Słownik wileński

Słownik wileński – dwutomowy słownik języka polskiego z roku 1861. Nazywany również słownikiem Orgelbranda[1].

Uwagi ogólne

Słownik ukazał się w wydawnictwie Maurycego Orgelbranda w Wilnie. Jego autorami byli: Aleksander Zdanowicz (redaktor naczelny), Michał Bohusz Szyszko, January Filipowicz, Walerian Tomaszewicz, Florian Czepieliński, Wincenty Korotyński. Jest to pierwsze w historii polskiego słownikarstwa dzieło zbiorowe. Nawiązuje do słownika Lindego (1807-1814), jednak jest od niego obszerniejszy i ma inną mikrostrukturę[1][2]. Autorzy uwzględnili ponadto nowe słownictwo nieznane jeszcze Lindemu, zaczerpnięte z utworów literackich i dzieł naukowych. Korzystali również ze słowników przekładowych, przede wszystkim z polsko-niemieckiego słownika Mrongowiusza oraz słowników polsko-francuskich[3].

Słownik liczy 110 000 haseł ułożonych w porządku ściśle alfabetycznym. Uwzględnia polskie słownictwo regionalne, szczególnie kresowe, słownictwo potoczne, gwarowe, ale również terminologię różnych dziedzin nauki. Licznie reprezentowane są zapożyczenia, szczególnie galicyzmy, obecne są również zapożyczenia z języka angielskiego[4].

Mikrostruktura słownika

Jako przykłady użycia służą często cytaty, jednak w formie skróconej, bez informacji o źródle, a również przykłady utworzone przez samych autorów. Było to powodem krytyki ze strony badaczy, ale z drugiej strony taki zapis ułatwiał użytkownikom korzystanie ze słownika, gdyż dokładna lokalizacja źródeł przeciętnemu odbiorcy nie jest potrzebna. Słownik ma rozbudowany system kwalifikatorów odnoszących się do różnych odmian i stylów języka. W obrębie artykułów hasłowych konsekwentnie zastosowano jasny układ wyróżnianych znaczeń z jednolitą numeracją[4].

Znaczenie słownika

Według Bogdana Walczaka (za: Żmigrodzki 2003) słownik był przez długi okres niedoceniany, mimo że jest przełomowym dziełem w historii polskiej leksykografii. Jest bowiem pierwszym słownikiem ogólnym o charakterze podręcznym, adresowanym do szerszych kręgów odbiorców niż słownik Lindego[1][2].

„Ze względu na jego wpływ słownik ten obecnie można traktować jako jeden z ważniejszych słowników języka polskiego"[5].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Piotr Żmigrodzki, Wprowadzenie do leksykografii polskiej, 2003, s. 141-142 [dostęp 2024-11-28].
  2. 1 2 Tadeusz Piotrowski, Zrozumieć leksykografię, 2001, s. 74-75 [dostęp 2024-11-28].
  3. ↑ Bogdan Walczak, Zarys dziejów języka polskiego, 1995, s. 229 [dostęp 2025-01-01].
  4. 1 2 Piotr Żmigrodzki, Wprowadzenie do leksykografii polskiej, 2003, s. 142 [dostęp 2024-11-28].
  5. ↑ Tadeusz Piotrowski, Zrozumieć leksykografię, 2001, s. 75 [dostęp 2024-11-28].

Bibliografia

  • Tadeusz Piotrowski: Zrozumieć leksykografię. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 74-75. ISBN 83-01- 13693-6.
  • Bogdan Walczak: Słownik wileński na tle dziejów polskiej leksykografii. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1991.
  • Bogdan Walczak: Zarys dziejów języka polskiego. Poznań: Kantor Wydawniczy SAWW, 1995. ISBN 83-85954-61-1.
  • Piotr Żmigrodzki: Wprowadzenie do leksykografii polskiej. Katowice: Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego, 2003, s. 141-142. ISBN 83-226-1267-2.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.