Podwaryszki (Białoruś)

Podwaryszki
Падварышкі
Ilustracja
Dwór Kiersnowskich w 1934 roku, na zdjęciu Jana Bułhaka
Państwo

 Białoruś

Obwód

 grodzieński

Rejon

werenowski

Sielsowiet

Bieniakonie

Wysokość

162 m n.p.m.

Populacja (2009)
• liczba ludności


383

Nr kierunkowy

+375 1594

Kod pocztowy

231 2хх

Tablice rejestracyjne

4

Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Podwaryszki”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, po lewej znajduje się punkt z opisem „Podwaryszki”
Ziemia54°14′30″N 25°22′05″E/54,241667 25,368056

Podwaryszki[1] (biał. Падварышкі; ros. Подворишки; hist. również Podweryszki[2][3]) – wieś na Białorusi, w rejonie werenowskim obwodu grodzieńskiego, około 11 km na północ od Werenowa.

Ryszard Kiersnowski, syn ostatnich właścicieli majątku, tak w 1990 roku opisywał różnice w brzmieniu nazwy wsi: Truszkowski, a za nim inni autorzy, używają nazwy «Podwaryszki», bo istotnie w tej właśnie formie występuje ona na mapach. Ja jednak, tak jak cała rodzina, krąg sąsiadów i znajomych mówiliśmy zawsze i wyłącznie «Podweryszki». Różnica ta odbija rozwarstwienie społeczne: chłopi używali nazwy z «a», może bliższej fonetyce białoruskiej lub sięgającej jeszcze podkładu litewskiego. Środowisko ziemiańskie stosowało nazwę z «e», jakby mocniej osadzoną w polszczyźnie[3].

Historia

Najstarsza wzmianka o majątku pochodzi z 1690 roku. W 1835 roku Weronika Sacken von Osten (~1800–1843[4]), córka Karola, wniosła majątek Gojcieniszki, w skład którego wchodziły również m.in. Podwaryszki, w posagu swemu mężowi Adamowi Rymszy[5] herbu Gozdawa, kapitanowi wojsk francuskich. Ich córka Helena Rymsza wyszła za Romualda Rymszę, po nich majątek dziedziczył ich syn, Roman Rymsza (1867–1919[4]). Córka jego i Antoniny z Bernowiczów (1870–1963), Anna (1902–po 1945) wyszła za Tadeusza Kiersnowskiego (1896–1971) i razem byli ostatnimi właścicielami Podwaryszek do 1939 roku[2].

Po III rozbiorze Polski w 1795 roku dobra te, wcześniej należące do powiatu lidzkiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej, znalazły się na terenie ujezdu lidzkiego guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Podwaryszki wróciły do Polski, znalazły się w gminie Bieniakonie w powiecie lidzkim województwa nowogródzkiego. Od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[6][7][8][9].

W latach 70. XIX wieku we wsi mieszkało 56 mieszkańców katolickich (w folwarku natomiast 38 katolików i 5 żydów)[7], w 1921 roku we wsi mieszkało 115 osób (wszyscy katolicy), a w folwarku – 75, również wszyscy katolicy[9], w 1999 roku – 505 osób, a w 2009 roku – 383 osoby[10].

Dwór

Stojący tu stary dwór został zniszczony w XIX wieku, wybudowany w jego miejscu kolejny – spłonął podczas I wojny światowej przez niedbalstwo stacjonujących w nim Niemców[3] albo w 1919 roku[2]. Trzeci dwór został wzniesiony przez Kiersnowskich w latach 1930–1931 według projektu Stefana Narębskiego, jednak nie został wykończony do wybuchu II wojny światowej. Był wkomponowany w stary park, zaprojektowany na planie prostokąta, stał na wysokich fundamentach, był parterowy ze środkową częścią piętrową. Przed nią stał stosunkowo wąski i płytki portyk, którego cztery kolumny w wielkim porządku podtrzymywały trójkątny szczyt. Dom był przykryty wysokim, gładkim, czterospadowym dachem. Wnętrze miało układ dwutraktowy z korytarzem ciągnącym się przez całą długość domu. Na ścianach wisiały m.in. reprodukcje Lithuanii w czarnych ramach[2].

Wokół był park o powierzchni 3 ha, założony prawdopodobnie przez Adama Rymszę. Były w niej aleje: lipowa, kasztanowa i świerkowa. Park został uporządkowany w latach 30. XX wieku. Ciekawa architektonicznie była stara, drewniana, sześciokątna, kryta słomianym dachem lodownia. Została spalona w 1944 roku[2].

Obecnie dwór jest odrestaurowany, choć zmieniono dach na łamany. Mieści się w nim siedziba sowchozu „Bieniakowskij”[6][8].

Majątek Podweryszki został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].

Przypisy

  1. ↑ Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4.
  2. 1 2 3 4 5 6 Podweryszki, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 288–290, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość).
  3. 1 2 3 Ryszard Kiersnowski, Tam i wtedy w Podweryszkach, w Wilnie i w puszczy 1939–1945, Editions Spotkania, s. 65, ISBN 978-8371150050 [dostęp 2017-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-14].
  4. 1 2 Marek Minakowski, Wielka Genealogia Minakowskiego [online] [dostęp 2017-12-13].
  5. ↑ Czesław Malewski, Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku, powiaty lidzki, oszmiański i wileński, Warszawa: Instytut Historii PAN, 2016, s. 177, ISBN 978-83-63352-75-2 [dostęp 2017-12-13].
  6. 1 2 Podweryszki na stronie Radzima.org. [dostęp 2017-12-13].
  7. 1 2 Podwaryszki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 477.
  8. 1 2 Подворишки na stronie Globus Białorusi. [dostęp 2017-12-13]. (ros.).
  9. 1 2 Skorowidz miejscowości RP opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 roku. T. 7, część 1: Województwo nowogrodzkie. Warszawa: 1923, s. 13. [dostęp 2017-12-13].
  10. ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2017-12-13]. (ros.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.