Pałac Zamoyskich w Adampolu

Pałac Zamoyskich w Adampolu

nr rej. A/1135 z 28.08.1981
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Miejscowość	Adampol
Styl architektoniczny	eklektyzm
Rozpoczęcie budowy	1923
Ukończenie budowy	1928
Ważniejsze przebudowy	1928-1931
Pierwszy właściciel	Konstanty Zamoyski (1846–1923)
Położenie na mapie województwa lubelskiego Pałac Zamoyskich w Adampolu
Położenie na mapie Polski Pałac Zamoyskich w Adampolu
51°32′45″N 23°27′50″E/51,545833 23,463889

Pałac Zamoyskich w Adampolu – letni pałac myśliwski Zamoyskich w Adampolu w powiecie włodawskim, w województwie lubelskim. Zbudowany w latach 1923–1928 w stylu eklektycznym na zlecenie Konstantego Zamoyskiego^[1]. Wraz z zespołem pałacowym wpisany jest do rejestru zabytków województwa lubelskiego^[2].

Budowa pałacu w miejscu dawnej leśniczówki, rozpoczęła się w 1923 roku decyzją Konstantego Zamoyskiego, po tym, jak poprzednia rodzinna rezydencja Zamoyskich w Różance uległa zniszczeniu w czasie I wojny światowej. Projektantem pałacu był sam Konstanty, a architektem Zygmunt Dewuar, później Jan Koszczyc Witkiewicz^[3].

W październiku 1939 roku, po wybuchu II wojny światowej, majątek przeszedł w ręce niemieckiego zarządu^[4], a sama rodzina Zamoyskich została wysiedlona w 1942 roku. W 1945 roku pałac stał się własnością Skarbu Państwa^[3].

Pałac wraz z bocznymi skrzydłami i z zabudowaniami gospodarczymi zgrupowany jest wokół czterobocznego dziedzińca. Główny budynek, z elewacją frontową zwróconą na południowy wschód, wzniesiony został na planie podłużnego prostokąta z półkolistą kolumnadą na osi fasady. Od wschodu dostawione jest pod kątem prostym skrzydło boczne na planie podłużnym z ryzalitami na osi z przodu i z tyłu. W części północnej pomiędzy skrzydłami bocznymi a budynkami gospodarczymi znajdują się wieżyczki na planie koła.

Główny budynek wchodzący w skład zespołu jest parterowy, podpiwniczony, z użytkowym poddaszem i wieżami w północnych narożach. Korpus nakryty wysokim dachem dwuspadowym z lukarnami i wieżami z dachami cebulastymi. Od południowego zachodu do korpusu przylega parterowy korytarz z półkolistym ryzalitem od zewnątrz, nad którym znajduje się trakt spacerowy. Ściany zewnętrzne pałacu na niskim cokole, gładkie zwieńczone gzymsem.

Fasada jednokondygnacyjna, dwunastoosiowa. Pośrodku znajduje się półkolisty portyk o wysokich smukłych kolumnach, na którym wspiera się balkon. Okna rozmieszczone regularnie. Elewacja północno-zachodnia, od dziedzińca parterowa w części korpusu, z pięcioosiowym dwukondygnacyjnym ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem, flankowana piętrowymi wieżami o nieregularnie rozmieszczonych oknach. Szczyt ryzalitu opracowany jest w następujący sposób: w prostokątnym polu środkowym ujętym pilastrami znajduje się kartusz herbowy, nad którym umieszczony został trójkątny przyczółek z gzymsem kostkowym. Partia środkowa ujęta została dwoma spływami, które zakończone są niewielkimi filarami.

Dekoracja ścian i wnętrza wykonana została z elementów rzeźbiarskich przeniesionych ze zniszczonego w czasie I wojny światowej osiemnastowiecznego pałacu w Różance, dawnej siedziby linii rodu Zamoyskich z Włodawy. We wschodnim skrzydle wkomponowano trzynaście kapiteli korynckich, pochodzących z początku XVIII wieku oraz tablicę informacyjną z datą 1716. Do pałacu w przeniesiono także kominek z 1836 oraz kilka klasycystycznych rzeźb. W skrzydle zachodnim, w kaplicy, wmontowano dwa średniowieczne witraże^[5].

Od 1946 roku założenie pałacowe służy jako szpital przeciwgruźliczy^[4][6].