Mieczysław Smolarski
| Imię i nazwisko |
Mieczysław Marian Smolarski |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość |
polska |
| Język |
polski |
| Alma Mater | |
| Dziedzina sztuki |
literatura |
| Epoka |
Młoda Polska[1] |
| Gatunek | |
| Ważne dzieła | |
|
Warneńczyk (1921) | |
| Odznaczenia | |
_BAR.svg.png){kind=small} | |
Mieczysław Marian Smolarski (ur. 6 kwietnia 1888 w Krakowie, zm. 21 stycznia 1967 w Warszawie) – polski pisarz, poeta, historyk literatury i eseista, autor przede wszystkim powieści historycznych osadzonych w realiach średniowiecznej Polski[2], spośród których najważniejszą jest prozatorski debiut, Warneńczyk (1921), mający w zamierzeniu autora „wskrzesić w Polsce rodzaj powieści historycznej”[5].
Fantastyka naukowa stanowiła wyjątek w dorobku pisarskim Smolarskiego[2]. Po opublikowaniu Miasta światłości (1924), a następnie Podróży poślubnej pana Hamiltona (1928) stał się on jednak sławny jako przedstawiciel katastrofizmu[3][4] oraz nurtu utopijnego w polskiej powieści fantastycznonaukowej[6]. Obie powieści „to typowe antyutopie będące wyrazem obaw przed skutkami nadmiernego postępu cywilizacyjnego”[7]. Publikacje te zyskały również rozgłos za sprawą nierozstrzygniętej dotychczas sprawy domniemanego plagiatu, którego miał się dopuścić Aldous Huxley pisząc Nowy wspaniały świat[8].
Smolarski, będąc pisarzem tworzącym w przeciągu trzech epok, tj. Młodej Polski, Dwudziestolecia międzywojennego oraz czasów powojennych, łączył w swoim stylu nastroje dekadenckie, międzywojenny katastrofizm oraz tony dydaktyczne[1]. W pisanej przez siebie poezji często dotykał tonów tyrtejskich, które w zamyśle autora miały przezwyciężać dekadencki pesymizm[9].
Życiorys
Jego rodzicami byli adwokat Kazimierz i Maria z Ripperów. W 1906 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale po pierwszym półroczu przeniósł się na Wydział Filozoficzny, aby podjąć naukę historii literatury, historii sztuki i filozofii. W 1911 uzyskał stopień doktora. W latach 1911–1913 przebywał w Paryżu. Po powrocie do kraju w 1914 objął stanowisko pracownika Muzeum Czartoryskich w Krakowie. W latach 1916–1918 był nauczycielem gimnazjalnym w Zakopanem.
W 1918 roku wyjechał na stałe do Warszawy, gdzie został zastępcą kierownika Biura tworzącej się Rady Stanu Królestwa Polskiego, a po powstaniu państwa polskiego – naczelnikiem Wydziału Prac Parlamentarnych w Biurze Sejmu. W maju 1934 roku zrezygnował z tej pracy na skutek konfliktu z nowym dyrektorem Biura Władysławem Dziadoszem. Po jakimś czasie został zatrudniony jako urzędnik w Komisji Dewizowej, gdzie pracował do wybuchu II wojny światowej.
W 1928 roku zgłosił akces do Polskiej Izby (Rady) Literackiej. Był członkiem Polskiego PEN Clubu od chwili jego powstania. W 1929 był założycielem i prezesem zarządu, działającego do 1937, Zrzeszenia Beletrystów Polskich (wybrany m.in. w 1933)[10].
Okupację niemiecką spędził w stolicy. W lecie 1940 roku został aresztowany przez Gestapo. Był więziony na Pawiaku przez kilka tygodni. W czasie powstania warszawskiego jego dom uległ zniszczeniu.
Po wojnie, w 1945 roku, został zastępcą kustosza w oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie w Nieborowie. W latach 1946–1951 przebywał w Łodzi, a następnie w Warszawie, gdzie m.in. napisał kilka przewodników krajoznawczych.
Po wojnie był członkiem Związku Literatów Polskich i od 1957 roku Klubu Literatów „Krąg”.
Przyjaciel Stefana Żeromskiego i Karola Irzykowskiego. Autor powieści i nowel fantastycznych inspirowanych twórczością Antoniego Langego i Stefana Grabińskiego. Jako poeta – klasycysta z zacięciem katastroficznym wyniesionym z doświadczeń I i II wojny światowej.
Jego żoną była Halina Bronikowska-Smolarska (1888–1964), poetka, a synem Bohdan (1924–1943), żołnierz Uderzeniowego Batalionu Kadrowego por. Zbigniewa Czarnockiego, poległy pod Stryjówką.
Zmarł w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 77-5-12)[11].
Twórczość
Mieczysław Smolarski tworzył w przeciągu trzech epok, tj. Młodej Polski, Dwudziestolecia międzywojennego oraz czasów powojennych. Sprawiło to, że jego styl pisarski łączył nastroje dekadenckie, międzywojenny katastrofizm oraz tony dydaktyczne[1]. W pisanej przez siebie poezji często dotykał tonów tyrtejskich, które w zamyśle autora miały przezwyciężać dekadencki pesymizm[9].
Powieści historyczne
Większą część twórczości prozatorskiej Smolarskiego zajmują powieści historyczne osadzone w realiach średniowiecznej oraz renesansowej Polski[2]. Taki charakter miał już debiut książkowy autora, Warneńczyk (1921), który „wskrzeszał w Polsce rodzaj powieści historycznej”[5].
Powieść Białe moce z 1925 roku, łącząc historyczny koloryt renesansu z poetyką pieśni średniowiecznej, była próbą stworzenia nowoczesnej odmiany dawnego romansu rycerskiego[12].
Powieści podróżniczo-przygodowe
Smolarski był również autorem kilku powieści podróżniczo-przygodowych wzorowanych na prozie Juliusza Verne’a oraz Jamesa Cooka[13]. Ważnym przesłaniem większości tych utworów była moralna nauka dotycząca godnego traktowania ludzi innych kultur, także tych uznanych za „dzikich”[13].
Powieści fantastyczno-naukowe
Dwie fantastyczno-naukowe powieści Smolarskiego, Miasto światłości (1924) oraz Podróż poślubna pana Hamiltona (1928), „to typowe antyutopie będące wyrazem obaw przed skutkami nadmiernego postępu cywilizacyjnego”[7]. Publikacje te zyskały również rozgłos za sprawą nierozstrzygniętej dotychczas sprawy domniemanego plagiatu, którego miał się dopuścić Aldous Huxley jako autor Nowego wspaniałego świata[8].
Stosunek Smolarskiego do wizji rozwoju technicznego i cywilizacyjnego jest ambiwalentny, łącząc w sobie podziw dla ludzkich sił twórczych i tony katastroficzne[14].
Ordery i odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1933)[15]
Publikacje książkowe
Proza
- Warneńczyk (1920-1921)
- Archiwariusz Gordon (1921)
- Gwiazdy Warny (1922)
- Człowiek bez przeszłości (1923)
- Niezwykły kryształ (1924)
- Miasto światłości (1924)
- Białe moce (1925)
- Baśnie przy kominku (1925)
- Ogród przed burzą (1925)
- Spytek z Melsztyna (1925)
- Z wielkiego miasta(1925)
- Uczta Baltazara (1926)
- Czarcie kręgi (1926)
- Poszukiwacz złota (1927)
- Pieśń ulicy (1927)
- Podróż poślubna pana Hamiltona (1928)
- Ludzie w maskach (1928)
- Lalka Hanny Korda (1929)
- Na ziemiach Polskich bój (1930)
- Przygoda jednej nocy (1932)
- Iskry na szablach (1938)
- W złoconych pałacach wielkiego chana (1956)
- Pierścień z Apollonem (1957)
- Tajemnice wysp południowych (1959)
- Miasto starych dzwonów (1960)
- Muzykanci króla jegomości (1963)
- Wśród burzy
Poezja
- Pieśni i śpiewy rycerskie (1910)
- Rapsody Rycerskie (1920)
- Wino młodości (1934)
- Pogodny światek – wiersze dla dzieci (1947)
Studia naukowe
- Poeta wiersza do Legji – Cyprian Godebski (1910)
- Poezja Powstania Listopadowego (1911)
- Poezja legionów – dysertacja doktorska (1912)
- Studja nad Wolterem w Polsce (1918)
- Mickiewicz w kursach literatury słowiańskiej (1925)
- Młodość sławnych Polaków (1928)
- Przygody Polskich podróżników (1930)
- Hanna Krzemieniecka dzieje myśli i twórczości (1935)
- Dawna Polska w oczach podróżników (1946)
- Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska z Gosłowic (1947)
- Przewodnik „Nieborów” (1952)
- Przewodnik „Kazimierz” (1953)
- Przewodnik „Łowickie” (1953)
- Światło nad księgami (1954)
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Smuszkiewicz 1982 ↓, s. 197-198.
- 1 2 3 4 Smuszkiewicz 1982 ↓, s. 196.
- 1 2 Smuszkiewicz 1982 ↓, s. 197.
- 1 2 Kwiatkowski 2001 ↓, s. 247.
- 1 2 Smolarski 1930 ↓, s. 3.
- ↑ Smuszkiewicz 1988 ↓, s. 233.
- 1 2 Smuszkiewicz 1982 ↓, s. 196-197.
- 1 2 Purska 1980 ↓, s. 14.
- 1 2 Feldman 1985 ↓, s. 370.
- ↑ Nowy zarząd Zrzeszenia beletrystów. „Kurier Warszawski”. Nr 104, s. 3, 14 kwietnia 1933.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: SMOLARSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-11-02].
- ↑ Malinowski 1980 ↓, s. 112.
- 1 2 Frycie 1990 ↓, s. 174.
- ↑ Wikarska 2018 ↓, s. 52.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 278 „za zasługi w służbie państwowej i na polu pracy społecznej”.
Bibliografia
- Janusz Bobrek. Echa Spenglera w teorii upadku cywilizacji zachodnioeuropejskiej w prozie katastroficznej polskiego Dwudziestolecia. „Prace Literackie”, 2006.
- Wilhelm Feldman: Współczesna literatura polska. Tom 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985.
- Stanisław Frycie: Literatura dla dzieci i młdozieży w latach 145-1970. Warszawa: WSiP, 1990.
- Jerzy Kwiatkowski: Dwudziestolecie międzywojenne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.
- Jan Malinowski. Tematyka przedrozbiorowa w polskiej powieści historycznej Dwudziestolecia międzywojennego. „Zeszyty Naukowe Polskiej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia filologii polskiej”, 1980.
- Anna Purska. Plagiat czy przypadek. „Literatura”, 1980.
- Mieczysław Smolarski: Warneńczyk. Warszawa: Wydawnictwo Koziańskich, 1930.
- Antoni Smuszkiewicz: Posłowie do książki „Miasto światłości”. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988.
- Antoni Smuszkiewicz: Zaczarowana gra. Zarys dziejów fantastyki naukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1982.
- Emilia Wikarska. Ludzie i miasto w prozie dwudziestolecia międzywojennego z perspektywy współczesnej lektury. „Teksty i konteksty”, 2018.
- R. Skręt, Mieczysław Marian Smolarski, [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny