Skarb łukowicki

Skarb łukowicki
Луковитско съкровище
Ilustracja
Jeździec, ubrany w powiewającą chlamidę i tunikę, atakuje lwa włócznią.
Data powstania

IV wiek p.n.e.

Medium

srebro

Miejsce przechowywania
Miejscowość

Sofia

Lokalizacja

Narodowe Muzeum Archeologiczne

Skarb łukowicki[1] (bułg. Луковитско съкровище) to srebrny tracki skarb odkryty w pobliżu miasta Łukowit w obwodzie Łowecz w północno-zachodniej Bułgarii.

Skarb jest przechowywany w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Sofii, a jego replika znajduje się w muzeum regionalnym w Łoweczu[2].

Do odkrycia skarbu doszło przypadkiem w 1953 roku; kolejne elementy skarbu zostały odnalezione w 1955 i w 1986 roku. Cześć przedmiotów odkrytych oryginalnie (w 1953 roku) zaginęła[3].

Kontekst: Tracja w IV w. p.n.e.

Na ziemiach trackich od V w. p.n.e. istniało królestwo założone przez plemię Odrysów. W IV wieku p.n.e. Tracja była areną złożonych przemian politycznych, na które wpływ miały zarówno wewnętrzne ambicje lokalnych władców, jak i zewnętrzne naciski ze strony sąsiednich potęg. Król Kotys I, władający od 384 lub 383 p.n.e., siłą umocnił władzę centralną[4]. Jednakże, po jego śmierci w 359 roku p.n.e., królestwo zostało podzielone między trzech synów, co osłabiło jedność regionu. Wykorzystując tę sytuację, Filip II Macedoński do 340 roku p.n.e. podbił znaczną część Tracji, rozszerzając swoje wpływy na wschód[5].

Gospodarka królestwa Odrysów opierała się na rolnictwie. Ziemie Odrysów były znacznie bogatsze od tych zamieszkiwanych przez Greków, a ustrój rodowo-plemienny wspierał gospodarczą siłę lokalnych arystokratów, co miało często szkodliwy wpływ na jedność królestwa[6]. Rosnąca zamożność arystokracji doprowadziła też do zmiany materiałów wykorzystywanych w sztuce: w V i IV w. p.n.e. brąz zostaje wyparty przez srebro i złoto, a blichtr i przepych cieszą się powodzeniem (zob. skarb letnicki, skarb borowski)[7].

W 279 p.n.e. ziemie trackie najeżdża grupa 20 000 Celtów, która w początkowej fazie najazdu stosuje taktykę gwałtownych i niespodziewanych napadów[8].

W tym burzliwym okresie sztuka tracka odzwierciedlała zarówno tradycyjne motywy lokalne, jak i wpływy helleńskie, związane tak z ustanowieniem panowania macedońskiego, jak i z bliskością greckich kolonii na wybrzeżu Morza Czarnego[9]. W sztuce trackiej widoczne są też wpływy perskie, które trafiły do Tracji zarówno bezpośrednio, jak i za pośrednictwem helleńskich kolonii[10]. W odpowiedzi na lokalne gusta i zapotrzebowanie arystokracji, toreutyka i jubilerstwo czerpią zarówno z tradycji helleńskiej jak i perskiej, tworząc swego rodzaju eklektyzm[10].

Opis

Skarb składa się z dwóch grup przedmiotów: talerzy, ozdób do uprzęży końskich oraz naczyń, w tym 9 fiali, 3 dzbanów i jednej misy[11][12]. Naczynia były częścią arystokratycznej zastawy stołowej[13].

Przedmioty wykonano ze srebra, przy czym niektóre zostały pozłocone, aby podkreślić ornamenty i wzmocnić artystyczne walory przedstawień. Fiale i misa są zdobione ornamentami w postaci motywów roślinnych, ludzkich głów i innych elementów artystycznych. Na ozdobach widnieją różne zwierzęta, takie jak lew, gryf, pies czy jeleń. W porównaniu do zastawy panaguirskiej, zdobienia są znacznie bardziej powściągliwe[1].

Na niektórych przedmiotach przedstawiono także jeźdźców, co jest typowe dla sztuki trackiej. Na dwóch talerzach widnieje lew skaczący na jelenia, który klęczy pod jego ciężarem[14]. Jeden z talerzy przedstawia dwóch jeźdźców goniących lwy, które zostały już dogonione i leżą pod kopytami koni[15]. Sceny tego typu w sztuce trackiej miały społeczne znaczenie – służyły gloryfikacji władzy królewskiej. Władcy i ich otoczenie rozpowszechniali legendy o swoim boskim pochodzeniu, co odzwierciedlano nawet w zdobieniach uprzęży końskich, aby budzić wiarę i posłuszeństwo poddanych.

Skarb łukowicki datuje się na IV wiek p.n.e[16]. Przedmioty zostały wykonane przez różnych rzemieślników i najprawdopodobniej zakopane podczas najazdu Aleksandra Wielkiego na północno-zachodnie ziemie trackie[17].

Wystawy w Polsce

W Polsce skarb był prezentowany w dniach 8 września - 24 października 1976 w Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Wystawa pod tytułem Skarby Traków: kultura i sztuka Traków na ziemiach bułgarskich odbyła się w siedzibie muzeum, w budynku Arsenału. Oprócz skarbu łukowickiego, na wystawie prezentowane były m.in. skarb panagiurski i skarb wyłczitryński[18]. Lista przedmiotów ze skarbu łukowickiego prezentowanych na wystawie obejmuje 22 pozycje[16].

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Conczewa 1979 ↓, s. 102.
  2. ↑ History of Lukovit. lukovit.bg. [dostęp 2024-12-20].
  3. ↑ Oraczew i Chandżijski 2006 ↓, s. 60.
  4. ↑ Danow 1987 ↓, s. 144.
  5. ↑ Filip II Macedoński – źródło sukcesu Aleksandra Wielkiego. Historykon.pl. [dostęp 2025-01-11]. (pol.).
  6. ↑ Danow 1987 ↓, s. 132.
  7. ↑ Marazow i Foł 1977 ↓, s. 65.
  8. ↑ Danow 1987 ↓, s. 153.
  9. ↑ Danow 1987 ↓, s. 152.
  10. 1 2 Wenedikow i Gerasimow 1978 ↓, s. 61.
  11. ↑ Von Bothmer 1977 ↓, s. nd.
  12. ↑ Lukovit Treasure. My Bulgarian Journey. [dostęp 2024-12-20].
  13. ↑ Oraczew i Chandżijski 2006 ↓, s. 63.
  14. ↑ Venedikov 1977 ↓, s. 41 (tablica kolorowa 8).
  15. ↑ Eisenberg 1998 ↓, s. 17.
  16. 1 2 Krzysztof Dąbrowski: Skarby Traków: kultura i sztuka Traków na ziemiach bułgarskich. Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne: Katalog Wystawy, 1976, s. 27.
  17. ↑ Valeva 2015 ↓, s. 118.
  18. ↑ Krzysztof Dąbrowski: Skarby Traków: kultura i sztuka Traków na ziemiach bułgarskich. Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne: Katalog Wystawy, 1976, s. 3.

Bibliografia

  • Lionel Casson. The Thracians. „The Metropolitan Museum of Art Bulletin”, s. 6, 1977. JSTOR: 3258667. 
  • Ivan Venedikov: The Archaeological Wealth of Ancient Thrace. 1977, s. 61 (tablica kolorowa 8, figura 40).
  • Von Bothmer: Thracian Treasures from Bulgaria: Checklist of The Special Exhibition, June 11 - September 4, 1977. Nowy Jork: Metropolitan Museum of Art, 1977.
  • Panagyurishte, Dalboki, Lukovit and Rogozen: Questions of Metrology and Status. W: Michael Vickers: Rogozen Treasure: Papers of the Anglo-Bulgarian Conference, 12 March 1987. Londyn: British Museum Publication, s. 33-37.
  • Jerome M. Eisenberg. The Wealth of the Thracians: A Spectacular Exhibitions of Thracian Treasures Travelling America. „MINERVA”, s. 17, 1998. 
  • Chapter 14: Gold, Silver and Bronze Vessels. W: Julia Valeva: A Companion to Ancient Thrace. Hoboken: John Wiley & Sons, 2015, s. 198.
  • Mara Conczewa: Sztuka ziemi trackiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. ISBN 83-06-00084-6.
  • Christo Danow: Trakowie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-06121-9.
  • Iwan Wenedikow, Todor Gerasimow: Sztuka Tracka. Warszawa: Arkady, 1978.
  • Iwan Marazow, Aleksandyr Foł: Thrace and the Thracians. Nowy Jork: St. Martin’s Press, 1977.
  • Atanas Oraczew, Antonij Chandżijski, Bulgaria: the land of treasures, wyd. 1, Sofia: Borina, 2006, ISBN 978-954-500-164-2 [dostęp 2025-03-27] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.