Klopaczka w Bańskiej Szczawnicy

Klopaczka w Bańskiej Szczawnicy
Górnicze symbole nad wejściem do klopaczki

Klopaczka w Bańskiej Szczawnicy (słow. klopačka; słow. klopať – pukać, kołatać, bić) – historyczny budynek w Bańskiej Szczawnicy na Słowacji, ściśle związany z tradycjami górnictwa kruszców, obecnego w tym mieście od średniowiecza.

Położenie

Budynek bańskoszczawnickiej klopaczki wznosi się na południowo-wschodnich stokach góry Paradajs, tuż nad historycznym centrum miasta, przy ulicy Andreja Sládkoviča nr 7[1].

Historia

Klopaczki związane są od najdawniejszych czasów z górniczymi tradycjami szeregu górnowęgierskich (dziś: słowackich) miast, które były w przeszłości ośrodkami intensywnego wydobycia kruszców, głównie złota i srebra, ale także miedzi, żelaza, cynku, antymonu i nawet soli. Posiadały zwykle formę zbliżoną do wieży, budowanej z różnych materiałów (kamień, drewno), stawianej samodzielnie bądź włączanej do innej zabudowy, związanej z działalnością górniczą. Główną częścią takiej wieżowej budowli było umieszczone na szczycie pomieszczenie, otwarte na wszystkie strony świata. W nim zawieszana była poziomo deska z twardego drewna o odpowiednim kształcie (zwykle mocno wydłużony owal). Uderzanie w nią młotkiem z określonym rytmem i częstotliwością sygnalizowało górnikom czas rozpoczęcia dnia pracy i jego zakończenia, ale także różnego rodzaju niebezpieczeństwa[2]. Głos klopaczki obwieszczał święta i inne ważne wydarzenia, odprowadzał również zmarłych górników w ich ostatnią drogę, na cmentarz[3].

Nie wiemy, kiedy w Bańskiej Szczawnicy zbudowano pierwszą klopaczkę. Obecną wybudowano w roku 1681 ze składek samych górników przy finansowym wsparciu Kasy Brackiej. W przyziemiu w XVIII i XIX w. znajdowało się więzienie dla górników, osądzonych górniczym sądem[4] (niem. Berggericht). M. in. w 1852 r. było w niej więzionych 36 uczestników górniczego protestu (na murze pod budowlą przypomina o tym tablica pamiątkowa)[3]. W budynku mieściła się także m.in. wspomniana Kasa Bracka[4], która wspierała wdowy po zmarłych górnikach.

W latach 80. zaniedbana budowla została poddana znaczącej rekonstrukcji. W latach 1990–1998, podczas renowacji budynku Kammerhofu, w pomieszczeniach klopaczki mieściła się ekspozycja miejscowego Muzeum Górnictwa, poświęcona różnym aspektom życia zawodowego i społecznego tutejszych górników[3]. Obecnie od szeregu lat w pomieszczeniach klopaczki mieści się herbaciarnia[1], z której tarasu rozpościera się interesująca panorama miasta[2].

Architektura

Właściwa klopaczka ma formę czworokątnej, murowanej z kamienia wieży, wzniesionej w stylu renesansowo-barokowym. Czterokondygnacyjna wieża nakryta jest stromym, namiotowym dachem krytym gontem. Nad nim wznosi się obszerna, drewniana latarnia, nakryta kolejnym daszkiem namiotowym ze stylizowaną banią, którą wieńczy górniczy symbol, skrzyżowane pyrlik i żelazko. W latarni umieszczona była wspominana wyżej deska w którą „klopano” w razie potrzeby, a głos wydostawał się na zewnątrz przez cztery duże otwory w ścianach latarni[2]. Przyziemie nakryte jest sklepieniem kolebkowym, wyżej funkcjonują stropy. Dobudowane po obu stronach wieży XIX-wieczne, murowane przybudówki, nakryte są stromymi, niepełnymi dachami czterospadowymi, również krytymi gontem. Nad portalem kamienna płaskorzeźba ze znakiem Kasy Brackiej[4].

Przypisy

  1. 1 2 Mapa turystyczna. [dostęp 2024-10-16].
  2. 1 2 3 Mirosław J. Barański: Klopaczki, w: „Na Szlaku. Magazyn turystyczno-krajoznawczy” R. XXXVI, nr e-194 (390), grudzień 2022, s. 34-36
  3. 1 2 3 Albert Kelemen a kolektív: Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986, s. 171-172
  4. 1 2 3 Banská Štiavnica [w: „Encyklopaedia Belliana”]. [dostęp 2024-10-16]. (słow.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.