Stanisław Kardaszewicz (major)

Stanisław Kardaszewicz

Lucjan

major piechoty
Data i miejsce urodzenia	4 sierpnia 1889 Korzec
Data i miejsce śmierci	30 kwietnia 1940 Katyń
Przebieg służby
Lata służby	1914–1940
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Wojsko Polskie
Jednostki	3 Batalion Czołgów
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa
Odznaczenia

Stanisław Kardaszewicz, ps. Lucjan^[1] (ur. 4 sierpnia 1889 w Korcu, zm. 30 kwietnia^[2] 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, konstruktor^[3], ofiara zbrodni katyńskiej.

Urodził się 4 sierpnia 1889 w Korcu, w ówczesnym powiecie nowogradwołyńskiego guberni wołyńskiej, w rodzinie Kazimierza (1855–1945) i Rozalii z Zaorskich (ur. 1858)^[4][1][3]. Lata dziecięce spędził z rodzicami we Wschodniej Syberii i Chinach^[4]. Po powrocie do Europy uczęszczał do szkoły realnej w Równem^[4]. Maturę zdał jako ekstern w Benderach, w ówczesnej guberni besarabskiej^[4]. Następnie ukończył trzy kursy w Szkole Technicznej Wawelberga i Rotwanda w Warszawie^[4]. W marcu 1912 został aresztowany przez rosyjską żandarmerię za działalność niepodległościową i przez kilka tygodni był więziony^[4]. Po uwolnieniu wyjechał z Królestwa Polskiego i rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Uniwersytecie Gandawskim^[4][2]. Na wspomnianej uczelni ukończył trzy kursy^[4][a].

Po wybuchu wojny wrócił do Równego i został wcielony do armii rosyjskiej^[5]. Ukończył Oficerska Szkołę Artylerii w Odessie^[6]. W latach 1916–1917 uczestniczył w walkach na froncie rosyjsko-niemieckim, podczas których został ranny pod Dyneburgiem^[5]. W grudniu 1917 wraz z ojcem, który był naczelnym lekarzem wojsk polskich w Odessie^[7], wstąpił do I Korpusu Polskiego, a po jego rozwiązaniu – jako członek Związku Walki Czynnej^[6] – udał się na Kubań, do oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego^[5].

1 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego^[5]. Po ukończeniu oficerskiego kursu artylerii i kursu instruktorów czołgowych walczył z Ukraińcami^[5]. Od 9 stycznia 1920 znajdował się w szeregach 1 pułku czołgów^[5]. Walczył jako młodszy oficer w wojnie polsko-sowieckiej w Małopolsce Wschodniej oraz na froncie litewsko-białoruskim^[5]. Uczestniczył w 22 bitwach i potyczkach^[7]. Wyróżniał się walecznością, męstwem i odwagą, za co w 1921 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari^[8][7]. We wniosku o nadanie tego odznaczenia napisano, m.in.^[5][6]:

Po zakończeniu wojny nadal służył w 1 p.cz. Od 1922 do 1927 był oficerem Wydziału Broni Pancernej Departamentu Inżynierii MSWojsk. Od 1928 był komendantem Oddziału Szkolenia Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, a w marcu 1931 kwatermistrzem^[4]. W styczniu 1933 został przeniesiony do Kierownictwa Zaopatrzenia Technicznego^[9]. W marcu 1934 pełnił służbę w Departamencie Technicznym MSWojsk. na stanowisku kierownika referatu^[4]. W czerwcu tego roku został przeniesiony do 3 Batalionu Czołgów i Samochodów Pancernych w Warszawie na stanowisko kwatermistrza^[10]. Z dniem 31 sierpnia 1935 został przeniesiony w stan spoczynku^[11].

Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Od kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku^[2]. 28 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego^[2] – lista wywózkowa 052/4 z 24 kwietnia 1940^[3][2], pozycja 96. 30 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu^[2][3][5] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu^[12][13]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne^[14][15][16], jednak Stanisław Kardaszewicz nie został zidentyfikowany.

Był żonaty z Jadwigą z Pawlikowskich (w 1934 w separacji), z którą miał córki Helenę (ur. 1914) i Barbarę Dzięciołowską (1918–2001) oraz syna Przemysława, ps. Akszak (1921–1944), sierżanta podchorążego batalionu „Parasol”, odznaczonego pośmiertnie Orderem Virtuti Militari^[4][3][17].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownika^[18]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari^[19] nr 3388 – 1921^[8][4][20]
• Krzyż Niepodległości – 25 stycznia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^{[21][22][1][23]}
• Złoty Krzyż Zasługi – 19 marca 1937 „za zasługi w służbie wojskowej”^[24][25]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[4]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[4]
• Odznaka „Znak Pancerny” nr 7 – 19 marca 1933^[26]
• Krzyż Komandorski papieskiego Orderu Zakonu Świętego Jerzego^[b] – 9 listopada 1934^[27]
• francuski Medal Zwycięstwa – 1924^[28][4][29]
• łotewski Medal Pamiątkowy 1918-1928^[4]

13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęconego wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1^[30][31][32].

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
• Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
• Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.