Maria (powieść)
 Ilustracja Michała Elwiro Andriollego | |
| Autor | |
|---|---|
| Typ utworu | |
| Data powstania |
1824 |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania | |
| Język | |
| Data wydania |
1825 |
Maria: powieść ukraińska – powieść poetycka w dwóch pieśniach Antoniego Malczewskiego, pierwsze zastosowanie tego gatunku na gruncie literatury polskiej. Powstała w Warszawie w 1824, wydana w 1825 tamże, dedykowana Julianowi Ursynowi Niemcewiczowi.
Rękopis Marii znajduje się w zbiorach Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu[1].
O randze i znaczeniu Marii świadczą jej wznowienia – do czasu powstania styczniowego miała 26 wydań, a dla polskich twórców romantycznych stanowiła ważny punkt odniesienia[2]. Parafrazą Marii jest poemat Wacław Juliusza Słowackiego, a adaptacją operową Maria, dzieło Romana Statkowskiego. Józef Simmler w 1849 r. stworzył obraz Pożegnanie Wacława z Marią, znajdujący się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu[3].
Treść
Tło fabularne Marii tworzą wydarzenia autentyczne, związane ze zbrodnią dokonaną 13 lutego 1771 na Gertrudzie Komorowskiej – pierwszej żonie Szczęsnego Potockiego, zamordowanej na polecenie przeciwnego małżeństwu teścia, wojewody wołyńskiego Franciszka Salezego Potockiego.
Wydarzenia historyczne przetworzone zostały według wzorca powieści poetyckich George’a Gordona Byrona i Waltera Scotta. Poeta przeniósł czas akcji w XVII wiek, a miejsce z Wołynia na Ukrainę.
Styl
Składający się z dwóch pieśni poemat utrzymany jest w nastroju bajronowskiego pesymizmu. Typowa dla gatunku jest także atmosfera grozy i tajemniczość, co osiągnięte zostaje przez brak chronologicznej ciągłości zdarzeń i umieszczenie ich na tle pejzażu stepowego. Uhistorycznienie fabuły stanowi nawiązanie do scottowskiego historyzmu.
Przypisy
- ↑ Antoni Malczewski, Maria, autograf poematu, 1825 r., [w:] Agnieszka Baszko (red.), 20/10: Spotkania z Arcydziełem w Bibliotece Raczyńskich, Poznań: Biblioteka Raczyńskich, 2018, s. 78, ISBN 978-83-943233-4-9 [dostęp 2025-01-30].
- ↑ Krzysztof Trybuś, „Maria” Antoniego Malczewskiego – odrzucone arcydzieło?, [w:] Agnieszka Baszko (red.), 20/10: Spotkania z Arcydziełem w Bibliotece Raczyńskich, Poznań: Biblioteka Raczyńskich, 2018, s. 80-83, ISBN 978-83-943233-4-9 [dostęp 2025-01-30].
- ↑ JÓZEF SIMMLER, Pożegnanie Wacława z Marią, 1849 [online], Muzeum Narodowe w Poznaniu [dostęp 2025-01-30] (pol.).
Zobacz też
- Pożegnanie Marii – pomnik w Poznaniu inspirowany powieścią
- Kozak w stepie, Alfons Dunin Borkowski – obraz inspirowany powieścią
Bibliografia
Linki zewnętrzne
- Maria w serwisie Wolne Lektury
- Powieść Maria zdigitalizowana w Sanockiej Bibliotece Cyfrowej
- Wydania utworu w bibliotece Polona