Pacyfikacja Cecylówki Głowaczowskiej

Pacyfikacja Cecylówki Głowaczowskiej
Ilustracja
Pomnik w Cecylówce Głowaczowskiej upamiętniający ofiary pacyfikacji
Państwo

 Polska

Miejsce

Cecylówka Głowaczowska

Data

13 września 1939

Liczba zabitych

54–68 osoby

Typ ataku

spalenie żywcem, rozstrzelanie

Sprawca

Wehrmacht

Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa konturowa Polski w 1939 r., w centrum znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia51°39′22″N 21°14′11″E/51,656111 21,236389

Pacyfikacja Cecylówki Głowaczowskiej – zbrodnia wojenna popełniona przez żołnierzy niemieckiego Wehrmachtu 13 września 1939 roku[a], w czasie II wojny światowej, we wsi Cecylówka Głowaczowska.

Podczas kampanii wrześniowej okolice Cecylówki były terenem zaciekłych walk między wojskami polskimi a niemieckimi. 13 września o poranku do wsi wkroczył niezidentyfikowany oddział Wehrmachtu. Z nieustalonych przyczyn Niemcy zatrzymali wszystkich przebywających w Cecylówce mężczyzn, po czym zamknęli ich w jednej ze stodół, którą następnie obrzucili granatami i podpalili.

Masakrę przeżyło tylko czterech mężczyzn. Liczba zamordowanych wyniosła od 54 do 68 osób. Wśród ofiar znajdowało się kilkunastu Żydów.

Preludium

W przededniu II wojny światowej Cecylówka Głowaczowska była stosunkowo dużą wsią typu ulicówka, zamieszkiwaną przez Polaków i Żydów[1].

Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku okolice Cecylówki Głowaczowskiej stały się terenem zaciekłych walk między oddziałami Wojska Polskiego a jednostkami Wehrmachtu. Wielu mieszkańców opuściło wieś w obawie przed zbliżającym się frontem, jednak większość mężczyzn pozostała, aby doglądać pozostawionego dobytku[1].

12 września żołnierze Wehrmachtu spalili sąsiadującą z Cecylówką wieś Helenówek, mordując siedmiu mieszkańców. Ponadto we wsi Matyldzin zamordowali dwóch mężczyzn z Lipskich Bud[2][3].

Przebieg

13 września około godziny 9:00 Niemcy wkroczyli do Cecylówki. Idąc przez wieś metodycznie, dom po domu, wyprowadzali mężczyzn na drogę i poddawali ich rewizji. Każdego, przy którym znaleziono choćby scyzoryk lub brzytwę, zabijano na miejscu[1].

W pewnym momencie przed szpalerem Polaków i Żydów ustawiono karabin maszynowy, najwyraźniej z zamiarem ich rozstrzelania. Egzekucja została jednak odwołana przez niemieckiego oficera[1]. Następnie zatrzymanych ustawiono w kolumnę czwórkową i pognano na drugi koniec wsi[2]. Wcześniej, za pośrednictwem tłumacza, rozkazano im oddać dowody tożsamości, które natychmiast spalono. Po dotarciu na miejsce wszystkich mężczyzn wpędzono do stodoły należącej do rodziny Gzowskich, gdzie spędzili w zamknięciu kilka godzin[1].

Około południa Niemcy otworzyli wrota do stodoły i zaczęli ciskać do środka granaty ręczne. Budynek wkrótce stanął w płomieniach[1][2]. Ofiary, które próbowały uciec, były zabijane przez żołnierzy[1]. Ostatecznie masakrę przeżyło jedynie czterech mężczyzn – trzech Polaków oraz nieznany z nazwiska Żyd – którzy, korzystając z osłony dymu[2], wymknęli się z płonącej stodoły i ukryli w pobliskich zabudowaniach[1].

Ofiary pochowano w masowym grobie wykopanym w miejscu masakry. Pochówkiem zajęli się sprowadzeni przez Niemców mieszkańcy sąsiednich miejscowości[1].

Według najbardziej ostrożnych szacunków 13 września 1939 roku w Cecylówce Głowaczowskiej zamordowano 54 osoby[1]. W polskich opracowaniach można znaleźć informację, że liczba ofiar sięgnęła około 60[4], 65[5] lub 68[6][7][b]. Wśród nich znajdowało się kilkunastu Żydów[4][5].

Przyczyna masakry nie została ustalona. Agnieszka Rybak przypuszczała, że pretekstem mógł być fakt, iż pewna liczba polskich żołnierzy, po rozbiciu swoich jednostek, przebrała się w cywilne ubrania i porzuciła mundury we wsi. Pacyfikacja Cecylówki mogła również stanowić akt zemsty za to, że dzień wcześniej polscy żołnierze przez pewien czas stawiali opór, wykorzystując jej zabudowania[1].

Nie udało się także zidentyfikować niemieckiej jednostki odpowiedzialnej za zbrodnię. Ustalono jedynie, że w tym czasie w okolicach Cecylówki operował III batalion 72 pułku piechoty 46 Dywizji Piechoty oraz 65 batalion pancerny 1 Dywizji Lekkiej[1].

Epilog

W latach powojennych upamiętnienie ofiar pacyfikacji początkowo ograniczało się do obramowania masowego grobu oraz postawienia na nim drewnianego krzyża[1].

W 1969 roku, z inicjatywy miejscowego społecznika, na mogile wzniesiono pomnik w kształcie komina krematorium[1]. Na tablicy pamiątkowej stanowiącej element pomnika widnieje inskrypcja o treści:[8]

Ofiarom bestialskiego mordu dokonanego 13 września 1939 r. na 54 obywatelach polskich spalonych żywcem przez hitlerowskiego okupanta.
W dowód pamięci społeczeństwo Cecylówki i okolicznych wsi.

Ze względu na fakt, że pomnik odsłonięto niedługo po wydarzeniach marca 1968 roku, inskrypcja nie zawiera wzmianek o żydowskich ofiarach[1].

Po wojnie sprawę pacyfikacji Cecylówki Głowaczowskiej badała Centrala Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu. Niemieckim śledczym nie udało się jednak zidentyfikować sprawców ani postawić im zarzutów[1].

Uwagi

  1. ↑ Niektóre źródła błędnie datują pacyfikację Cecylówki Głowaczowskiej na 12 lub 15 września 1939 roku. Por. Madajczyk 1965 ↓, s. 50 i Rejestr 1980 ↓, s. 28.
  2. ↑ Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945 podaje przy tym, że około 50 ofiar rozstrzelano, a pozostałych osiemnaście spalono żywcem w stodole. Patrz: Rejestr 1980 ↓, s. 28.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Agnieszka Rybak. Sąsiedzi płoną w stodole. „Rzeczpospolita”. 208, s. A14–A15, 2009-09-07. [dostęp 2025-02-07].
  2. 1 2 3 4 Fajkowski i Religa 1981 ↓, s. 292.
  3. ↑ Datner 1967 ↓, s. 362.
  4. 1 2 Datner 1967 ↓, s. 371.
  5. 1 2 Madajczyk 1965 ↓, s. 50.
  6. ↑ Fajkowski i Religa 1981 ↓, s. 292–293.
  7. ↑ Rejestr 1980 ↓, s. 28.
  8. ↑ Mogiła zbiorowa 54 obywateli polskich z 1939 r.. groby.radaopwim.gov.pl. [dostęp 2025-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].

Bibliografia

  • Szymon Datner: 55 dni Wehrmachtu w Polsce. Zbrodnie dokonane na polskiej ludności cywilnej w okresie 1.IX – 25.X. 1939 r. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1967.
  • Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Książka i Wiedza, 1981.
  • Czesław Madajczyk: Hitlerowski terror na wsi polskiej 1939–1945. Zestawienie większych akcji represyjnych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965.
  • Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Województwo radomskie. Warszawa: Ministerstwo Sprawiedliwości. Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, 1980.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.