Kyz Żibek (opera)

Kyz Żibek
Қыз Жібек
Ilustracja
Wystawienie opery w Szymkencie, w centrum postać Kyz Żibek (2022)
Muzyka

Jewgienij Brusiłowski

Libretto

Gabit Musriepow

Liczba aktów

2 + epilog

Język oryginału

kazachski

Źródło literackie

epos Kyż Żibek

Czas trwania

około 90 minut

Prapremiera

7 listopada 1934

Kyz Żibek (kaz. Қыз Жібек, Kyz Żybek) – opera radzieckiego kompozytora Jewgienija Brusiłowskiego z librettem Gabita Musriepowa wystawiona po raz pierwszy w 1934 roku, uważana za pierwszą kazachską operę.

Historia

Pomysłodawcą powstania opery był ludowy komisarz oświaty Temirbek Żurgienow, który zachęcił do jej stworzenia wówczas szerzej nieznanego absolwenta leningradzkiego konserwatorium, Jewgienija Brusiłowskiego[1], skierowanego do Ałmaty[2] w 1933 roku[3]. Początkowo dzieło miało kształt dramatu muzycznego z epizodyczną rolą muzyki[3]. Opera powstała w oparciu o kazachski epos Kyz Żibek pochodzący z XVI wieku[4]. Libretto napisał Gabit Musriepow[5]. Została po raz pierwszy wystawiona roku w Kazachskim Teatrze Muzycznym[5] 7 listopada 1934 roku[3][6][1] (według innych źródeł w styczniu tegoż roku[1][5][7]). W premierowym wykonaniu wzięli udział ludowi śpiewacy[7], pierwsze wykonanie nie odniosło jednak sukcesu[2]. Kompozytor napisał w liście: Spektakl wypadł dobrze, ale moim zdaniem nie jest to sukces wśród szerokiej publiczności. (ros. Спектакль вышел неплохой, но, на мой взгляд, успеха у широкой публики не имеет.)[3] 17 maja 1936 roku opera została wystawiona w Moskwie[8] – obejrzeli ją wówczas m.in. Józef Stalin, Michaił Kalinin, Sergo Ordżonikidze, Wiaczesław Mołotow[1]. Trzecie wykonanie zaprezentowano w Leningradzie w 1937 roku[1]. W 1945 roku w Ałmaty wystawiono ją w nowej wersji[8]. Do 1953 roku grano operę z innym librettem[8], z czasem zmieniono tekst libretta[9]. W 1968 roku odbyło się tysięczne wykonanie opery, w którym wzięli udział aktorzy z premierowego wykonania[1].

Knar Abrahamyan uważa, że kompozytor przy tworzeniu tejże opery kierował się rasistowskim podejściem do Kazachów, co było związane z celami ZSRR: asymilacją, podporządkowaniem i zatarciem kazachskiej tożsamości, co miało służyć usunięciu oporu wobec imperium[10].

Charakterystyka

Kazachski znaczek wydany z okazji 80-lecia premiery opery z postacią Kyz Żibek

Opera składa się z dwóch aktów i epilogu, jest wykonywana w języku kazachskim[6]. Z uwagi na swój charakter jest uważana za pierwszą kazachską operę[1]. Motywy muzyczne wykorzystane w operze pochodzą z ludowej muzyki kazachskiej, a także są zapożyczone z dorobku muzyków takich, jak: Żajau Musa Bajżanow, Ukili Ibraj, Tattimbet Kazangap-uły[11]. Wykorzystano łącznie około 50 melodii ludowych[1]. Główny motyw muzyczny zawarty jest w pieśni Kyz Żibek pt. Gakku[11][2], którą skomponował Ukili Ibraj[1]. Opera została tak napisana, aby była przystępna do wykonania dla półprofesjonalnych artystów jak i dla nieobznajomionych słuchaczy[2].

Fabuła opery jest oparta na kazachskim eposie Kyz Żibek[6], który opowiada historię zbliżoną do tej zawartej w Romeo i Julii: piękna Kyz Żibek i bohaterski Tolegen pochodzili ze skłóconych ze sobą rodów (klan Tolegena to Żagałbajły, a klan Kyz Żibek to Szekty[12]), pragnęli swoją miłością pojednać swe rodziny, jednak zazdrosny konkurent Bekeżan zamordował Tolegena[4]. W eposie Kyz Żibek po dziewięciu latach od śmierci ukochanego poślubiła jego brata Sansyzbaja[4] – pojawia się motyw lewiratu[12] – w operze ten wątek jest pominięty[12].

Streszczenie fabuły

Akt I

Scena 1.

Wiosna. Karawana zatrzymała się wieczorem by odpocząć; Bekeżan wyznaje miłość pięknej i mądrej Kyz Żibek[6]. Ta odmawia, gdyż postanowiła poślubić mężczyznę, którego pokocha[6]. Do obozowiska przybywają Tolegen z przyjacielem Akyn Szegem; Kyz Żibek zakochuje się w Tolegenie[6]. Zazdrosny Bekeżan poprzysięga sobie zdobyć Kyz Żibek za wszelką cenę i podąża za Tolegenem, aby się na nim zemścić[6].

Scena 2.

Lato, pałac Bazarbaja; w pałacu trwają ćwiczenia łucznicze, a ojciec Tolegena nie pobłogosławił planowanego małżeństwa syna z Kyz Żibek[6].

Scena 3.

Bekeżan przybywa do pałacu i wyzywa na pojedynek Tolegena, który sugeruje, aby Kyz Żibek sama wybrała sobie męża[6]. Ojciec Tolegena nadal nie sprzyja małżeństwu syna i pragnie wydać syna za córkę sąsiadującego z jego włościami klanu[6]. Tolegen z błogosławieństwem matki a wbrew woli ojca wyrusza na niebezpieczną samotną wyprawę[6].

Akt II

Scena 1.

Bekeżan zrezygnował z chęci zabicia rywala, spotyka się z nim na stepie i oferuje mu przyjaźń[6]. Obaj wyruszają do Kyz Żibek; Tolegen przyjmuje to z radością i śpiewa pieśń o przyszłym szczęściu z ukochaną[6]. Gdy posłyszał to Bekeżan, poczuł zazdrość i zabił Tolegena[6].

Scena 2.

Bekeżan długi czas błądził po stepie, wypomina sobie chwilę słabości, w której zabił konkurenta. Postanawia powiedzieć Kyz Żibek o swojej zbrodni[6]. Nastała jesień, Kyz Żibek czeka na Tolegena i przygotowuje się do ślubu, jednak często nachodzą ją niepokojące sny[6]. Zjawia się Bekeżan i obwieszcza Kyz Żibek, co uczynił[6]. Zostaje wyklęty i skazany na banicję[6].

Epilog

Karawana wyrusza na zimowe obozowisko. Wysoko na niebie lecie łabędź będący symbolem prawdziwej i wiecznej miłości. Nastaje zima, a ziemia jest pokryta śniegiem delikatnym niczym łabędzie pióra[6].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Фатима Оразбекова, «Кыз - Жибек» – первая казахская опера [online], Talas-tynysi, 17 stycznia 2025 [dostęp 2025-04-18] (ros.).
  2. 1 2 3 4 Александра Черезова, Вторая юность «Кыз-Жибек» [online], AiF, 20 stycznia 2021 [dostęp 2025-04-19] (ros.).
  3. 1 2 3 4 Алоис Назаров, 75 лет опере «Кыз-Жибек» [online], alnaz.ru, 10 listopada 2009 [dostęp 2025-04-19].
  4. 1 2 3 szybkie narodziny i powolna śmierć? [online], Issuu [dostęp 2025-04-18] (ang.).
  5. 1 2 3 КЬIЗ ЖИБЕК, [w:] Bürkütbaj Ajaġanov (red.), Kazachstan: nacionalʹnaja ėnciklopedija, Burkitbaj Ajagan, t. 3 (KM), Almaty: Glavnaja Red. "Ķazaķ Ėnciklopedijasy", 2005, s. 376, ISBN 978-9965-9746-4-9 (ros.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Kyz Zhibek [online], astanaopera.kz [dostęp 2025-04-18] (ang.).
  7. 1 2 Опере «Кыз Жибек» исполняется 90 лет [online], 24.kz, 19 stycznia 2024 [dostęp 2025-04-18] (ros.).
  8. 1 2 3 А. Гозенпуд, Опера Евгения Брусиловского «Кыз-Жибек» [online], Belcanto.ru [dostęp 2025-04-18] (ros.).
  9. ↑ S. Musakhodzhaeva, Опера «КЫЗ-ЖИБЕК» Е. Брусиловского: эволюция музыкального текста в истории постановок, „Вестник КазНУ. Серия философии, культурологии и политологии”, 67 (1), 2019, s. 30–42, DOI: 10.26577/jpcp.2019.v67.i1.04, ISSN 1563-0277 [dostęp 2025-04-18] (ros.).
  10. ↑ From Steppe to Stage: Racialization and the Making of the First Kazakh National Opera with Knar Abrahamyan [online], music.columbia.edu [dostęp 2025-04-18] (ang.).
  11. 1 2 КЬIЗ ЖИБЕК, [w:] Bürkütbaj Ajaġanov (red.), Kazachstan: nacionalʹnaja ėnciklopedija, Burkitbaj Ajagan, t. 3 (KM), Almaty: Glavnaja Red. "Ķazaķ Ėnciklopedijasy", 2005, s. 377, ISBN 978-9965-9746-4-9 (ros.).
  12. 1 2 3 Екатерина Кинн, "Кыз-Жибек" - самый странный казахский дастан [online], Author.Today, 23 maja 2020 [dostęp 2025-04-19] (ros.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.