Porównanie języka oksytańskiego i hiszpańskiego
Różnice w gramatyce
Rodzajniki
Rodzajniki w języku oksytańskim standardowym są takie same jak w hiszpańskim, z wyjątkiem hiszpańskiego rodzajnika el, któremu odpowiada oksytański lo. Rodzajniki oksytańskie lo, la ulegają skróceniu do l' przed wyrazem zaczynającym się samogłoską (nawet wielką literą).
Przyimki
- Przyimki bez rodzajników:
| Język hiszpański | Język oksytański | Znaczenie i uwagi |
|---|---|---|
| con | amb/ambé/amé | „z”, „wraz z” |
| de | de, d’ | |
| en | en, dins | „w”; dins przed rodzajnikiem określonym lub zaimkiem wskazującym |
| entre | entre | |
| para | per | |
| por | per | |
| sobre | sus |
Formy skrócone (z apostrofem) są używane przed wyrazem zaczynającym się od samogłoski.
- Przyimki hiszpańskie z rodzajnikiem
| przyimek/rodzajnik | el |
|---|---|
| a | al |
| de | del |
- Przyimki oksytańskie z rodzajnikiem
| przyimek/rodzajnik | lo | los |
|---|---|---|
| a | al | als |
| de | del | dels |
| per | pel | pels |
| sus | sul | suls |
Rzeczownik
Rzeczowniki oksytańskie rodzaju męskiego, w odróżnieniu od hiszpańskich, nie mają końcówki -o. Jest ona zwykle pomijana, zastępowana -e (w przypadku zbitki spółgłosek przed hiszp. -o) lub -u (w przypadku samogłoski przed hiszp. -o).
Czasownik
- Odmiana czasownika „być” (niektóre formy):
- Większość dialektów języka oksytańskiego nie posiada dwóch czasowników odpowiadających słowu „być”, jak hiszpańskie ser i estar
| Język hiszpański | Język oksytański | Forma gramatyczna |
|---|---|---|
| ser/estar | èsser | bezokolicznik |
| es/está | es | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza |
| son/están | son | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga |
| era/estaba | èra | czas przeszły niedokonany, 3. osoba, l. pojedyncza |
| fue/estuvo | foguèt | czas przeszły dokonany prosty, 3. osoba, l. pojedyncza |
- Odmiana czasownika „mieć” (niektóre formy):
| Język hiszpański | Język oksytański | Forma gramatyczna |
|---|---|---|
| ha | a | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza |
| han | an | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga |
- Odmiana czasownika „móc” (niektóre formy):
| Język hiszpański | Język oksytański | Forma gramatyczna |
|---|---|---|
| puede | pòt | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza |
| pueden | pòdon | tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga |
- Imiesłowy zakończone w hiszpańskim na -ado itp., w oksytańskim kończą się na -at: hiszp. elaborado, acompañado – oksyt. elaborat, acompanhat. Z kolei imiesłowy rodzaju żeńskiego zakończone w hiszpańskim na -ada itp., w oksytańskim mają tę samą końcówkę: hiszp. elaborada, acompañada – oksyt. elaborada, acompanhada.
Spójniki
| Język hiszpański | Język oksytański | Znaczenie |
|---|---|---|
| cuando | quand | „kiedy” |
| o | o | „lub” |
| pero, sino | mas | „ale” |
| y, e | e | „i” |
Zaimki
- Zaimek osobowo-zwrotny se w języku oksytańskim skraca się do s' przed wyrazem zaczynającym się samogłoską.
Przysłówki
- Podobnie jak w hiszpańskim, w oksytańskim przysłówki sposobu tworzy się od form przymiotnikowych, dodając do przymiotnika użytego w rodzaju żeńskim przyrostek: w hiszpańskim -mente, w oksytańskim -ment.
- Inne przysłówki:
| Język hiszpański | Język oksytański | Znaczenie |
|---|---|---|
| como | coma | „jak” |
| durante | pendent | „podczas” |
| hoy | uèi | „dziś” |
| más | mai | „bardziej” (np. przy tworzeniu stopnia wyższego przymiotników) |
| menos | mens | „mniej” (np. przy tworzeniu stopnia niższego przymiotników) |
| también | tanben | „także”, „również” |
Inne różnice gramatyczne
Hiszpańskiej partykule przeczącej no odpowiada oksytańska pas, stawiana po czasowniku, gdy chodzi o zaprzeczenie orzeczenia.
Różnice w ortografii
- Początkowe h w słowach hiszpańskich zostaje pominięte w odpowiednikach oksytańskich o ile w łacińskich źródłosłowach jest h: hiszp. human – oksyt. uman (łac. humanus)
- Hiszpańskiej literze j:
- odpowiada w słowach oksytańskich lh z reguły tam, gdzie w łacińskich źródłosłowach jest li: hiszp. hijo – oksyt. filh (łac. filius).
- Hiszpańskiej literze ñ odpowiada w słowach oksytańskich nh: hiszp. puño – oksyt. ponh.
Przedrostki i przyrostki
- Przyrostki:
| Język hiszpański | Język oksytański | Uwagi |
|---|---|---|
| -al (l.poj.), -ales (l. mn.) | -al (l.poj., r.m.), -ala (l.poj., r.ż.), -als (l.mn., r.m.), -alas (l.mn., r.ż.) | Tworzenie przymiotnika. |
| -dad, -tad, -dades (l. mn.), -tades (l. mn.) | -tat, -tats (l. mn.) | |
| -ico (r.m), -ica (r.ż.) | -ic/-cian (r.m.), -ica (r.ż) | W oksytańskim nie zaznacza się akcentu na sylabie poprzedzającej tę końcówkę. Przyrostek -ic w przymiotnikach, -ician w nazwach zawodów: hiszp. científico, matemático – oksyt. scientific, matematician. |
| -ión (l. poj.), -iones (l. mn.) | -ion (l. poj.), -ions (l. mn.) | Jak polskie „-ja” w końcówkach „-cja”, „-sja”. |
| -ivo | -iu | Tworzenie przymiotnika. |
| -mente | -ment | Tworzenie przysłówka; w oksytańskim końcówkę dodaje się do przymiotnika rodzaju żeńskiego: hiszp. inicialmente – oksyt. inicialament. |