Plac św. Katarzyny w Toruniu
| Stare Miasto | |
 Plac widziany od strony wschodniej, w tle kościół św. Katarzyny | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
Położenie na mapie Torunia  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego  | |
 53°00′47,1″N 18°36′48,7″E/53,013092 18,613522 | |
Plac św. Katarzyny w Toruniu (w czasie zaboru pruskiego Wilhelmplatz[1]) – plac położony w centrum Torunia.
Historia
Plac został wytyczony po 1884 roku na terenie zajmowanym dawniej przez kurtynę między bastionami Kawaler Większy i Św. Katarzyny. Jego południowa pierzeja jest jednocześnie granicą Nowego Miasta i przebiega w przybliżeniu wzdłuż dawnej wewnętrznej linii murów obronnych. Na przełomie XIX i XX w. nadano mu nazwę placu Wilhelma (Wilhelmsplatz)[1]. W latach 1894–1897 w centrum placu stanął kościół ewangelicki dla gminy wojskowej, obecnie kościół św. Katarzyny[2][3].
W 1927 roku na skwerze przed kościołem odsłonięto pomnik Matki Boskiej wykonany przez Ignacego Zelka. Pomnik zniszczono w 1939 roku, został on zrekonstruowany w 2007[4]. 11 listopada 1928 roku odsłonięto Pomnik „10-lecia Niepodległości”, według projektu Antoniego Mieszkowskiego. Monument miał kształt kolumny. Pośrodku znajdowało się popiersie Józefa Piłsudskiego oraz przylegające do niej po obu stronach tablice pamiątkowe. Na tablicach umieszczono płaskorzeźby przedstawiające polskiego orła oraz gryfa pomorskiego[5].
Zabudowa
- w centrum placu kościół św. Katarzyny
- nr 3, dawna plebania gminy ewangelickiej z 1901 roku[6][7]
- nr 4, kamienica z przełomu XIX i XX wieku, dawna siedziba studia Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia[8]
- nr 5, okazała kamienica z pocz. XX w. w stylu neorenesansu francuskiego
- nr 7, kamienica neorenesansowa z pocz. XX w.
- nr 9, Zespół Szkół nr 10[9]
Ponadto na rogu placu św. Katarzyny i ul. Leona Szumana mieści się Dom rodziny Szumanów, neoklasycystyczny budynek oddany do użytku w 1893 roku, gdzie mieścił się szpital założony przez Leona Szumana[10].
Pomniki
- Pomnik Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej, zrekonstruowany w 2007 roku[4].
- Pomnik ku czci dowódców Okręgu Pomorskiego Związku Walki Zbrojnej–Armii Krajowej, odsłonięty w 2008 roku[11]
Przypisy
- 1 2 Kucharzewska 2004 ↓, s. 79.
- ↑ Rozynkowski 2017 ↓, s. 238.
- ↑ Birecki 2011 ↓, s. 323.
- 1 2 Ziółkiewicz 2009 ↓, s. 126.
- ↑ Grzebieniak 2022 ↓, s. 81–82.
- ↑ Gmina Miasta Toruń: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta Torunia na lata 2022–2025. 2021, s. 83.
- ↑ Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków. torun.wkz.gov.pl. s. 28. [dostęp 2024-09-13].
- ↑ Kamienica plac św. Katarzyny 4. toruntour.pl. [dostęp 2023-11-19].
- ↑ Zespół Szkół Nr 10 w Toruniu im. prof. Stefana Banacha. [dostęp 2011-01-31]. (pol.).
- ↑ Dom rodziny Szumanów. toruntour.pl. [dostęp 2022-09-25].
- ↑ Skerska 2019 ↓, s. 5.
Bibliografia
- Piotr Birecki: Architektura i sztuka ewangelicka w Toruniu w XIX i XX wieku. W: Ewangelicy w Toruniu (XVI-XX w.). Jarosław Kłaczkow (red.). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2011. ISBN 978-83-7780-051-5.
- Anna Grzebieniak. Oficjalne wizyty państwowe w Toruniu w latach 1920–1939. „Rocznik Toruński”. 49, 2022.
- Joanna Kucharzewska: Architektura i urbanistyka Torunia w latach 1871–1920. Warszawa: Neriton, 2004. ISBN 83-88973-69-X. [dostęp 2023-09-05].
- Waldemar Rozynkowski. Parafia garnizonowa św. Katarzyny w Toruniu w świetle kroniki parafialnej z 2. poł. XX w.. „Rocznik Grudziądzki”. XXV, 2017.
- Elżbieta Skerska: Walka o niepodległość w cieniu toruńskich kamienic. Spacery śladami działań niepodległościowych na toruńskim Starym i Nowym Mieście w latach 1919–1945. Toruń: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2019. ISBN 978-83-88693-80-9.
- Antoni Ziółkiewicz: Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie. Toruń: Wydawnictwo Urbański, 2009. ISBN 978-83-88219-32-0.