithsonian Contr. Bot. 6: 12 (1854)

Karpenteria kalifornijska[3] (Carpenteria californica) – gatunek rośliny z rodziny hortensjowatych. Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Carpenteria. Jest endemitem Kalifornii o zasięgu ograniczonym do środkowej części stanu (hrabstwo Fresno). Jest rzadko spotykanym w naturze składnikiem chaparralu i lasów z sosną żółtą u podnóży centralnej i południowej części pasma gór Sierra Nevada[4] Jest uprawiany jako roślina ozdobna w Europie i USA na obszarach o łagodnym klimacie[4].

Nazwa rodzajowa upamiętnia Williama Marbury'ego Carpentera (1811–1848) – botanika i lekarza z Luizjany[5].

Morfologia

Pokrój
Krzew o pędach prosto wzniesionych i rozpościerających się[5], osiągający zwykle od 1 do 3 m wysokości, rzadko do 4[4], a według niektórych źródeł nawet do 5 m[6]. Pędy nagie lub w różnym stopniu przylegająco owłosione[4], włoski pojedyncze[5]. Na starszych pędach kora szara, łuszczy się pasmami[5].
Liście
Zimozielone, naprzeciwległe, z ogonkiem do 1 cm długości[4]. Blaszka lancetowata do wąskoeliptycznej, nieco skórzasta, całobrzega lub drobno ząbkowana, zwykle nieco podwinięta[5], o długości zwykle od 3 do 8,5 cm i szerokości do 2,5 cm[4]. Użyłkowanie pierzaste[5].
Kwiaty
Zebrane zwykle po kilka w wierzchotki tworzące się na szczytach pędów i w kątach liści. Kwiaty są szypułkowe, obupłciowe[5] i osiągają ok. 6 cm średnicy[6]. Kielich tworzy 5–7 trwałych, jajowatych do trójkątnych i rozpostartych działek. Płatków korony jest także 5–7 jajowatych do okrągłych, rozpostartych do odgiętych, białych. Pręciki w liczbie 150 do 200. Słupek powstaje z 5–7 owocolistków[5].
Owoce
Skórzaste, kulistawe do stożkowatych torebki o średnicy i wysokości ok. 1 cm, zawierające liczne nasiona o długości do 1 mm[5][4].

Biologia i ekologia

Zasiedla suche, granitowe stoki[6] na rzędnych od 300 do 1500 m n.p.m.[4] Kwitnie od kwietnia do czerwca[4]. Kwiaty zapylane są przez owady[6]. Jest krzewem dobrze zaadaptowanym do pożarów, częstych i istotnych dla biologii gatunków tworzących chaparral[4].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Gatunek z monotypowego rodzaju karpenteria Carpenteria Torr., z plemienia Philadelpheae, podrodziny Hydrangeoideae, rodziny hortensjowatych w rzędzie dereniowców[7][2].

Zastosowanie i uprawa

Walorem ozdobnym rośliny są okazałe i przyjemnie pachnące kwiaty oraz zimozielone liście. Wymaga gleb przepuszczalnych, stanowisk osłoniętych, słonecznych lub w półcieniu[4]. Uprawiany jest zwykle na obszarach o klimacie suchym i ciepłym[6], ale znosi lekkie mrozy. W warunkach Polski wymaga okrywania zimą[3]. Najłatwiej rozmnaża się z odkładów tworzonych późnym latem, trudniej z sadzonek zielnych[3].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-11-11] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-11-11] (ang.).
  3. 1 2 3 Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz, Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 266, ISBN 83-01-13434-8, OCLC 749776599.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Carpenteria californica Torrey. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-11-11].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Craig C. Freeman: Carpenteria Torrey. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-11-11].
  6. 1 2 3 4 5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Volume I. Trees and shrubs. London: MacMillan, 2002, s. 220. ISBN 0-333-73003-8.
  7. ↑ Genus Carpenteria Torr.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-11-11].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.