Kawiarnia Esplanada w Krakowie
 Lokalizacja dawnej kawiarni, ul. Podwale 7 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Adres | |
Położenie na mapie Krakowa  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |
 50°03′48,3″N 19°55′57,0″E/50,063417 19,932500 | |
Kawiarnia Esplanada (później również Kawiarnia Cristal[1]) – zlikwidowana kawiarnia w Krakowie, działająca niegdyś w kamienicy przy ulicy Podwale 7 na rogu z ulicą Krupniczą, w dzielnicy I Stare Miasto, na Piasku.
Historia
Kawiarnia została założona w 1912 przez kupca Karola Wołkowskiego w lokalu znajdującym się na parterze kamienicy położonej na rogu ulic Podwale i Krupniczej[2]. Odbywały się w niej koncerty orkiestry kameralnej prowadzonej przez B. Wassermana w godzinach popołudniowych oraz wieczornych[2].
Boczna sala kawiarni została udekorowana przez Tytusa Czyżewskiego oraz Józefa Jaremę i odbywały się w niej spotkania klubu futurystów oraz formistów – „Gałka Muszkatołowa”, którego członkami byli m.in.: Leon Chwistek, Tytus Czyżewski, Bruno Jasieński, Jalu Kurek, Stanisław Młodożeniec czy Tadeusz Peiper[2]. Ściany tej sali były pokryte jaskrawymi malowidłami przedstawiającymi zdeformowane twarze oraz figury i kształty geometryczne. Na suficie kawiarni wisiała lampa zaprojektowana prawdopodobnie przez Tytusa Czyżewskiego[3].
28 lipca 1914 kawiarnia została odwiedzona przez Józefa Piłsudskiego. Miał on rozmawiać tam z Michałem Sokolnickim o dużym prawdopodobieństwie wybuchu wojny, która rozpoczęła się kilka godzin po tej rozmowie. Następnie Piłsudski wydał zarządzenie o urządzeniu w dwóch pokojach kawiarni, na zapleczu, sztabu komendanta[4].
W lokalu odbywały się jedne z pierwszych w Krakowie koncerty muzyki jazzowej, wykonywane przez amerykański zespół (później występowały w kawiarni również inne grupy). Od 1930 lokal prowadzony był przez syna Wołkowskiego, Tadeusza[2].
W 1936 lokal popadł w długi i przemianowany został na „Place”, a rok później przejęty został przez braci F. i E. Bisanzów. Następnie przeprowadzili oni remont oraz przebudowali lokal i otworzyli go pod nową nazwą – „Cristal”. W okresie II wojny światowej do kawiarni wstęp mieli jedynie obywatele niemieccy[2].
Po zakończeniu wojny lokal został przejęty przez Spółdzielnię Spożywców „Praca” i otwarty pod starą nazwą. Następnie przez krótki czas kawiarnia nosiła nazwę „Akademicka”. Kawiarnia przez wiele lat swojego funkcjonowania stała się miejscem spotkań krakowskich przedstawicieli środowisk: literatury i muzyki, a także profesorów[2][5].
W latach 1948–1949 kawiarnia została zlikwidowana, a w jej miejscu powstał dom handlowy[2].
Przypisy
- ↑ Esplanada – Magiczny Kraków [online], www.krakow.pl [dostęp 2024-12-22].
- 1 2 3 4 5 6 7 Kawiarnia Esplanada. W: Encyklopedia Krakowa. Kraków: Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 648 t. I. ISBN 978-83-66253-46-9.
- ↑ „Wstęp”. W: Zbigniew Jarosiński: Antologia polskiego futuryzmu i Nowej Sztuki. Wrocław: 1978, s. 47.
- ↑ Niezwykła noc Piłsudskiego w krakowskiej „Esplanadzie” [online], Blog z wąsem, 11 lutego 2020 [dostęp 2024-12-22] (pol.).
- ↑ To była ulubiona knajpka profesorów, muzyków i literatów. Róg ulic Karmelickiej i Podwala [online], Life in Kraków [dostęp 2024-12-22].
Bibliografia
- Praca zbiorowa Encyklopedia Krakowa, wydawca Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, Kraków 2023, ISBN 978-83-66253-46-9 t. I s. 648
- „Wstęp”. W: Zbigniew Jarosiński: Antologia polskiego futuryzmu i Nowej Sztuki. Wrocław: 1978.