Kościół św. Józefa w Zabrzu
 nr rej. A/5/99 z dnia 30.04.1999[1] | |||||||||||||
| Kościół parafialny | |||||||||||||
 | |||||||||||||
| Państwo | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||||||||||
| Miejscowość | |||||||||||||
| Wyznanie | |||||||||||||
| Kościół | |||||||||||||
| Parafia | |||||||||||||
| Wezwanie | |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Zabrza  | |||||||||||||
Położenie na mapie Polski  | |||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |||||||||||||
 50°17′42,695″N 18°46′16,950″E/50,295193 18,771375 | |||||||||||||
| Strona internetowa | |||||||||||||
Kościół Świętego Józefa – rzymskokatolicki kościół parafialny, znajdujący się przy ul. Roosevelta w Zabrzu, należący do dekanatu zabrzańskiego w diecezji gliwickiej, metropolii katowickiej.
Historia kościoła
Parafia św. Józefa w Zabrzu została wyodrębniona w 1931 roku z terytorium parafii św. Andrzeja Apostoła. W latach 1930–1931 wybudowano nowy kościół. Budowniczym kościoła został proboszcz parafii św. Andrzeja Apostoła, ksiądz Jan Zwior. Konsekracji świątyni dokonał 4 września 1932 roku kardynał Adolf Bertram[2].
Architektura i wnętrze świątyni
Kościół to jeden z ciekawszych przykładów architektury modernistycznej na Górnym Śląsku. Autorem projektu jest Dominikus Böhm z Kolonii. Świątynie projektowane przez Böhma mają specyficzny klimat, zarówno w warstwie materialnej (surowy monumentalizm, rzetelna konstrukcja oraz szczerość w zastosowaniu materiałów) jak i niematerialnej (wpływ na emocje odbiorców, stosowanie symboliki, gra światłem). Architekt zastosował w projekcie kościoła wiele cytatów z historii, m.in.:
- symbolika światła jako emanacji Boga,
- symbolika liczb świętych (katedry średniowiecza) (7, 12, 33, 40),
- plac wejściowy do kościoła „paradisus” – podobne place znajdowały się przed starochrześcijańskimi bazylikami,
- fasada – rzymskie bramy (brama do nieba) lub akwedukt – woda życia,
- przejście od „profanum” do „sacrum” – święta brama (porta sacra) – obmycie – oczyszczenie z grzechów,
- metafora drogi życia – wydłużona nawa kościoła, której towarzyszy 7 okien witraży z siedmioma sakramentami w witrażach,
- chrzcielnica u podstawy wieży u wejścia do świątyni – motyw oczyszczenia u progu „świętej drogi” na drodze chrześcijanina do zbawienia, nieba – (symbolicznie wieża i spiralne schody).
Dominikus Böhm uważał, że architekt powinien projektować obiekt całościowo, począwszy od bryły, formy przestrzeni, aż po wyposażenie i detal (Böhm był również twórcą wnętrz, mebli, witraży, mens ołtarzowych). Kościół zaprojektowany został na planie łuku, projektant nawiązuje tutaj do starożytnych budowli rzymskich oraz świątyń wczesnochrześcijańskich. Zbudowany został z cegły, mur jest nieotynkowany. Cegły są w różnych odcieniach, o zróżnicowanym stopniu wypalenia i zostały celowo sprowadzone z różnych cegielni. Fronton przedstawia potrójny rząd arkad (powtarza się on w otworach wieży, wewnętrznym obejściu i w oknach). Fronton arkad rozpostartych pomiędzy dwiema surowymi, płasko zwieńczonymi wieżycami kojarzy się z wyglądem rzymskich akweduktów[3]. W dużych oknach po stronie zachodniej znalazły się witraże w ciemnych kolorach i przedstawiają sakramenty święte, a okna po stronie wschodniej świątyni dają niewielkie ilości światła. Najjaśniejsze miejsce kościoła to część ołtarza głównego, który uniesiony jest wysoko nad posadzkę nawy. Witraż - „Najświętszy Sakrament” - zaprojektowany został w 1942 roku. W 1957 roku umieszczono w prezbiterium witraż „Świętej Rodziny”[4].
Organy
Główne organy zostały wybudowane w 1940 roku przez firmę Rieger jako opus 2926. W 2003 Vladimir Grygar z Prościejowa wymienił kontuar. Posiadają wiatrownice membranowe. Organista siedzi bokiem do prezbiterium[5]. Drugie, mniejsze organy w prezbiterium również wybudowała firma Rieger. W 1998 Grygar przeniósł je z krypty kościoła do prezbiterium, przebudował prospekt według projektu prof. Juliana Gembalskiego i wyposażył w nowy kontuar. Można nimi sterować także ze stołu gry organów głównych[6].
Dyspozycja organów głównych:
| Manuał I | Manuał II | Manuał III | Pedał |
|---|---|---|---|
| 1. Prinzipal 8' | 1. Gemshorn 8' | 1. Rohrgedackt 16' | 1. Untersatz 16' |
| 2. Salizjonal 8' | 2. Geigen prinzipal 4' | 2. Flöten prinzipal 8' | 2. Prinzipal bas 16' |
| 3. Kupfer flöte 4' | 3. Nachthorn 4' | 3. Quintadena 8' | 3. Rohrgedackt 16' * |
| 4. Oktave 2' | 4. Flachflöte 2' | 4. Ital. Prinzipal 4' | 4. Prinzipal flöte 8' |
| 5. Mixtur 1 1/3' | 5. Nazard 2 2/3' | 5. Dolcflöte 4' | 5. Gemshorn 8' * |
| 6. Trompete 16' | 6. Sifflöte 1' | 6. Blockflöte 2' | 6. Ital. Prinzipal 4' * |
| 7. Krummhorn 8' | 7. Scharf cymbel 1' | 7. Posaune 16' | |
| 8. Vox humana 8' | 8. Singend Cornett 2' |
Dzwony
Na wieży wiszą 4 dzwony. Najmniejszy pochodzi z oryginalnego zestawu, natomiast 3 większe poświęcono w 1958 roku[7].
| Imię | Waga (kg) | Ton | Średnica (cm) | Rok odlania | Odlewnia | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | św. Józef | ~350 kg | h' (-) | 85 cm | 1931 | Petit & Gebr. Edelbrock, Gescher |
| 3 | św. Barbara | ~550 kg | a’ (-) | 94 cm | 1958 | Eugeniusz Felczyński, Przemyśl |
| 2 | św. Juda Tadeusz | ~700 kg | g’ (-) | 105 cm | ||
| 1 | Maryja | ~1200 kg | e’ (+) | 123 cm |
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025.
- ↑ Historia kościoła. [dostęp 2013-02-23].
- ↑ Architektura kościoła. [dostęp 2013-02-23].
- ↑ Małgorzata Malanowicz: Kościół pw. św. Józefa w Zabrzu - informacje i zdjęcia. [dostęp 2012-01-28]. (pol.).
- ↑ Tomasz Barcik, Zabrze ( Kościół św. Józefa) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2025-02-26].
- ↑ Tomasz Barcik, Zabrze ( Kościół św. Józefa – organy w prezbiterium) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2025-02-26].
- 1 2 Zabrze - Dzwony kościoła pw. św. Józefa [DwWP #196]. The Bells of Poland 2022-03-20. [dostęp 2025-02-26].
Linki zewnętrzne
- Kościół św. Józefa w Zabrzu
- Kościół św. Józefa w Zabrzu. sozait.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-19)].
- Oficjalna strona parafii św. Józefa w Zabrzu