Przedsiębiorstwo społeczne

Przedsiębiorstwo społeczne – w Polsce osoba prawna, której wojewoda w drodze decyzji administracyjnej nadał status przedsiębiorstwa społecznego na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 113).

W innych państwach, zwłaszcza gdy brak uregulowań prawnych, za przedsiębiorstwo społeczne jest zwykle uważana organizacja prowadząca działalność gospodarczą, która wyznacza sobie cele ściśle społeczne i która inwestuje wypracowane nadwyżki zależnie od wyznaczonych sobie celów w działalność lub we wspólnotę, zamiast kierować się potrzebą osiągania maksymalnego zysku na rzecz akcjonariuszy lub właścicieli[1]. Tego typu nieformalne opisy stosowano też w Polsce przed ustawowym zdefiniowaniem pojęcia[2][3].

Stan prawny w Polsce

Wymogi ustawowe

O nadanie przez wojewodę statusu przedsiębiorstwa społecznego może się ubiegać podmiot ekonomii społecznej oraz jednostka tworząca podmiot ekonomii społecznej, jeżeli spełnia warunki określone w ww. ustawie, przede wszystkim:

Każde przedsiębiorstwo społeczne musi corocznie do 31 marca przekazać właściwemu wojewodzie sprawozdanie za rok poprzedni sporządzone w formie elektronicznej (art. 10 ust. 1).

Wyłączenia

  • zgodnie z przepisami ustawy status przedsiębiorstwa społecznego nie przysługuje podmiotowi ekonomii społecznej, nad którym posiada kontrolę[4] Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, państwowa albo samorządowa osoba prawna (art. 3 ust. 2)
  • podmiot, który na mocy decyzji wojewody utracił status przedsiębiorstwa społecznego na skutek nie spełniania warunków ustawowych, może ponownie uzyskać ten status nie wcześniej niż po upływie roku od dnia, w którym decyzja wojewody stała się ostateczna (art. 18)

Przywileje

Przedsiębiorstwa społeczne mogą uzyskać refundację składek ZUS ze środków Funduszu Pracy[5]. Przy spełnieniu warunków określonych w ustawie przysługuje im zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Ponadto w ramach programów resortowych i unijnych są organizowane konkursy dotacyjne, dostępne wyłącznie dla przedsiębiorstw społecznych oraz podmiotów, które deklarują przekształcenie się w przedsiębiorstwo społeczne[6]. Po raz pierwszy w 2023 roku podmioty starające się o status przedsiębiorstwa społecznego lub już go posiadające mogły starać się o dotację w ramach adresowanego do nich resortowego Programu „Przedsiębiorstwo Społeczne+”[7] (zapowiadanego wcześniej pod nazwą „Przedsiębiorstwo PLUS Społeczne”[8]). Program realizowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Jako jego kontynuację[9] ogłoszono następnie Program „Warto być Przedsiębiorstwem Społecznym!” na lata 2023-2025, dostępny już tylko dla zarejestrowanych przedsiębiorstw społecznych[10]. Teoretycznie można też liczyć na współpracę jednostek finansów publicznych, które w zamówieniach publicznych o wartości poniżej 130 tys. zł netto mają prawo zawęzić krąg wykonawców do przedsiębiorstw społecznych[6]. Ponadto dla przedsiębiorstw społecznych są dostępne te formy wsparcia, których adresatami są wszystkie podmioty ekonomii społecznej, np. preferencyjne pożyczki o obniżonym oprocentowaniu[11], a także wsparcie związane z zatrudnianiem osób z orzeczoną niepełnosprawnością[6].

Historia

Z chwilą wejścia w życie ustawy o ekonomii społecznej przestały być przedsiębiorstwami społecznymi podmioty, wpisane na ogólnopolską listę przedsiębiorstw społecznych, prowadzoną przez Departament Ekonomii Społecznej i Solidarnej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie „zasad weryfikacji statusu przedsiębiorstwa społecznego” wprowadzonych z dniem 9 stycznia 2018 do „Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020” (Wytyczne CT9[12]). O wpisie na tę nieobowiązującą już listę decydował właściwy terytorialnie ośrodek wsparcia ekonomii społecznej, a za jej aktualizację były odpowiedzialne regionalne ośrodki polityki społecznej z poszczególnych województw, które przekazywały dane do ministerstwa[13]. Do końca obowiązywania tego systemu na listę wpisano 2205 podmiotów[14].

Jeszcze wcześniej, zanim powstała ministerialna lista, w braku prawnej definicji pojęcia, pojawiały się w polskiej literaturze naukowej, a nawet w dokumentach programowych polityki społecznej różne nieformalne próby określenia, co można uważać za przedsiębiorstwo społeczne[2][15]. Co prawda od grudnia 2008 pracował, powołany przez premiera RP „Zespół ds. rozwiązań systemowych w zakresie ekonomii społecznej”, którego głównym zadaniem było opracowanie propozycji rozwiązań prawno-instytucjonalnych w obszarze funkcjonowania podmiotów ekonomii społecznej, a następnie od marca 2009 w ramach tego zespołu funkcjonowała Grupa Prawna, która opracowała kolejne wersje projektu ustawy o przedsiębiorczości społecznej[16], znanego następnie pod nazwą projektu ustawy o przedsiębiorstwie społecznym, które „były szeroko konsultowane ze środowiskami ekonomii społecznej i ekspertami”[17], jednak prace te w 2012 przerwano[18].

Projekt obecnie obowiązującej ustawy o ekonomii społecznej wpłynął do Sejmu na początku czerwca 2022. Dyskusje wokół projektu były burzliwe i nie brakowało odległych od meritum, propagandowych zagrań. Ostatecznie za przyjęciem ustawy głosowało 420 posłów, przeciw głosowało 10 posłów, nikt nie wstrzymał się od głosu[19].

Za granicą

W innych państwach regulacje są różne i często obejmują odmienne rodzaje podmiotów.

„Poważne różnice dają się zauważyć pomiędzy europejskim i amerykańskim podejściem do zagadnienia. Można je przypisać przede wszystkim odrębnym kontekstom, w którym dojrzewały. Kontekst amerykański eksponuje przedsiębiorczość prywatną i działalność gospodarczą, ponieważ w USA fundacje prywatne dostarczają małym przedsiębiorstwom większą część zewnętrznego wsparcia finansowego, a państwo opiekuńcze tradycyjnie jest słabe. Natomiast kontekst europejski koncentruje się na funkcjach rządu i na zagadnieniach opieki społecznej. W Europie to przede wszystkim ponowne odkrycie organizacji non-profit jako usługodawców utorowało drogę konceptualizacji «przedsiębiorstwa społecznego». (...) W Stanach Zjednoczonych «społeczna przedsiębiorczość», «przedsiębiorca społeczny» i «przedsiębiorstwo społeczne» jako osobne pojęcia weszły do potocznego użytku, często zamiennie, kiedy organizacje nie nastawione na zysk stanęły w obliczu konieczności radzenia sobie z cięciami wydatków finansowanych ze środków centralnych. Usługodawcy nie nastawieni na zysk zaczęli wtedy dramatycznie rozszerzać swoją działalność komercyjną, aby wypełnić lukę powstałą przez ograniczenia funduszy rządowych”[20].
„W większości krajów Unii Europejskiej trwa od lat poszukiwanie właściwej dla nich formuły przedsiębiorstwa społecznego. Dzieje się tak nawet w tych krajach, w których ekonomia społeczna nie zakorzeniła się. Przykładowo w Niemczech, w których nie ma silnego ruchu na rzecz ekonomii społecznej, już w latach 90. eksperymentowano z tworzeniem przedsiębiorstw zwanych ABS (ang.: Company for Labor Promotion, Employment and Structural Development). Tworzone były one z udziałem związków zawodowych, organizacji pracodawców, Urzędu Powierniczego (Treuhand), władz publicznych, w tym municypalnych, izb gospodarczych oraz prywatnych przedsiębiorstw, z myślą o promocji zatrudnienia (w sytuacji dramatycznie wysokiego bezrobocia) i rozwoju lokalnym. (...) Wydaje się, że te założenia są bardzo bliskie brytyjskiej formule spółki Community Interest Company – spółki pożytku publicznego. Z tym, że konstrukcja spółki niemieckiej świadomie zakładała udział w jej tworzeniu i zarządzaniu nią wielu interesariuszy, co niekoniecznie jest warunkiem działania spółki brytyjskiej. (...) W Europie wyróżnia się dwa podstawowe typy przedsiębiorstw społecznych, a mianowicie: zorientowane na tworzenie miejsc pracy i integrację (WISE – Work Integration Social Enterprises) oraz spółki użyteczności publicznej, zorientowane na dostarczanie specyficznych usług społecznych. W ramach każdego z tych zasadniczych rodzajów przedsiębiorczości społecznej pojawiają się różne formy organizacyjne przystosowane do wypełniania różnych zadań”[21].

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Krzysztof Herbst, Tezy do „Ekspertyzy w zakresie wzmocnienia instytucji ekonomii społecznej”
  2. 1 2 Galera 2008 ↓, s. passim.
  3. ↑ Hausner 2008 ↓, s. passim.
  4. ↑ w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2024 r. poz. 1616, z wyłączeniem spółdzielni socjalnych założonych przez osoby, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 178)
  5. ↑ Waldemar Żbik: Finansowanie (refundacja) składek na ubezpieczenia społeczne w PS. Jak z niej skorzystać?. przedsiebiorstwospoleczne.pl, 2024-07-20. [dostęp 2024-09-11].
  6. 1 2 3 Żbik 2023 ↓.
  7. ↑ Przedsiębiorstwo Społeczne+ Edycja 2023. ekonomiaspoleczna.gov.pl. [dostęp 2024-09-11].
  8. ↑ Trwają konsultacje Programu „Przedsiębiorstwo PLUS Społeczne” na lata 2023-2025. instytutsprawobywatelskich.pl, 2023-03-20. [dostęp 2024-09-11].
  9. ↑ Program – Edycja 2024. ekonomiaspoleczna.gov.pl. [dostęp 2024-09-11].
  10. ↑ Program „Warto być Przedsiębiorstwem Społecznym!” na lata 2023-2025. funduszeeuropejskie.gov.pl, 2024. [dostęp 2024-09-11].
  11. ↑ Pożyczka na start dla podmiotów ekonomii społecznej. bgk.pl, 2024. [dostęp 2024-09-11].
  12. ↑ Wytyczne CT9. przedsiebiorstwospoleczne.pl. [dostęp 2024-09-11].
  13. ↑ Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Szczecinie: Lista Przedsiębiorstw Społecznych. 2019-12-13. [dostęp 2024-09-09].
  14. ↑ Zdezaktualizowana Baza Przedsiębiorstw Społecznych obejmująca 2205 podmiotów – Departament Ekonomii Społecznej: Baza PS. ekonomiaspoleczna.gov.pl, 2023. [dostęp 2024-09-11].
  15. ↑ Paruzel 2012 ↓, s. passim.
  16. ↑ Projekt ustawy o przedsiębiorczości społecznej. bip.brpo.gov.pl, 2011. [dostęp 2024-09-09].
  17. ↑ Uzasadnienie do projektu ustawy o przedsiębiorstwie społecznym. isp.org.pl, 2012-09-27. [dostęp 2024-09-09].
  18. ↑ Paruzel 2012 ↓, s. 22.
  19. ↑ Witold Ekielski: Jak uchwalano ustawę o ekonomii społecznej?. przedsiebiorstwospoleczne.pl. [dostęp 2024-09-11].
  20. ↑ Galera 2008 ↓, s. 135.
  21. ↑ Hausner 2008 ↓, s. 20-22.

Źródła

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.