Klawiatura fonetyczna

Klawiatura fonetyczna – to układ klawiatury, w którym litery danego języka są przyporządkowane klawiszom innego układu klawiatury, zazwyczaj QWERTY, w sposób odpowiadający ich wymowie. Rozwiązanie to m.in. ułatwia pisanie, jeżeli nie są dostępne oznaczenia liter danego języka, a ułożenie liter w standardowym układzie znacząco się różni[1].

W niektórych krajach standardowy układ klawiatury, nierzadko też jedyny, jest właśnie klawiaturą fonetyczną.

Klawiatury bazujące na układzie QWERTY

Układy bułgarskie

W Bułgarii są obecne dwa standardowe układy klawiatury, jeden z których jest fonetyczny (ЧШЕРТЪ). Oprócz tego funkcjonuje także niestandardowy, lecz powszechnie używany, tradycyjny układ fonetyczny (ЯВЕРТЪ). Wprowadzenie różniącego się od niego standardu w 2006 r. wiązało się z licznymi kontrowersjami i nie był też jasny tego powód, szczególnie w obecności dużo bardziej ergonomicznego układu maszynistki[2].

Układ serbski, bośniacki i czarnogórski (cyrylica)

W przeciwieństwie do pozostałych, serbski układ klawiatury, używany także w Bośni i Czarnogórze, opiera się na układzie QWERTZ używanym w krajach dawnej Jugosławii. Układ QWERTZ swoją drogą powstał wskutek zamiany miejscami klawiszy Y i Z w układzie QWERTY[3].

Układ macedoński

Macedoński układ klawiatury, aczkolwiek zbliżony do układu serbskiego, zauważalnie się od niego różni. Zamienione miejscami są klawisze Ѕ i З, odpowiadające Y i Z odpowiednio, a położenie znaków specjalnych w przypadku układu serbskiego bardziej przypominają klawiaturę niemiecką[3], podczas gdy macedońskiego – klawiaturę angielską. Przykładowo, na klawiaturze serbskiej bądź niemieckiej ( i ) uzyskuje się poprzez kombinacje 8+⇧ Shift i 9+⇧ Shift[3].

Układ grecki[4][5]

Układ gruziński (QWERTY)

Układy rosyjskie

Istnieją liczne nieoficjalne, fonetyczne układy klawiatury rosyjskiej, których dostępność się różni pomiędzy systemami operacyjnymi, a niektóre wymagają pobierania dodatkowego oprogramowania[1]. W samej Rosji, jak i zdecydowanej większości obszaru postradzieckiego, używany jest układ ЙЦУКЕН.

Układy indyjskie

Pomimo wskazanych przez InScript układów klawiatur w Indiach są także używane liczne klawiatury fonetyczne, które są m.in. od razu dostępne w systemie Windows. Używa się w nich zasad transliteracji wskazanych przez ISO 15919[6].

Klawiatury bazujące na pozostałych układach

Układ gruziński (maszynistki)

Klawiatura gruzińskiej maszyny do pisania w układzie opartym o ЙЦУКЕН

Standardowy układ klawiatury w Gruzji był powszechnie używany na maszynach do pisania. Jest to klawiatura fonetyczna oparta na rosyjskim układzie ЙЦУКЕН, aczkolwiek niektóre symbole są przesunięte w prawo, aby mogły się zmieścić wszystkie litery gruzińskie[7].

JCUKEN (łaciński)

W latach 80. niektóre komputery w Związku Radzieckim były wyposażone w dwa układy klawiatury: cyryliczny ЙЦУКЕН a także łaciński, w którym litery łacińskie odpowiadały swoją wartością fonetyczną literom cyrylicy na tych samych klawiszach[8].

Układ klawiatury radzieckiego komputera "Elektronika MS 0511" (UKNC)

Przypisy

  1. 1 2 Isaac de la Peña, Russian Phonetic Keyboard [online], Medium, 20 stycznia 2020 [dostęp 2024-12-06] (ang.).
  2. Българските стандарти за клавиатурни подредби, „Computer” (5), 2008, s. 78–80 [dostęp 2024-12-06] (bułg.).
  3. 1 2 3 QWERTZ: Wieso sind die Tasten der Tastatur so angeordnet? [online], www.intersim.ch [dostęp 2025-01-02] (niem.).
  4. o (ilustr.), Greek Keyboard - Globalization [online], learn.microsoft.com [dostęp 2025-05-10] (ang.).
  5. Greek Unicode Keyboard Input (Windows 10) [online] [dostęp 2025-05-10] (ang.).
  6. Set up and use Indic Phonetic keyboards - Microsoft Support [online], support.microsoft.com [dostęp 2025-05-10].
  7. Georgian Keyboard Layout [online], Microsoft, 5 marca 2016 [dostęp 2025-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05].
  8. § 105. Where once was a comma [online], www.artlebedev.com [dostęp 2025-05-10].