Most Odrzański w Krośnie Odrzańskim

Most powstał w miejsce konstrukcji wzniesionej w XIX w. typu holenderskiego, podnoszonej, składającej się z trzynastu jarzm mostowych^[1]. Największe zagrożenie dla wysłużonego mostu stworzyła zima roku 1876, kiedy to kry lodowe niemal nie zniosły go z nurtem. Stary most nastręczał także wielu problemów żeglarzom z uwagi na fakt, że nie był usytuowany prostopadle do nurtu. Wskutek tego jednostki pływające często narażone były na uszkodzenia w zetknięciu z elementami pełniącymi rolę lodołamaczy. Aby uniknąć utrudnień dla użytkowników drogi wodnej, nowy projekt został przesunięty w kierunku wschodnim, co z kolei wymuszało zmiany w układzie urbanistycznym ulic krośnieńskiej Starówki. Ostateczne uzgodnienia pomiędzy Zarządem Dróg Prowincjonalnych, Zarządem Regulacji Rzeki Odry i władzami miejskimi zapadły na spotkaniu 12 marca 1903 r.^[2] Przeprawa została wybudowana ze środków państwowych, przy wsparciu samorządu miejskiego. Koszt inwestycji wyniósł 356 000 marek. Głównym projektantem i jednocześnie nadzorującym prace był mistrz budowlany Ziegler, kierownikiem budowy inżynier Saalfeld^[3]. Prawdopodobnie projekt został zapożyczony od królewskiego inspektora budowlanego Rautenberga, twórcy Mostu Odrzańskiego w Brzegu. W trakcie realizacji projektu wyburzono kilka budynków, które w większości zlokalizowane były w ubogiej, nieprzynoszącej chluby dzielnicy, a także fragmenty średniowiecznych murów miejskich. Prace rozpoczęły się już w 1903 r. od wzniesienia jednego filara w nurcie rzeki i jednego brzegowego. Zgodnie z harmonogramem roboty związane z budową wszystkich czterech podpór zakończyły w sierpniu 1904 r. Uroczyste otwarcie przeprawy nastąpiło 10 czerwca 1905 r. Początkowo jako pierwszy miał przejechać przez niego wóz z obornikiem, ale ostatecznie odstąpiono od tego uznając, że nie będzie to godne tej schludnej i nowej budowli. Oficjalnie pierwszą osobą, która przeszła przez most był kapitan armii von Götzen, a pierwszym pojazdem – powóz konny radcy podatkowego Kadego^[4].

W konstrukcji zachowało się wiele pierwotnych zdobników, m.in.: wsporniki pod lampy oświetleniowe i ażurowe portale przy filarach. W okresie Republiki Weimarskiej most zdobiły podwieszone w górnej części dwa czarne, heraldyczne (jak wynika z projektów technicznych) orły o wymiarach 1,8m x 2,5m. Ich wygląd nawiązywał do symboliki pruskiej (królewskiej), ale był także prawdopodobnie elementem wiążącym się z dawnym symbolem księstwa krośnieńskiego, którego to herb znajdował się w wielkim herbie Królestwa Prus. Taki wniosek można wysnuć analizując most w Brzegu, który zdobił herb miasta podtrzymywany przez anioła. Pierwszy duży pochód, który przeszedł nowym mostem odbył się w lipcu 1905 r. i był związany z hucznymi obchodami rocznicy 900- lecia miasta^[4].

W roku 1933, wbrew traktatowi wersalskiemu rozpoczęto w Krośnie formowanie pułku piechoty (początkowo pod nazwą Infanterie Regiment Crossen), przekształconego następnie w jednostkę zmotoryzowaną. Zapewne było to jedną z przyczyn poszerzenia jezdni i wzmocnienia konstrukcji już w roku 1936.

W 1945 r. niemiecka obrona skupiła się na przyczółku mostowym (miejscowość – punkt oporu)^[5]. Głównym zadaniem nielicznej grupy obrońców, składających się z resztek wycofujących się oddziałów niemieckich było opóźnianie nacierających od prawobrzeżnej części miasta (Kamień, Łochowice) wojsk radzieckich. Most został zaminowany i ostatecznie wysadzony przez oddział Wehrmachtu. Miało to miejsce o poranku 15 lutego 1945 r. W pierwszym okresie zastępował go most pontonowy, a następnie drewniany, oba wybudowane przez Rosjan. Most drewniany służył do przeprawy dla pojazdów, a pomiędzy zniszczonymi przęsłami mostu stalowego przeprowadzono stalowe liny, na których wyłożono drewnianą, dębową kładkę. Ta prowizoryczna przeprawa miała ok. 10 metrów długości i 3 metry szerokości, i co zrozumiałe wzbudzała strach wśród mieszkańców, którzy mieli przeprawić się na drugi brzeg Odry^[6]. Głównym zagrożeniem dla obu konstrukcji były w pierwszych latach potężne zatory lodowe. Mimo ofiarności oddziałów saperskich w walce z krą lodową już w 1947 r. most został uszkodzony i na krótki czas wyłączony z ruchu kołowego^[7]. Uznanie dla poświęcenia żołnierzy znalazło swój wyraz w Uchwale nr 16 z 1947 r. MRN w Krośnie Odrzańskim: „Miejska Rada Narodowa w dowód wdzięczności za ofiarną pracę przy ochronie mostu na Odrze w Krośnie – Odrzańskim składa tą drogą pierwszemu batalionowi 4 pułku saperów Łużyckich stacjonowanych w Poznaniu jak największe uznanie za położony trud i bohaterskie przeciw stawienie się napierającemu żywiołowi jakim była powódź i pochód lodów w czasie od dnia 10.III. do 24.III.1947 r. Praca Bohaterskiego Plutonu została uwieńczona uratowaniem mostu od zagłady”^[8].

Niemal wszystkie dotychczasowe prace remontowe i modernizacyjne związane były z dynamicznie rozwijającą się motoryzacją, a co za tym idzie wzrastającym natężeniem ruchu. W roku 1953 wykonano zabieg poszerzenia jezdni i wzmocnienia konstrukcji, pokrywając jezdnię masą bitumiczną. Wreszcie w 1960 roku zastąpiono ją asfaltem.

W roku 1999 dokonano kapitalnego remontu przeprawy (piaskowanie elementów metalowych, zmiana nawierzchni jezdni i ciągów pieszych, malowanie w tym pokrywanie środkami przeciwkorozyjnymi), a na okres prac wzniesiono równolegle most tymczasowy.