Maria Olszewska (łączniczka)
 podporucznik | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Stanowiska |
łączniczka |
| Odznaczenia | |
   | |
Maria Olszewska z d. Mianowska ps. Mira, Marysia (ur. 27 października 1901 w Częstochowie, zm. 1943) – od 1940 jako żołnierz Wywiadu Inspektoratu Miechów KO Kraków, łączniczka Komendanta Obwodu ZWZ-AK Olkusz Podokręgu Zagłębie Dąbrowskie Okręgu Śląskiego[1].
Życiorys
Urodziła się 27 października 1901 w Częstochowie w rodzinie ziemiańskiej Antoniego i Zofii Mianowskich. Podczas okupacji, będąc żoną oficera lotnika, który walczył na Zachodzie, gospodarowała w rodzinnym majątku Dębieniec usytuowanym k. Wolbromia, pow. Olkusz i k. Szreniawy pow. Miechów[1].
Do Związku Walki Zbrojnej przystąpiła w lutym 1940 jako „Mira”, a dom w którym mieszkała (pod kryptonimem Miś”) stał się lokalem Wywiadu Inspektoratu Miechowskiego Okręgu ZWZ-AK Kraków. Równocześnie Maria pełniła drugą funkcję, a mianowicie jako „Marysia” była łączniczką Komendanta Obwodu ZWZ Olkusz, Podokręgu (później Inspektoratu) Zagłębia Dąbrowskiego, należącego do Okręgu ZWZ Kraków, a później Okręgu Śląsk[1]. Dwór w Dębieńcu stanowił więc także schronienie dla konspiratorów zagłębiowskich, którzy się w nim ukrywali oraz był placówką partyzantki miechowskiej. U niej przebywali m.in. komendant Obwodu Olkusz kpt. Lech Trębakiewicz ps. „Wierny”, „Wiktor” jak i oficer zagłębiowski Roman Gasiński ps. „Mars”. Podlegała bezpośrednio, jako łączniczka dowódcy późniejszego, a powstałego jesienią 1942, batalionu wolbromskiego 106 Dywizji Piechoty Armii Krajowej mjr. W. Żakowskiemu ps. „Zagraj”[1]. W domu, w którym mieszkała przechowywano archiwum Obwodu Miechów i była opiekunką punktu kontaktowego Inspektoratu Zagłębie oraz magazynierką broni, a także redaktorką prasy konspiracyjnej, którą pisała i powielała na ukrytej maszynie do pisania[1]. Przypadkowe zatrzymanie R. Gasińskiego „Marsa” spowodowało, że Marię Olszewską 9 czerwca 1943 aresztowało gestapo miechowskie. Podczas śledztwa w Miechowie Maria nie zaprzeczyła, że zna „Kowalskiego”, ponieważ pod takim nazwiskiem „Mars” był zatrudniony fikcyjnie w jej majątku[2]. Podczas śledztwa przyznała się, przyjmując postawę wyniosłą i hardą, że pracuje w konspiracji. Pomimo okrutnego znęcania się nad nią (miała wybite oko, złamaną rękę i skopano ją do nieprzytomności) nic więcej nie ujawniła. Została wyprowadzona do lasu Chodorówka, gdzie została zastrzelona i zakopana. W „Biuletynie Informacyjnym Małopolski” nr 22/68 z 20 czerwca 1943 ukazał się artykuł na ten temat pt. Śmierć bohaterki opisujący jej śmierć[2].
Podporucznik Maria Olszewska Rozkazem Komendanta Okręgu Krakowskiego AK z 11 listopada 1944 za wyróżniające się męstwo i poświęcenie w pracy konspiracyjnej na terenie Inspektoratu Miechowskiego oraz bohaterską postawę po uwięzieniu została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[a][2]. Odznaczona została także Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Uwagi
- ↑ Nadanie to zostało zweryfikowane w Londynie Zarządzeniem Naczelnego Wodza z 21 sierpnia 1948 z nr. Krzyża 13201 i w 1966 oraz przez GKWO przy ZG ZBoWiD 8 sierpnia 1966
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Zawacka 2005 ↓, s. 260.
- 1 2 3 Zawacka 2005 ↓, s. 261.
Bibliografia
- Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari. Elżbieta Zawacka (red.). T. II: H-O. Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Kobiet”, 2005, s. 260–261. ISBN 83-88693-08-5.
- Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa Olszewska Maria [dostęp 2024-12-08]