Narzeczeni (baśń)

Narzeczeni / Bąk i piłka

Kjærestefolkene / Toppen og bolden

ilustracja wygenerowana przez AI, Grok 3
Autor	Hans Christian Andersen
Typ utworu	baśń literacka
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Kopenhaga
Język	duński
Data wydania	11 listopada 1843
Wydawca	C. A. Reitzel

Narzeczeni, także Bąk i piłka (duń. Kjærestefolkene / Toppen og bolden) – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w 1843 roku.

Szereg baśni napisanych przez Hansa Christiana Andersena, takich jak Brzydkie kaczątko czy Świniarczyk, zawiera elementy autobiograficzne, odzwierciedlające jego własne uczucia alienacji i trudności życiowe^[1]. Analiza listów i biografii może być podstawą do sądzenia, iż odrzucenie przez Riborg Voigt, które Andersen boleśnie przeżył, znajduje odzwierciedlenie w fabule baśni o Bąku i piłce (duń. Toppen og bolden). Riborg była siostrą przyjaciela pisarza, Christiana Voigta. Andersen zakochał się w dziewczynie podczas pobytu w Faaborg w 1830 roku. Riborg, córka zamożnego kupca, była już zaręczona, co uniemożliwiło związek z Andersenem. Mężczyzna opisywał w listach do przyjaciół swoje bolesne rozczarowanie, wskazując na głębokie emocje związane z tym odrzuceniem. Aż do śmierci w 1875 roku nosił list pożegnalny od Riborg w skórzanym woreczku przy szyi^[2][3].

Baśń literacka o Bąku i piłce została opublikowana przez wydawnictwo C.A. Reitzel w Kopenhadze 11 listopada 1843 roku w zbiorze baśni literackich Nowe przygody. Tom pierwszy. Pierwsza kolekcja. 1844 (duń. Nye Eventyr. Første Bind. Første Samling. 1844) wraz ze Słowikiem, Brzydkim kaczątkiem oraz Aniołem^[4]. Zbiorek zawierający te baśnie dwukrotnie wznawiano: w grudniu 1843 roku oraz w 1847 roku. Andersen chwalił się w listach, że żadna z dotychczasowych publikacji z jego baśniami nie odniosła tak dużego sukcesu. Baśnie były chwalone przez prasę^[5].

Baśń zainspirowała powstanie i odsłonięcie w Odense 25 lipca 1993 rzeźby autorstwa Marianne Hesselbjerg przedstawiającej Bąka i piłkę^[6].

W pudełku leżą różne zabawki. Bąk proponuje piłce małżeństwo, ale jego konkury zostają odrzucone. Piłka jest wykonana z safianowych pantofli radcy, a to nie byle co. Chłopiec przemalowuje bąka, który drugi raz proponuje piłce wspólne pożycie. Piłka sugeruje, że już obiecała swoją rękę jaskółce. Chłopiec podrzuca piłkę wysoko i traci ją z pola widzenia. Już nie udaje się jej odnaleźć^[7].

Po latach bąk trafia na śmietnik. Pośród szlamu z rynny i odpadków kapuścianych zauważa starą piłkę. Jakże jest odmieniona, brudna i brzydka. Piłka opowiada o swym strasznym pięcioletnim cierpieniu. Nagle służąca odnajduje bąka i zabiera go ze sobą do środka. Bąk przestaje myśleć o swej starej miłości^[7].

• 1899 – Bąk i piłka – przekład Cecylii Niewiadomskiej.
• ok. 1923 – Wanda Młodnicka (tłum.): Czuła para. W: Nowy wybór bajek Andersena. Lwów • Warszawa • Poznań. s. 63–65. [dostęp 2025-04-08].
• 1956 – Narzeczeni: Stefania Beylin (tłum.), Jarosław Iwaszkiewicz (tłum.), Stanisław Sawicki (tłum.): Baśnie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Brak numerów stron w książce

W 1969 roku powstał duński film kukiełkowy na podstawie baśni zatytułowany „Toppen og bolden” w reżyserii Pera Holsta^[8].

• Bąk i piłka (audiobook) na YouTube