Królówka (ptak)

Królówka
	Onychorhynchus coronatus
	(Statius Muller, 1776)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	tyrankowce
Rodzina	królówki
Rodzaj	Onychorhynchus; J.G. Fischer, 1810
Gatunek	królówka
Synonimy
	Muscicapa coronata Statius Muller, 1776; Onychorhynchus mexicanus (P.L. Sclater, 1857); Onychorhynchus occidentalis (P.L. Sclater, 1860); Onychorhynchus swainsoni (Pelzeln, 1858);
	Muscicapa coronata Statius Muller, 1776; Onychorhynchus mexicanus (P.L. Sclater, 1857); Onychorhynchus occidentalis (P.L. Sclater, 1860); Onychorhynchus swainsoni (Pelzeln, 1858);
Podgatunki
	O. c. castelnaui Deville, 1849; O. c. coronatus (Statius Müller, 1776); O. c. mexicanus (P.L. Sclater, 1857); O. c. fraterculus Bangs, 1902; O. c. occidentalis (P.L. Sclater, 1860); O. c. swainsoni (Pelzeln, 1858);
	O. c. castelnaui Deville, 1849; O. c. coronatus (Statius Müller, 1776); O. c. mexicanus (P.L. Sclater, 1857); O. c. fraterculus Bangs, 1902; O. c. occidentalis (P.L. Sclater, 1860); O. c. swainsoni (Pelzeln, 1858);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski

Królówka^[4], tyranka królewska^[5] (Onychorhynchus coronatus) – gatunek małego ptaka z rodziny królówek (Onychorhynchidae).

Systematyka

Systematyka w obrębie rodzaju Onychorhynchus jest sporna. W ujęciu przyjętym przez autorów 9. tomu Handbook of the Birds of the World (2004) rodzaj ten jest monotypowy, a jego jedyny gatunek – Onychorhynchus coronatus – obejmuje 6 podgatunków^[6]; to ujęcie stosuje Kompletna lista ptaków świata^[4]. Na liście świata opracowywanej przy współpracy BirdLife International z autorami HBW takson ten został podzielony na 4 osobne gatunki: O. coronatus, O. mexicanus, O. occidentalis i O. swainsoni – to ujęcie systematyczne stosuje IUCN^[7]. Z kolei Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i serwis Birds of the World do O. coronatus zaliczają 5 podgatunków, a jako osobny gatunek klasyfikują tylko O. swainsoni^[8]^[9].

Występowanie

Królówka występuje w zależności od podgatunku^[8]^[4]:

O. coronatus castelnaui – królówka andyjska – zachodnia Amazonia;
O. coronatus coronatus – królówka koroniasta – wschodnia Wenezuela, Gujana, Surinam, Gujana Francuska i północna Brazylia;
O. coronatus mexicanus – królówka północna – południowo-wschodni Meksyk do Panamy;
O. coronatus fraterculus – królówka cynamonowa – północno-wschodnia Kolumbia do północno-zachodniej Wenezueli;
O. coronatus occidentalis – królówka ekwadorska – zachodni Ekwador, północno-zachodnie Peru;
O. coronatus swainsoni – królówka brazylijska – południowo-wschodnia Brazylia.

Morfologia

Długość ciała 15–17,5 cm, masa ciała 13–21 g^[6].

Zachowania godowe

Królówka ma stosunkowo duży czub, zwykle spoczywający na głowie. Rozkłada go w czasie zalotów oraz by odstraszyć wroga. Czub występuje u obu płci, lecz różni się kolorem. Rozkłada się do formy wachlarza. W okolicach dzioba ma również włoski.

Status

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w 1994 roku podzieliła ten takson na cztery osobne gatunki, które klasyfikuje następująco:

królówka koroniasta – gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern), trend liczebności populacji spadkowy^[3];
królówka północna – gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern), trend liczebności populacji spadkowy^[10];
królówka ekwadorska – gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened), trend liczebności populacji spadkowy^[11];
królówka brazylijska – gatunek narażony na wyginięcie (VU – Vulnerable), trend liczebności populacji spadkowy^[12].

Przypisy

↑ Onychorhynchus coronatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Royal Flycatcher (Onychorynchus coronatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-30)]. (ang.).
1 2 BirdLife International, Onychorhynchus coronatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).
1 2 3 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Onychorhynchidae Tello, Moyle, Marchese & Cracraft, 2009 - królówki - Royal Flycatchers and Allies (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-02-06].
↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 223, 1999.
1 2 J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 345. ISBN 84-87334-69-5. (ang.).
↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 9 [online], październik 2024 [dostęp 2025-02-06] .
1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-02-06]. (ang.).
↑ Kirwan, G.M., R. Sample, B. Shackelford, R. Kannan & P.F.D. Boesman: Tropical Royal Flycatcher (Onychorhynchus coronatus), version 2.1. [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg & B.K. Keeney) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-02-06]. (ang.).
↑ BirdLife International, Onychorhynchus mexicanus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).
↑ BirdLife International, Onychorhynchus occidentalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).
↑ BirdLife International, Onychorhynchus swainsoni, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy – królówka brazylijska O. (c.) swainsoni. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Onychorhynchus coronatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[ibc-2] Royal Flycatcher (Onychorynchus coronatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-30)]. (ang.).

[iucn-3] 1 2 BirdLife International, Onychorhynchus coronatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).

[mk-4] 1 2 3 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Onychorhynchidae Tello, Moyle, Marchese & Cracraft, 2009 - królówki - Royal Flycatchers and Allies (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-02-06].

[mc-5] P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 223, 1999.

[HBW-6] 1 2 J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 345. ISBN 84-87334-69-5. (ang.).

[hbwcheck-7] HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 9 [online], październik 2024 [dostęp 2025-02-06] .

[ioc-8] 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-02-06]. (ang.).

[botw-9] Kirwan, G.M., R. Sample, B. Shackelford, R. Kannan & P.F.D. Boesman: Tropical Royal Flycatcher (Onychorhynchus coronatus), version 2.1. [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg & B.K. Keeney) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-02-06]. (ang.).

[iucn2-10] BirdLife International, Onychorhynchus mexicanus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).

[iucn3-11] BirdLife International, Onychorhynchus occidentalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).

[iucn4-12] BirdLife International, Onychorhynchus swainsoni, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2025-02-06] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]