Pałac Balów w Tuligłowach
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Adres | |
| Typ budynku | |
| Styl architektoniczny | |
| Architekt | |
| Inwestor |
Stanisław Bal |
| Rozpoczęcie budowy |
1898 |
| Ukończenie budowy |
1899 |
| Pierwszy właściciel |
Stanisław Bal, Maria Bal |
Położenie na mapie Ukrainy  | |
| 49°35′48″N 23°37′36″E/49,596581 23,626571 | |
Pałac Balów – pałac znajdujący się we wsi Tuligłowy w obwodzie lwowskim (Ukraina). Zbudowany został w latach 1898-1899 według projektu lwowskiego architekta Władysława Halickiego w stylu francuskiego neorenesansu[1].
W niektórych źródłach jako architektów pałacu wymienia się Ferdinanda Fellnera i Hermanna Helmera, autorów projektu Kasyna Szlacheckiego we Lwowie[2].
Budynek murowany, dwukondygnacyjny, na planie zbliżonym do kwadratu. Autorem dekoracji rzeźbiarskiej, uważanej za najbogatszą ze wszystkich rezydencji pałacowych obwodu lwowskiego, był lwowski rzeźbiarz Piotr Harasimowicz[1].
Historia i stan obecny
Na początku XIX wieku dobra w Tuligłowach były własnością Ossolińskich, od których wieś przeszła w ręce rodu Balów herbu Gozdawa[3]. Stanisław Bal i jego żona Maria Bal w latach 1898–1899 zbudowali nowy, duży pałac. Maria była muzą malarza Jacka Malczewskiego, którego drewniana pracownia znajdowała się w pałacu[2].
Po agresji ZSRR na Polskę w 1939 roku pałac został znacjonalizowany, a Balowie opuścili Tuligłowy[4].
W 1954 roku w dawnej rezydencji umieszczono przychodnię przeciwgruźliczą, kierował nią Wołodymyr Pankiw, który był głównym lekarzem do 1958 roku. Decyzją Sejmiku Obwodu Lwowskiego z dnia 9 czerwca 2017 roku zakończyła działalność[4]. Przed zamknięciem dokonano naprawy dachu, pokryto go blachodachówką[5]. W 2020 roku władze przestały pilnować budynku, który stał otwarty[4].
Pałac jest własnością Samorządu Obwodu Lwowskiego. Nie został wpisany do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy[6] i nie posiada oficjalnego statusu zabytku architektury. 23 listopada 2022 roku pałac przekazano muzeum historycznemu w Winnikach[7].
Do pałacu można wejść od strony dziedzińca przez przeszkloną werandę, obok której znajduje się półkolista oficyna z wysokimi oknami. Balkony posiadają kute metalowe ogrodzenia. Do pałacu przylega duży park. Dobrze zachowały się masywne drewniane schody (podobne do tych w Kasynie Szlacheckim we Lwowie), rzeźbiony herb Balów, fragmenty, sztukaterie na stropach. W pobliżu pałacu znajduje się oficyna, która z uwagi na kolumnowy portyk przypomina dworek, a obok niej stoją dawne zabudowania gospodarcze[2].
Na terenie cmentarza w Tuligłowach, naprzeciwko bramy głównej, zachowały się ruiny kaplicy rodowej Balów[1]. Jest to budowla w stylu klasycystycznym, na rzucie prostokąta z trójbocznie zamkniętą częścią ołtarzową. Kaplicę wybudowano na początku XX wieku. W tympanonie frontonu widnieje herb rodowy Balów. We wnętrzu zachowały się kamienne epitafia siedmiu członków rodu[4]. W podziemiach kaplicy pochowano co najmniej siedmioro członków rodziny[2].
Pałac wchodzi w skład planowanego szlaku turystycznego Korolowski Szlacz, który będzie przebiegał ze Lwowa przez Komarno, Tułigłowy, Wysznię, Sambor i Ławrów[7]. Inicjatorem rozwoju szlaku jest Ihor Tymets, dyrektor Muzeum Historycznego i Lokalnego w Winnikach[8].
Galeria
Pałac Balów
Rzeźbiony herb rodziny Balów
Wielkie schody
Galeria na drugim piętrze
Fragment wnętrza
Piec i sztukaterie na suficie
Przypisy
- 1 2 3 Тулиголове | Україна Інкогніта. ukrainaincognita.com. [dostęp 2021-01-07].
- 1 2 3 4 Łukasz Bajda, Balowie Z bieszczadzkich lasów na salony Krakowa i Lwowa, Rzeszów: LIBRA, 2011, s. 158, ISBN 978-83-891-8386-6 (pol.).
- ↑ Пам’ятки культурної спадщини. www.gorodok-vlada.gov.ua. [dostęp 2021-01-07]. (ukr.).
- 1 2 3 4 Степан Шніцар: Тулиголови крізь глибину століть до сьогодення. Краєзнавчо-історичне дослідження з історії села. Львів: Видавничий Дім "Панорама", 2021, s. 272.
- ↑ Леся Малахівська: Пам’ятки маловідомого села Тулиголови на Львівщині. Фотографії старого Львова, 2020-06-04. [dostęp 2021-01-07]. (ukr.).
- ↑ Міністерство культури України :: Державний реєстр нерухомих пам'яток України. mincult.kmu.gov.ua. [dostęp 2021-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-01-11)].
- 1 2 Орися Шиян: Покинутий палац XIX ст. на Львівщині передали музею для розвитку туризму. ZAXID.NET. [dostęp 2023-01-08]. (ukr.).
- ↑ Королівський шлях: новий турмаршрут проляже через Львів, Комарне, Тулиголове, Вишню, Самбір та Лаврів. DailyLviv.com. [dostęp 2023-01-08]. (ukr.).